950 năm Quốc Tử Giám: Di sản đạo học, hiền tài và khát vọng phát triển đất nước

Báo Thể thao và Văn hóa (TTXVN) có cuộc trò chuyện với TS Lê Xuân Kiêu, Giám đốc Trung tâm Hoạt động văn hóa khoa học Văn Miếu - Quốc Tử Giám, về chuỗi hoạt động mang thông điệp ý nghĩa: Tri ân quá khứ, phát huy giá trị di sản của các bậc tiền nhân và khát vọng vươn mình trong kỷ nguyên mới.

Hội thảo khoa học và lễ kỷ niệm cấp quốc gia

* Thưa TS Lê Xuân Kiêu, năm 2026 ghi dấu ấn với chuỗi hoạt động kỷ niệm 950 năm Quốc Tử Giám. Ông có thể chia sẻ tổng quan về quy mô cũng như tiến độ thực hiện các nhiệm vụ mà Trung tâm đã và đang triển khai?

- Thực hiện sự chỉ đạo sát sao của thành phố và Sở VH,TT&DL Hà Nội, ngay từ đầu năm 2026 đến nay, chúng tôi đã xây dựng và triển khai 10 nhóm nhiệm vụ lớn. Trong đó, có 9 nhóm nhiệm vụ phục vụ trực tiếp cho Lễ kỷ niệm 950 năm Quốc Tử Giám và 1 nhóm nhiệm vụ mang tính chiến lược dài hạn, hướng tới mốc kỷ niệm 1.000 năm Quốc Tử Giám trong tương lai.

10 nhóm nhiệm vụ này bao quát 72 công việc cụ thể. Đến thời điểm hiện tại, trung tâm đã hoàn thành 50/72 nhiệm vụ. Trọng tâm của chuỗi hoạt động là hội thảo khoa học cấp quốc gia với chủ đề "950 năm Quốc Tử Giám - Di sản đạo học, hiền tài và khát vọng phát triển đất nước", cùng lễ kỷ niệm cấp quốc gia "950 năm Quốc Tử Giám - Quốc học Việt Nam".

TS Lê Xuân Kiêu, Giám đốc Trung tâm Hoạt động văn hóa khoa học Văn Miếu - Quốc Tử Giám phát biểu tại chương trình họp báo giới thiệu chuỗi hoạt động kỷ niệm 950 năm Văn Miếu - Quốc Tử Giám. Ảnh: BTC

Thực ra, bên cạnh thời gian cao điểm từ ngày 5 đến 15/11, các hoạt động kỷ niệm 950 năm Văn Miếu - Quốc Tử Giám trải dài từ đầu năm đến nay, không chỉ mở rộng ra ngoài không gian Quốc Tử Giám mà còn tới không gian các địa phương khác cùng một số quốc gia như Pháp, Đức, Nga... Các hoạt động diễn ra rất đa dạng, toàn diện, từ phát huy giá trị di sản, trưng bày triển lãm, hội thảo khoa học đến các hoạt động nghệ thuật, tạo nên một bức tranh vô cùng phong phú, sinh động.

Với chuỗi hoạt động dày đặc và kéo dài như vậy, chúng tôi đã hết sức nỗ lực cố gắng tổ chức lực lượng, nguồn lực để các hoạt động được trải đều và có những điểm nhấn. Đây cũng là dịp để tôn vinh những giá trị của đạo học Việt Nam, tri ân các bậc tiền nhân - những người đã sáng lập và phát triển Quốc Tử Giám; đồng thời là cơ hội quảng bá giá trị của Quốc Tử Giám tới bạn bè quốc tế. Ngoài ra, đây cũng là điều kiện, cơ hội để chỉnh trang di tích ngày càng khang trang, đẹp đẽ hơn, phục vụ khách tham quan ngày càng tốt hơn.

* Ông có thể nói rõ hơn về 2 điểm nhấn đặc biệt trong tháng 11 - cũng là 2 sự kiện cấp quốc gia ông vừa nói trên?

- Hội thảo khoa học cấp quốc gia "950 năm Quốc Tử Giám: Di sản đạo học, hiền tài và khát vọng phát triển đất nước" sẽ diễn ra vào ngày 12/11. Hội thảo tập trung nghiên cứu, làm rõ vị trí, vai trò và những đóng góp của Quốc Tử Giám đối với lịch sử giáo dục, khoa cử và văn hóa Việt Nam; nhận diện những giá trị cốt lõi của di sản đạo học, truyền thống hiếu học và tư tưởng trọng dụng hiền tài của dân tộc. Trên cơ sở tiếp cận lịch sử và thực tiễn, hội thảo hướng tới trao đổi, đề xuất các định hướng, giải pháp bảo tồn và phát huy giá trị di sản Quốc Tử Giám trong bối cảnh mới; đồng thời gợi mở những bài học từ truyền thống đạo học đối với sự nghiệp giáo dục, đào tạo, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao và xây dựng đất nước trong thời kỳ hội nhập, phát triển.

