Thúc đẩy sản xuất, tiêu dùng bền vững, tiến tới chuẩn hóa thị trường

Chương trình hành động quốc gia về sản xuất và tiêu dùng bền vững giai đoạn 2021-2030 đã đi qua nửa chặng đầu với một số kết quả bước đầu, nhưng vẫn đối diện khoảng cách lớn giữa mục tiêu chính sách và thực tiễn triển khai.

Chương trình hành động quốc gia về sản xuất và tiêu dùng bền vững giai đoạn 2021-2030 đã đi được nửa chặng đường. Ảnh: Minh Anh

Chương trình hành động quốc gia về sản xuất và tiêu dùng bền vững giai đoạn 2021-2030 đã đi được nửa chặng đường. Ảnh: Minh Anh

Theo tài liệu cập nhật đến tháng 3-2026 của Văn phòng Sản xuất và Tiêu dùng bền vững, Bộ Công Thương, chương trình đặt mục tiêu thúc đẩy sử dụng hiệu quả tài nguyên, phát triển sản phẩm thân thiện môi trường, hướng tới kinh tế tuần hoàn và tạo việc làm xanh. Giai đoạn 2021-2025, các chỉ tiêu cụ thể gồm giảm 5-8% mức tiêu hao nguyên, nhiên, vật liệu, 70% khu công nghiệp có nhận thức về sản xuất và tiêu dùng bền vững, và xây dựng từ 20-30 mô hình thí điểm.

Kết quả bước đầu cho thấy cách tiếp cận vẫn thiên về “xây nền”. Cơ quan chức năng đã hỗ trợ một số địa phương xây dựng kế hoạch thực hiện, đồng thời ban hành các hướng dẫn kỹ thuật cho các ngành như thủy sản, bia rượu, bao bì. Một số mô hình thử nghiệm cũng được triển khai, như sản xuất vật liệu từ chất thải ngành thuộc da hoặc thiết kế bao bì bền vững.
Tuy nhiên, quy mô còn hạn chế. Việc mới chỉ hỗ trợ trực tiếp 2 địa phương lập kế hoạch cho thấy tiến độ lan tỏa còn chậm so với mục tiêu 70% tỉnh, thành có kế hoạch hành động. Các mô hình thí điểm, dù có ý nghĩa, vẫn mang tính đơn lẻ, chưa đủ sức tạo hiệu ứng thị trường.

Một điểm đáng chú ý là chương trình đã bắt đầu chuyển hướng sang các công cụ “mềm” như dán nhãn sinh thái, thiết kế bền vững, và truyền thông tiêu dùng xanh. Đây là những yếu tố quan trọng để hình thành cầu thị trường, thay vì chỉ tập trung vào phía cung sản xuất. Tuy vậy, hệ thống dữ liệu và tiêu chuẩn hóa vẫn đang trong quá trình xây dựng, khiến doanh nghiệp thiếu cơ sở để đầu tư dài hạn.

Ở góc độ chính sách, chương trình đã xác định 16 nhóm nhiệm vụ, từ quản lý tài nguyên, phát triển thị trường bền vững, đến thúc đẩy tài chính xanh và hợp tác quốc tế. Nhưng thực tế triển khai cho thấy hai “nút thắt” lớn: thiếu cơ chế tài chính đủ mạnh và thiếu chuẩn đo lường thống nhất.

Định hướng giai đoạn tới đặt trọng tâm vào kinh tế tuần hoàn, cụm công nghiệp sinh thái, và mở rộng dán nhãn sinh thái. Đồng thời, chương trình sẽ xây dựng định mức sử dụng nguyên vật liệu cho từng ngành, thúc đẩy thiết kế để tái chế và tăng cường hợp tác quốc tế.
Nhưng câu hỏi lớn vẫn là: ai trả chi phí chuyển đổi? Nếu không có cơ chế tài chính xanh đủ hấp dẫn, doanh nghiệp khó tự nguyện đầu tư vào công nghệ sạch. Nếu không có tiêu chuẩn rõ ràng, thị trường khó phân biệt “xanh thật” và “xanh quảng cáo”.

Sản xuất và tiêu dùng bền vững, xét cho cùng, không chỉ là câu chuyện môi trường. Đây là bài toán năng suất và cạnh tranh. Khi các thị trường xuất khẩu lớn như EU siết tiêu chuẩn xanh, việc chậm chuyển đổi không chỉ làm tăng chi phí môi trường mà còn có thể khiến doanh nghiệp mất thị trường.

Minh Anh

Nguồn Saigon Times: https://thesaigontimes.vn/thuc-day-san-xuat-tieu-dung-ben-vung-tien-toi-chuan-hoa-thi-truong/