Thúc đẩy công nghiệp văn hóa Thủ đô: Khơi thông nguồn lực, mở rộng không gian sáng tạo

Với Chương trình hành động số 08-CTr/TU, thành phố định hướng phát triển văn hóa gắn với đổi mới thể chế, huy động nguồn lực xã hội, ứng dụng công nghệ và mở rộng không gian sáng tạo, từng bước hình thành hệ sinh thái công nghiệp văn hóa có sức cạnh tranh cao, ngang tầm khu vực.

Biểu diễn nghệ thuật trong Lễ hội Văn hóa thế giới tại Hà Nội lần thứ II - năm 2026. Ảnh: Huy Khánh

Đánh thức nguồn lực văn hóa

Nghị quyết số 80-NQ/TW ngày 7-1-2026 của Bộ Chính trị xác định văn hóa là nguồn lực nội sinh quan trọng, động lực thúc đẩy phát triển nhanh và bền vững đất nước. Quan điểm này đặt ra yêu cầu đổi mới tư duy, đưa văn hóa tham gia sâu hơn vào đời sống kinh tế - xã hội, góp phần nâng cao chất lượng sống của nhân dân.

Với hệ thống di tích, làng nghề, lễ hội, nghệ thuật dân gian và những giá trị đặc sắc của văn hóa Thăng Long - Hà Nội, Thủ đô có nhiều lợi thế để phát triển công nghiệp văn hóa.

Phó Trưởng ban Tuyên giáo Trung ương Bùi Hoài Sơn đánh giá, những năm qua, Hà Nội từng có bước chuyển từ tư duy bảo tồn, khai thác di sản theo phương thức truyền thống sang phát huy giá trị văn hóa gắn với phát triển công nghiệp văn hóa. Nhiều di tích đã đổi mới cách thức tổ chức hoạt động, hình thành không gian văn hóa gần gũi, dễ tiếp cận hơn với công chúng.

Tại Khu di sản Hoàng thành Thăng Long, cùng với dự án phục dựng Điện Kính Thiên, các không gian trưng bày tiếp tục được đổi mới, phục vụ nhiều sự kiện văn hóa lớn như Festival Thăng Long - Hà Nội, Lễ hội Văn hóa thế giới tại Hà Nội và tới đây là Festival Bảo tồn và Phát triển làng nghề toàn cầu lần thứ nhất năm 2026.

Giám đốc Trung tâm Bảo tồn Di sản Thăng Long - Hà Nội Nguyễn Thanh Quang cho biết, việc tổ chức các sự kiện góp phần đưa di sản đến gần hơn với công chúng và mở rộng khả năng khai thác giá trị di sản trong đời sống đương đại.

Còn tại Di tích quốc gia đặc biệt Văn Miếu - Quốc Tử Giám, không gian văn hóa được mở rộng ở Nội Tự, Vườn Giám và Hồ Văn với nhiều hoạt động gắn với kinh tế đêm, số hóa di sản. Giám đốc Trung tâm Hoạt động văn hóa, khoa học Văn Miếu - Quốc Tử Giám Lê Xuân Kiêu cho biết, nơi đây sẽ được xây dựng thành địa chỉ bảo tồn truyền thống đạo học Việt Nam và không gian văn hóa sáng tạo.

Ở ngoại thành, các làng nghề và cộng đồng văn hóa trở thành nguồn lực phát triển của địa phương. Điển hình, làng tăm hương Quảng Phú Cầu (xã Ứng Thiên) là điểm đến nổi bật trên tour “Con đường di sản Nam Thăng Long - Hà Nội”.

Trong khi đó, điểm đến Mường Cốc (xã Mỹ Đức), nhờ phát huy giá trị văn hóa người Mường, đã trở thành khu du lịch cấp thành phố, thu hút khách quốc tế đến trải nghiệm.

Những mô hình này cho thấy, khi di sản gắn với trải nghiệm và phát triển du lịch, các giá trị truyền thống có thêm cơ hội lan tỏa. Tuy nhiên, để phát triển bền vững, thành phố cần cơ chế hỗ trợ phù hợp, hài hòa giữa bảo tồn bản sắc, phát triển sản phẩm và bảo đảm lợi ích của cộng đồng.

Du khách trải nghiệm nghệ thuật thư pháp tại Di tích quốc gia đặc biệt Văn Miếu - Quốc Tử Giám. Ảnh: Lệ Quyên

Thêm không gian sáng tạo mới

Ngày 17-3-2026, Ban Thường vụ Thành ủy Hà Nội ban hành Chương trình hành động số 08-CTr/TU thực hiện Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam, hướng tới phát triển văn hóa Thủ đô theo phương châm “Văn hiến - Bản sắc - Sáng tạo - Hội nhập - Kết nối”.

Chương trình cụ thể hóa các nhiệm vụ, giải pháp nhằm đưa văn hóa trở thành nguồn lực phát triển, nâng cao nhận thức và trách nhiệm của các cấp, ngành, địa phương trong giai đoạn mới. Một trong những nhiệm vụ quan trọng là mở rộng không gian sáng tạo, tạo điều kiện để ý tưởng văn hóa được hình thành, thử nghiệm và phát triển thành sản phẩm.

Trưởng phòng Nghệ thuật và Công nghiệp văn hóa (Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hà Nội) Bùi Thị Hương Thủy cho biết, việc Hà Nội gia nhập Mạng lưới các Thành phố sáng tạo của Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa của Liên hợp quốc (UNESCO) trong lĩnh vực thiết kế sáng tạo năm 2019 tạo nền tảng để thành phố phát triển các ngành công nghiệp văn hóa, đồng thời mở ra nhiều không gian sáng tạo mới. Thủ đô hiện có hơn 200 không gian văn hóa sáng tạo ở nhiều lĩnh vực, góp phần đổi mới việc phát huy nguồn lực văn hóa Thủ đô.

Tuy nhiên, để tạo giá trị bền vững, thành phố cần những không gian có khả năng kết nối các khâu nghiên cứu, thiết kế, sản xuất, quảng bá và phân phối sản phẩm.

Nhiều chuyên gia cho rằng, Hà Nội có thể xây dựng phương án khai thác không gian linh hoạt, cơ chế vận hành rõ ràng và có chính sách khuyến khích các tổ chức, cá nhân tham gia hoạt động sáng tạo. Bên cạnh đó, ứng dụng công nghệ số cần được đẩy mạnh nhằm đổi mới phương thức sáng tạo và quảng bá sản phẩm.

Còn nghệ sĩ liên ngành Nguyễn Quốc Hoàng Anh lưu ý, bên cạnh hạ tầng, hệ sinh thái công nghiệp văn hóa cần sự kết nối giữa cơ quan quản lý, doanh nghiệp, cơ sở đào tạo, nghệ sĩ và cộng đồng để khắc phục tình trạng các dự án hoạt động riêng lẻ, sản phẩm thiếu đầu ra và nguồn lực chưa được khai thác hiệu quả.

Khơi thông nguồn lực văn hóa, mở rộng không gian sáng tạo đòi hỏi cách tiếp cận đồng bộ, trong đó di sản là nền tảng, con người là chủ thể, sáng tạo là động lực, công nghệ là công cụ và thị trường là điều kiện phát triển.

Khi các cơ chế được triển khai hiệu quả, văn hóa Thăng Long - Hà Nội không chỉ được gìn giữ mà còn tiếp tục tạo ra giá trị mới, đóng góp vào tăng trưởng kinh tế, nâng cao chất lượng đời sống nhân dân và khẳng định vị thế Thủ đô trong Mạng lưới các Thành phố sáng tạo của UNESCO.