Thủ tướng Netanyahu đối mặt với 'nghịch lý chính trị' trước bầu cử

Tổng thống Israel Isaac Herzog tối 21/7 kêu gọi các đảng phái và cử tri không để cạnh tranh chính trị vượt qua những “lằn ranh đỏ”. Ảnh: GPO

Đó là những nhượng bộ dành cho các đảng Do Thái Chính thống (Haredi), vốn được kỳ vọng sẽ củng cố liên minh cầm quyền, nay lại có nguy cơ trở thành điểm yếu lớn nhất trong chiến dịch tái tranh cử của ông.

Trong nhiều năm qua, liên minh giữa đảng Likud của ông Netanyahu và các đảng Haredi được xem là trụ cột của phe cánh hữu tại Israel. Trước khi Quốc hội (Knesset) tự giải tán để tiến tới bầu cử, chính phủ đã thúc đẩy hàng loạt đạo luật có lợi cho cộng đồng Haredi, nổi bật là quy định tạm dừng việc bắt giữ những người Do Thái Chính thống trốn nghĩa vụ quân sự. Dù sau đó đạo luật này bị Tòa án Tối cao đình chỉ, động thái trên vẫn được xem là sự nhượng bộ lớn nhằm giữ vững liên minh với các đối tác truyền thống.

Tuy nhiên, diễn biến mới nhất cho thấy chiến lược này có thể phản tác dụng. Ngày 19/7, một đoạn ghi âm được công bố đã gây chấn động dư luận Israel khi Giáo sĩ Dov Lando - lãnh đạo tinh thần có ảnh hưởng hàng đầu của cộng đồng Haredi Litva - chỉ trích những người theo chủ nghĩa Phục quốc Tôn giáo (Religious Zionism) ủng hộ việc thanh niên Haredi nhập ngũ. Trong đoạn ghi âm, ông Lando cho rằng việc cổ vũ nghĩa vụ quân sự đồng nghĩa với “kích động giết người”, bởi theo lập luận của ông, nhà nước không chỉ tiến hành chiến tranh để tự vệ mà còn “vì danh dự quốc gia”.

Phát biểu này lập tức làm dấy lên làn sóng phản đối, đặc biệt trong bối cảnh Israel vẫn đang đối mặt với nhiều thách thức an ninh và hàng chục nghìn quân nhân dự bị liên tục được huy động. Đối với nhiều cử tri cánh hữu và theo chủ nghĩa dân tộc, việc một bộ phận thanh niên Haredi tiếp tục được miễn nghĩa vụ quân sự trong khi phần lớn người dân phải phục vụ trong quân đội từ lâu đã là vấn đề gây tranh cãi.

Chính vì vậy, phát biểu của Giáo sĩ Lando càng khoét sâu sự bất mãn của cử tri đối với các chính sách mà chính phủ Netanyahu theo đuổi.

Điều đáng chú ý là Thủ tướng Netanyahu đã có phản ứng hiếm thấy. Dù không nêu đích danh Giáo sĩ Lando, nhưng ông lên án mạnh mẽ những phát biểu nhằm vào các binh sĩ Lực lượng Phòng vệ Israel (IDF), đặc biệt là các quân nhân thuộc cộng đồng Do Thái theo chủ nghĩa Phục quốc Tôn giáo.

Theo ông Netanyahu, các binh sĩ - dù là người thế tục, tín đồ Haredi hay tín đồ tôn giáo - đều rời gia đình, công việc và chấp nhận mạo hiểm tính mạng để bảo vệ đất nước, vì vậy họ xứng đáng nhận được sự biết ơn và ủng hộ từ toàn xã hội.

Đây được xem là động thái bất thường bởi trong nhiều năm qua, ông Netanyahu gần như luôn tránh công khai chỉ trích các giáo sĩ có ảnh hưởng thuộc những đảng Haredi - lực lượng giữ vai trò quyết định đối với sự tồn tại của nhiều chính phủ do ông lãnh đạo.

Phản ứng từ phía đảng Degel HaTorah - một trong những đảng Haredi chủ chốt - cũng diễn ra rất nhanh. Đảng này cảnh báo Thủ tướng không nên công kích giới giáo sĩ, đồng thời khẳng định các tín đồ Haredi luôn tuyệt đối tuân theo giáo huấn của các bậc giáo trưởng.

Theo giới quan sát, phản ứng của ông Netanyahu không phải là hành động bộc phát mà là một tính toán chính trị. Việc ông chờ gần một ngày sau khi đoạn ghi âm được công bố mới lên tiếng cho thấy đây là quyết định được cân nhắc kỹ lưỡng.

Mục tiêu của Thủ tướng Israel được cho là tạo khoảng cách nhất định giữa đảng Likud và các đảng Haredi trong giai đoạn vận động tranh cử, qua đó giảm bớt sự bất mãn của các cử tri cánh hữu ôn hòa và những người theo chủ nghĩa Phục quốc Tôn giáo - nhóm đang ngày càng chỉ trích việc chính phủ liên tục nhượng bộ các đảng Haredi về vấn đề nghĩa vụ quân sự.

Nhiều khảo sát gần đây cho thấy một bộ phận cử tri truyền thống của Likud đang cân nhắc chuyển sang ủng hộ các chính đảng cánh hữu mới, vốn có thể hợp tác với cựu Tổng tham mưu trưởng Gadi Eisenkot hoặc cựu Thủ tướng Naftali Bennett sau bầu cử.

Khi cuộc bầu cử ngày càng đến gần, vấn đề miễn nghĩa vụ quân sự cho cộng đồng Haredi đang nổi lên như một trong những chủ đề nhạy cảm nhất của chính trường Israel. Những nhượng bộ từng giúp ông Netanyahu giữ vững liên minh cầm quyền giờ đây có nguy cơ trở thành "quả tạ" chính trị đeo bám chiến dịch tái tranh cử của nhà lãnh đạo kỳ cựu này.

Tổng thống Israel Isaac Herzog tối 21/7 đã lên tiếng cảnh báo về nguy cơ gia tăng bạo lực khi chiến dịch tranh cử quốc hội chính thức bắt đầu, đồng thời kêu gọi các đảng phái và cử tri không để cạnh tranh chính trị vượt qua những “lằn ranh đỏ”. Ông nhấn mạnh rằng bầu cử là nền tảng của một nền dân chủ và không được biến thành sự đối đầu mang tính hủy diệt.