Thúc đẩy chuyển đổi xanh trong ngành cơ khí - điện

Chuyển đổi xanh gắn với ứng dụng công nghệ số, tối ưu hóa sản xuất không chỉ là xu hướng mà đang trở thành giải pháp chiến lược để nâng sao sức cạnh tranh cho sản phẩm cơ khí, điện của Việt Nam.

Đây là nhận định của các chuyên gia, doanh nghiệp tại hội thảo "Xu thế chuyển đổi xanh cho ngành cơ khí - điện" do Trung tâm Xúc tiến Thương mại và Đầu tư TP. Hồ Chí Minh (ITPC) phối hợp với Hiệp hội Doanh nghiệp Cơ khí - Điện TP. Hồ Chí Minh (HAMEE) tổ chức chiều 20/10.

Ông Lê Anh Hoàng, Phó Giám đốc ITPC phát biểu tại hội thảo. Ảnh: Xuân Anh -TTXVN

Ông Lê Anh Hoàng, Phó Giám đốc Trung tâm Xúc tiến Thương mại và Đầu tư TP. Hồ Chí Minh nhấn mạnh, chuyển đổi xanh không còn đơn thuần là xu hướng khuyến khích mà đã trở thành yêu cầu tất yếu, tác động trực tiếp đến năng lực cạnh tranh và khả năng phát triển bền vững của doanh nghiệp trong chuỗi cung ứng toàn cầu.

Là ngành giữ vai trò "xương sống" của nền kinh tế, cơ khí - điện cung cấp thiết bị, máy móc và giải pháp kỹ thuật cho nhiều lĩnh vực, đồng thời có tiềm năng lớn trong tối ưu hóa quy trình sản xuất, giảm phát thải và tiết kiệm chi phí vận hành. Tuy nhiên, quá trình chuyển đổi xanh cũng đặt ra không ít thách thức, nhất là đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa do hạn chế về nguồn vốn, nhân lực, công nghệ và khả năng tiếp cận chính sách. 

"Chuyển đổi xanh không nhất thiết phải bắt đầu bằng những dự án quy mô lớn mà có thể triển khai từ việc rà soát quy trình sản xuất, xác định các khâu tiêu hao nhiều năng lượng, vật liệu để lựa chọn giải pháp phù hợp với khả năng đầu tư. Điều quan trọng là gắn mục tiêu phát triển bền vững với hiệu quả kinh tế thực tế, làm cơ sở từng bước đổi mới công nghệ, hiện đại hóa sản xuất và hội nhập sâu rộng", ông Lê Anh Hoàng chia sẻ góc nhìn. 

Bà Nguyễn Thị Hương, Quản lý Đối tác cấp cao và Phát triển kinh doanh, Công ty ABeam Consulting (Vietnam) cho rằng, chuyển đổi xanh trong ngành cơ khí - điện cần bắt đầu từ nền tảng chuyển đổi số. Hiện nay, các doanh nghiệp sản xuất chịu áp lực từ chi phí năng lượng, nguyên vật liệu gia tăng, tỷ lệ phế phẩm và thời gian ngừng máy, ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả sinh lời.

Cùng với đó, các thị trường quốc tế ngày càng đặt ra yêu cầu khắt khe về truy xuất nguồn gốc và trách nhiệm môi trường. Trong khi đó, quy trình giữa các bộ phận mua hàng, sản xuất, quản lý tồn kho và tài chính tại nhiều doanh nghiệp chưa được kết nối đồng bộ. Việc theo dõi định mức tiêu hao điện, nước theo sản lượng thực tế còn hạn chế; dữ liệu chủ yếu được tổng hợp thủ công, gây khó khăn cho công tác báo cáo và hoạch định chiến lược. 

Theo bà Nguyễn Thị Hương, chuyển đổi xanh trong sản xuất công nghiệp cần được triển khai đồng bộ trên bốn trụ cột: sử dụng tài nguyên hiệu quả để giảm phế liệu và thời gian ngừng máy; xây dựng chuỗi cung ứng có trách nhiệm với dữ liệu nhà cung cấp minh bạch; đo lường chính xác lượng phát thải khí nhà kính (CO2) và tỷ lệ tái chế dựa trên dữ liệu đáng tin cậy; duy trì cải tiến liên tục thông qua phân tích nguyên nhân gốc rễ.

Để thực hiện các mục tiêu này, hệ thống hoạch định nguồn lực doanh nghiệp đóng vai trò trung tâm trong chuẩn hóa quy trình, kết nối dữ liệu từ nhà máy, thiết bị và đồng hồ đo năng lượng với các phân hệ quản trị tài chính, mua hàng và kiểm soát chất lượng. 

