Thúc đẩy hợp tác khu vực, bảo đảm an ninh nguồn nước sông Mekong

Những diễn biến bất thường của thời tiết, tình trạng lũ lụt, hạn hán, ô nhiễm nguồn nước, suy giảm phù sa và hệ sinh thái đang tác động trực tiếp đến đời sống và sinh kế của người dân.

Toàn cảnh sông Mekong từ trên cao. (Ảnh: Đỗ Bá Thành/TTXVN)

Toàn cảnh sông Mekong từ trên cao. (Ảnh: Đỗ Bá Thành/TTXVN)

Ngày 20/11, tại Hà Nội, Phiên họp lần thứ 33 Hội đồng Ủy hội sông Mekong quốc tế (MRC) và Phiên họp chung với các Đối tác phát triển lần thứ 31 diễn ra dưới sự chủ trì của Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Trịnh Việt Hùng, Chủ tịch Ủy ban sông Mekong Việt Nam, Chủ tịch Hội đồng Ủy hội nhiệm kỳ 2026 với sự tham dự của đại diện bốn quốc gia thành viên là Campuchia, Lào, Thái Lan và Việt Nam, Ban Thư ký Ủy hội và các đối tác.

Phiên họp diễn ra trong bối cảnh lưu vực sông Mekong đang phải đối mặt với ngày càng nhiều thách thức về tài nguyên nước và môi trường. Những diễn biến bất thường của thời tiết, tình trạng lũ lụt, hạn hán, ô nhiễm nguồn nước, suy giảm phù sa và hệ sinh thái đang tác động trực tiếp đến đời sống và sinh kế của người dân.

Đáng chú ý, nhiều nghiên cứu quốc tế cảnh báo khả năng El Nino xuất hiện từ cuối năm 2026 với cường độ mạnh, thậm chí rất mạnh, làm gia tăng nguy cơ hạn hán, suy giảm dòng chảy và xâm nhập mặn tại Đồng bằng sông Cửu Long ngay trong mùa khô 2026-2027.

Phát biểu khai mạc Phiên họp, Bộ trưởng Trịnh Việt Hùng nhấn mạnh: “Những thách thức này không dừng lại ở biên giới quốc gia nào, vì vậy chúng ta phải tăng cường phối hợp hành động để ứng phó hiệu quả với những rủi ro xuyên biên giới."

Năm 2026 có ý nghĩa quan trọng khi MRC bắt đầu triển khai Kế hoạch Chiến lược giai đoạn 2026-2030, với trọng tâm là củng cố thể chế và quản trị, nâng cao năng lực dữ liệu, quan trắc và dự báo, tăng cường điều phối quản lý lưu vực, thúc đẩy các dự án xuyên biên giới và phát huy quan hệ đối tác, chia sẻ tri thức. Đây cũng là giai đoạn MRC từng bước thực hiện lộ trình hướng tới tự chủ tài chính đối với các chức năng chủ chốt vào năm 2030.

Sau năm đầu triển khai Kế hoạch chiến lược, hợp tác trong khuôn khổ MRC đã đạt được những kết quả tích cực. Mạng lưới quan trắc sông Mekong tiếp tục được hoàn thiện và vận hành, năng lực dự báo lũ, hạn được cải thiện, việc chia sẻ dữ liệu và thông tin vận hành các công trình thủy điện được duy trì, các Thủ tục sử dụng nước tiếp tục được thực hiện. Nhiều dự án hỗ trợ cộng đồng ven sông cũng được triển khai, góp phần nâng cao khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu và cải thiện sinh kế người dân.

Tuy nhiên, trước những thách thức ngày càng gia tăng trên lưu vực, các kết quả đạt được mới chỉ là bước khởi đầu, đòi hỏi MRC tiếp tục nâng cao vai trò điều phối và thúc đẩy hợp tác giữa các quốc gia thành viên.

Phát biểu tại Phiên họp chung với các Đối tác phát triển, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Nguyễn Hoàng Hiệp, Trưởng đoàn Việt Nam nhấn mạnh sự cần thiết phải thực hiện hiệu quả Hiệp định Mekong năm 1995 và các Thủ tục sử dụng nước; tăng cường năng lực quan trắc, dự báo và cảnh báo sớm; chủ động phòng ngừa ô nhiễm nguồn nước xuyên biên giới, đồng thời thúc đẩy các dự án hợp tác chung gắn với lợi ích của cộng đồng ven sông.

Đặc biệt là việc tăng cường chia sẻ thông tin vận hành hồ chứa, hoàn thiện cơ chế thông báo khẩn cấp và phối hợp ứng phó với lũ lụt, hạn hán và các sự cố môi trường trên lưu vực. Việt Nam khẳng định sẵn sàng phối hợp với các nước trong quá trình tham vấn các dự án thủy điện liên quan và đề nghị đẩy mạnh các sáng kiến hợp tác xuyên biên giới nhằm giải quyết những vấn đề chung của lưu vực.