Điểm nhấn đặc biệt nữa là lễ kỷ niệm cấp quốc gia "950 năm Quốc Tử Giám - Quốc học Việt Nam", diễn ra lúc 19h30 ngày 14/11/2026 tại sân Thái Học. Với chủ đề "Tinh hoa đạo học", chương trình gồm phần lễ và phần hội, kết hợp nghi thức khai văn với nghệ thuật trình diễn, hòa quyện giữa chất liệu văn hóa truyền thống và ngôn ngữ nghệ thuật đương đại, dưới sự dàn dựng của tổng đạo diễn Phạm Hoàng Giang cùng ê-kíp sáng tạo.

Trung tâm Công nghiệp văn hóa Hồ Văn

* Từ dấu mốc 950 năm, Văn Miếu đã có những hướng đi chiến lược nào để phát huy được giá trị di sản nghìn năm, thưa ông?

- Toàn bộ định hướng phát triển của Văn Miếu - Quốc Tử Giám được thực hiện dựa trên 3 từ khóa xuyên suốt: Không gian sáng tạo, chuyển đổi số và công nghiệp văn hóa. Chúng tôi triển khai cụ thể qua các mũi nhọn chiến lược.

Thứ nhất, trước mắt phải tập trung kết nối khu vực Nội Tự, Vườn Giám và Hồ Văn thành một chỉnh thể thống nhất.

Chiều 3/11, các đại biểu chụp ảnh lưu niệm với sơ đồ tham quan di tích Văn Miếu - Quốc Tử Giám. Ảnh: Tuyết Mai

Thứ hai, hoàn thiện và tiếp tục đẩy mạnh chuyển đổi số, hướng tới xây dựng Trung tâm Điều hành thông minh di tích Văn Miếu - Quốc Tử Giám trên cả phương diện quản lý, bảo tồn và phát huy giá trị di sản.

Thứ ba, đưa Văn Miếu - Quốc Tử Giám thực sự trở thành không gian văn hóa không chỉ của Hà Nội mà của cả nước; là nơi hội tụ, giao lưu với các nền văn hóa trên thế giới; đồng thời là không gian sáng tạo kết nối các tổ chức, cá nhân tạo ra giá trị mới trên nền tảng di sản.

Về phát triển công nghiệp văn hóa, trong nhiệm vụ kỷ niệm 950 năm có thành lập Trung tâm Công nghiệp văn hóa Hồ Văn. Tháng 10/2026, Sở VH,TT&DL Hà Nội đã ban hành quyết định thành lập trung tâm. Từ khi thành lập đến khi vận hành và hoạt động theo đúng quy định pháp luật, Luật Thủ đô là một chặng đường tiếp theo chúng tôi phải hiện thực hóa.

Biểu diễn nghệ thuật tại buổi giới thiệu chương trình kỷ niệm. Ảnh: Khánh Hòa

Sự ra đời của Trung tâm Công nghiệp văn hóa Hồ Văn tạo cơ sở pháp lý - lần đầu tiên trong khuôn viên một di tích thành lập một trung tâm công nghiệp văn hóa với 11 lĩnh vực, có nguồn lực đầu tư và cơ chế huy động nguồn lực xã hội. Đây là tiền đề quan trọng để thời gian tới tập trung vào khu vực Hồ Văn, đưa trung tâm hoạt động hiệu quả, bền vững, đem lại các sản phẩm, giá trị văn hóa cho công chúng Thủ đô, du khách trong nước và quốc tế, tạo thêm không gian tương tác, trải nghiệm văn hóa đúng nghĩa.

Tại trung tâm này, chúng tôi cũng đa dạng hóa dịch vụ công, cụ thể là đẩy mạnh tổ chức 7 dịch vụ không sử dụng ngân sách Nhà nước theo Nghị định 60 của Chính phủ, giúp tối ưu hóa nguồn thu thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào vé tham quan.

Tầm nhìn hướng tới mốc 1.000 năm Quốc Tử Giám

* Sang giai đoạn tiếp theo, sau khi khép lại chuỗi sự kiện kỷ niệm 950 năm, diện mạo của Văn Miếu - Quốc Tử Giám sẽ thay đổi như thế nào, thưa ông?

- Dấu mốc 950 năm chính là bước chuẩn bị quan trọng để hướng tới kỷ niệm 1.000 năm Quốc Tử Giám vào 50 năm sau.

Ngay sau khi hoàn thành lễ kỷ niệm năm 2026, chúng tôi sẽ chuyển toàn bộ bộ phận làm việc hành chính ra số 57 phố Văn Miếu. Toàn bộ không gian hiện tại bên trong di tích sẽ được tái thiết kế dành riêng cho công chúng: Tổ chức các không gian tương tác số, trưng bày di sản chuyên đề và xây dựng không gian văn hóa đọc.

Bên cạnh đó, công tác tu bổ quy hoạch tổng thể đang được tích cực triển khai, dự kiến thực hiện trong giai đoạn 2027 - 2028. Văn Miếu - Quốc Tử Giám sẽ mang một diện mạo mới: Hiện đại hơn, giàu tính tương tác hơn nhưng vẫn giữ trọn linh hồn di sản, tiếp tục lan tỏa mạnh mẽ tinh thần đạo học Việt Nam tới nhân dân cả nước và bạn bè quốc tế.

* Xin trân trọng cảm ơn ông!