Nhằm bảo đảm hiệu quả đầu tư, tránh triển khai dàn trải, doanh nghiệp cần rà soát, đánh giá hiện trạng hệ thống; tiếp đó, lựa chọn các hạng mục ưu tiên có giá trị cao như giảm phế liệu, minh bạch dữ liệu năng lượng; chuẩn hóa nền tảng dữ liệu và phân công trách nhiệm; tích hợp bảng điều khiển trực quan tại nhà máy; cuối cùng là nhân rộng các mô hình hiệu quả ra toàn bộ dây chuyền và mạng lưới nhà cung cấp. 

Ông Nguyễn Quang Thanh, Phó Tổng Giám đốc Công ty Đầu tư Tài chính Nhà nước TP.Hồ Chí Minh (HFIC) thông tin chính sách hỗ trợ tài chính cho doanh nghiệp tại hội thảo. Ảnh: Xuân Anh -TTXVN

Bên cạnh giải pháp công nghệ và quản trị, nguồn vốn cũng là yếu tố quan trọng giúp doanh nghiệp hiện đại hóa sản xuất, thúc đẩy chuyển đổi xanh. Ông Nguyễn Quang Thanh, Phó Tổng Giám đốc Công ty Đầu tư Tài chính nhà nước TP. Hồ Chí Minh (HFIC), cho biết Thành phố đã ban hành nhiều chính sách hỗ trợ lãi suất theo Nghị quyết số 09/2023/NQ-HĐND và Nghị quyết số 523/NQ-HĐND của Hội đồng nhân dân TP. Hồ Chí Minh. 

Theo đó, ngân sách Thành phố hỗ trợ lãi suất đối với mức vốn vay tối đa 200 tỷ đồng cho mỗi dự án, không bao gồm thuế giá trị gia tăng được khấu trừ. Mức hỗ trợ tối đa là 85% phần vốn đầu tư công nghệ, thiết bị và 70% phần vốn đầu tư xây dựng công trình, trong thời gian tối đa 7 năm kể từ lần giải ngân đầu tiên. 

Minh họa hiệu quả của chính sách, ông Nguyễn Quang Thanh cho biết, với dự án đầu tư dây chuyền gia công cơ khí CNC và robot hàn có giá trị thiết bị 60 tỷ đồng, tương ứng mức vốn vay 51 tỷ đồng tại Công ty Đầu tư Tài chính nhà nước TP. Hồ Chí Minh, tổng kinh phí ngân sách Thành phố hỗ trợ trong suốt 7 năm có thể đạt khoảng 14,3 tỷ đồng, tương đương gần 24% giá trị đầu tư thiết bị ban đầu.

Đáng chú ý, các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực cơ khí tự động hóa và điện tử - công nghệ thông tin thuộc nhóm bốn ngành công nghiệp trọng yếu và công nghiệp hỗ trợ được áp dụng mức hỗ trợ lãi suất vay vốn lên tới 100%. Chính sách áp dụng cho các dự án đầu tư mới, cải tạo, mở rộng nhà xưởng và mua sắm trang thiết bị hiện đại. 

Danh mục sản phẩm được hưởng mức hỗ trợ tối đa 100% lãi suất bao gồm linh kiện, phụ tùng ô tô; robot và cobot công nghiệp; khuôn mẫu kỹ thuật cao; thiết bị đóng ngắt điện; cáp điện từ 15 kV trở lên; máy biến thế; động cơ thế hệ mới tiết kiệm năng lượng; cùng các sản phẩm vi mạch, chip bán dẫn, cảm biến, phần mềm điều khiển sản xuất đồng bộ và giải pháp ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI), Internet vạn vật (IoT), công nghệ in 3D.

Bên cạnh đó, dự thảo mở rộng danh mục hỗ trợ đang được nghiên cứu bổ sung các nhóm sản phẩm chiến lược nhằm đón đầu xu hướng công nghệ tương lai, gồm linh kiện phục vụ đường sắt đô thị và đường sắt quốc gia, pin Lithium hiệu năng cao, tấm quang điện hiệu suất cao, pin nhiên liệu, linh kiện hàng không vũ trụ, vật liệu bán dẫn và thiết bị y sinh tiên tiến. 

Các doanh nghiệp cần thường xuyên cập nhật các cơ chế, chính sách và nguồn tín dụng ưu đãi cho đổi mới công nghệ, chuyển đổi số gắn với hiệu quả kinh doanh. Cùng với đó, doanh nghiệp tăng cường kết nối giữa cơ quan quản lý, tổ chức tài chính và đơn vị cung cấp giải pháp để xây dựng lộ trình chuyển đổi phù hợp với quy mô thực tế.