Phiên họp cũng ghi nhận vai trò quan trọng của các đối tác trong thúc đẩy hợp tác và phát triển bền vững lưu vực sông Mekong. Năm 2026 đánh dấu 30 năm quan hệ đối thoại chính thức giữa Ủy hội với hai quốc gia thượng nguồn là Trung Quốc và Myanmar. Đây là nền tảng quan trọng để tăng cường đối thoại, củng cố lòng tin và mở rộng hợp tác giữa các quốc gia cùng chia sẻ lưu vực, nhất là trong chia sẻ thông tin, quản lý nguồn nước và phối hợp ứng phó với những thách thức chung.

Tại Phiên họp, ông Thomas Gass, Đại sứ đặc mệnh toàn quyền Liên bang Thụy Sỹ tại Việt Nam, thay mặt các Đối tác phát triển khẳng định tiếp tục cùng Ủy hội và các quốc gia thành viên trong những năm tiếp theo để thực hiện thành công các nhiệm vụ chiến lược, nâng cao hiệu quả hoạt động và từng bước tăng cường tính tự chủ của Ủy hội.

Ông Thomas Gass cho rằng cần đẩy mạnh hơn nữa các nỗ lực chung nhằm bảo vệ môi trường, cộng đồng dân cư và các hoạt động kinh tế phụ thuộc vào dòng sông Mekong. Các Đối tác khuyến khích tăng cường hợp tác khu vực trong quan trắc, chia sẻ thông tin và dự báo rủi ro, từ đó xây dựng các biện pháp ứng phó phối hợp nhằm giải quyết những sức ép đối với dòng sông, phù hợp với Hiệp định Mekong năm 1995 và các quy trình liên quan của Ủy hội sông Mekong (MRC).

Phát biểu bế mạc, Bộ trưởng Trịnh Việt Hùng cho biết, Hội đồng đã thông qua Đề cương công việc của Giám đốc điều hành Ban Thư ký nhiệm kỳ 2028-2030 và Kế hoạch công tác giai đoạn 2027-2028, tạo cơ sở để triển khai các nhiệm vụ ưu tiên của Ủy hội trong thời gian tới.

Qua các báo cáo và ý kiến trao đổi, Phiên họp đã ghi nhận những tiến triển tích cực trong năm đầu triển khai Kế hoạch Chiến lược 2026-2030, nhất là trong quan trắc, dự báo, chia sẻ thông tin và phối hợp quản lý tài nguyên nước trên lưu vực. Những kết quả đạt được tại Phiên họp tiếp tục khẳng định quyết tâm và sự đồng thuận của các quốc gia thành viên trong việc tăng cường hợp tác, nâng cao hiệu quả hoạt động của Ủy hội.

Kết thúc Phiên họp, Bộ trưởng Trịnh Việt Hùng, Chủ tịch Hội đồng nhiệm kỳ 2026, đã bàn giao cương vị Chủ tịch Hội đồng nhiệm kỳ 2027 cho Bộ trưởng Bộ Tài nguyên nước và Khí tượng, Chủ tịch Ủy ban sông Mekong quốc gia Campuchia Thor Chetha. Việt Nam sẽ tiếp tục ủng hộ và phối hợp chặt chẽ với Campuchia trong nhiệm kỳ tới, cùng các quốc gia thành viên và đối tác phát huy những kết quả đã đạt được, triển khai hiệu quả Kế hoạch Chiến lược của Ủy hội.

Trong bối cảnh các thách thức về nguồn nước ngày càng gia tăng và có tính chất xuyên biên giới, Ủy hội sông Mekong quốc tế được kỳ vọng tiếp tục phát huy vai trò là cơ chế hợp tác, điều phối và tư vấn chính sách quan trọng của các quốc gia ven sông.

Việc tăng cường theo dõi diễn biến dòng chảy, nâng cao năng lực cảnh báo sớm, chia sẻ thông tin và phối hợp ứng phó với hạn hán, lũ lụt, các vấn đề về chất lượng nước sẽ là những nhiệm vụ trọng tâm của Ủy hội, góp phần bảo đảm an ninh nguồn nước, bảo vệ sinh kế người dân và thúc đẩy phát triển bền vững lưu vực sông Mekong./.

(TTXVN/Vietnam+)

Nguồn VietnamPlus: https://www.vietnamplus.vn/thuc-day-hop-tac-khu-vuc-bao-dam-an-ninh-nguon-nuoc-song-mekong-post1149592.vnp