Thúc đẩy sản xuất và tiêu dùng bền vững qua thương mại điện tử

Từ thay đổi phương thức giao dịch đến thúc đẩy phát triển bền vững

Năm 2025, quy mô thương mại điện tử Việt Nam đạt khoảng 31 tỷ USD, tăng 25,5% so với năm trước và chiếm khoảng 10% tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng. Những con số này cho thấy thương mại điện tử không chỉ duy trì tốc độ tăng trưởng cao mà còn từng bước trở thành một trong những động lực quan trọng của nền kinh tế số, đồng thời đặt ra yêu cầu phát triển theo hướng xanh, bền vững và có trách nhiệm hơn.

Trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ, yêu cầu phát triển xanh và bền vững đang trở thành xu hướng của nhiều nền kinh tế. Không chỉ làm thay đổi phương thức mua bán truyền thống, thương mại điện tử còn tác động ngày càng sâu rộng tới hoạt động sản xuất, phân phối và tiêu dùng, góp phần thúc đẩy sử dụng hiệu quả nguồn lực, giảm phát sinh chất thải, nâng cao tính minh bạch của thị trường và hướng tới mô hình phát triển bền vững.

Nhận thức rõ xu thế này, Kế hoạch tổng thể phát triển thương mại điện tử quốc gia giai đoạn 2026-2030 xác định phát triển thương mại điện tử theo hướng xanh, bền vững, cân bằng và bao trùm, hướng tới tối ưu hóa toàn bộ quá trình từ sản xuất, kinh doanh, logistics đến trải nghiệm của người tiêu dùng, góp phần hài hòa giữa phát triển kinh tế, công bằng xã hội và bảo vệ môi trường.

Thương mại điện tử không chỉ mở rộng cơ hội kinh doanh cho doanh nghiệp và tạo thuận lợi cho người tiêu dùng mà còn từng bước thúc đẩy quá trình chuyển đổi sang mô hình sản xuất và tiêu dùng bền vững. Với lợi thế về dữ liệu, khả năng kết nối thị trường và ứng dụng công nghệ, thương mại điện tử đang góp phần hình thành hệ sinh thái kinh doanh minh bạch, hiệu quả và phát triển theo hướng dài hạn.

Sản xuất và tiêu dùng bền vững là gì?

Sản xuất và tiêu dùng bền vững là việc tạo ra và sử dụng hàng hóa, dịch vụ theo hướng đáp ứng nhu cầu hiện tại đồng thời sử dụng hiệu quả tài nguyên, giảm phát sinh chất thải và hạn chế tác động tiêu cực đến môi trường, xã hội.

Mô hình này hướng tới sử dụng hợp lý tài nguyên, kéo dài vòng đời sản phẩm, thúc đẩy tái sử dụng, tái chế và phát triển kinh tế tuần hoàn. Đây không chỉ là trách nhiệm của doanh nghiệp mà còn đòi hỏi sự tham gia của cơ quan quản lý, các nền tảng thương mại điện tử và người tiêu dùng trong việc hình thành hệ sinh thái phát triển bền vững.

Thúc đẩy sản xuất bền vững từ dữ liệu và thị trường số

Sự phát triển của thương mại điện tử không chỉ tạo ra phương thức phân phối mới mà còn tác động ngày càng rõ nét đến hoạt động sản xuất của doanh nghiệp. Khi dữ liệu, công nghệ số và kết nối thị trường trở thành những yếu tố cốt lõi của nền kinh tế số, doanh nghiệp có thêm điều kiện để tổ chức sản xuất theo hướng linh hoạt, hiệu quả và bền vững hơn.

Trước hết, thương mại điện tử góp phần mở rộng thị trường tiêu thụ cho các sản phẩm xanh, sản phẩm thân thiện với môi trường và hàng hóa có nguồn gốc rõ ràng. Nếu như trước đây nhiều doanh nghiệp, hợp tác xã hay cơ sở sản xuất quy mô nhỏ gặp khó khăn trong việc tiếp cận người tiêu dùng ngoài địa phương thì thông qua các nền tảng số, sản phẩm có thể tiếp cận thị trường trên phạm vi cả nước, thậm chí hướng tới xuất khẩu trực tuyến. Thị trường được mở rộng cũng tạo thêm động lực để doanh nghiệp đầu tư nâng cao chất lượng sản phẩm, cải tiến quy trình sản xuất và đáp ứng tốt hơn các tiêu chuẩn về môi trường cũng như yêu cầu truy xuất nguồn gốc.

Không chỉ mở rộng đầu ra, thương mại điện tử còn thúc đẩy tính minh bạch trong toàn bộ chuỗi giá trị. Người tiêu dùng ngày càng quan tâm đến xuất xứ, nguyên liệu, quy trình sản xuất và các chứng nhận chất lượng của sản phẩm. Điều này tạo áp lực tích cực để doanh nghiệp nâng cao trách nhiệm trong hoạt động sản xuất, đồng thời đẩy mạnh ứng dụng công nghệ truy xuất nguồn gốc, số hóa thông tin sản phẩm và công khai các cam kết về phát triển bền vững.

Một lợi thế quan trọng khác là khả năng khai thác dữ liệu để tối ưu hoạt động sản xuất. Việc phân tích nhu cầu tiêu dùng, xu hướng mua sắm và phản hồi của khách hàng theo thời gian thực giúp doanh nghiệp dự báo nhu cầu chính xác hơn, xây dựng kế hoạch sản xuất phù hợp, giảm tồn kho và hạn chế sản xuất dư thừa. Qua đó, doanh nghiệp không chỉ nâng cao hiệu quả vận hành mà còn sử dụng tiết kiệm nguyên liệu, giảm lãng phí và tối ưu chi phí trong toàn bộ chuỗi sản xuất.

Theo Báo cáo Chỉ số Thương mại điện tử Việt Nam 2026 (EBI 2026) của Hiệp hội Thương mại điện tử Việt Nam (VECOM), sau giai đoạn tăng trưởng nhanh, thương mại điện tử Việt Nam đang chuyển dần sang giai đoạn phát triển bền vững, chú trọng nhiều hơn đến việc giảm tác động tới môi trường, bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng và thu hẹp khoảng cách phát triển giữa các địa phương. Xu hướng này đặt ra yêu cầu doanh nghiệp không chỉ mở rộng quy mô mà còn phải đổi mới mô hình sản xuất theo hướng hiệu quả, minh bạch và có trách nhiệm hơn.

Khi dữ liệu thị trường trở thành cơ sở cho các quyết định sản xuất và người tiêu dùng ngày càng quan tâm tới chất lượng, tính minh bạch của sản phẩm, thương mại điện tử đang góp phần thúc đẩy quá trình chuyển đổi từ mô hình sản xuất truyền thống sang mô hình sản xuất dựa trên dữ liệu, đáp ứng tốt hơn yêu cầu phát triển bền vững của nền kinh tế số.

Tiêu dùng có trách nhiệm tạo động lực cho chuyển đổi xanh

Nếu như thương mại điện tử tạo động lực để doanh nghiệp đổi mới hoạt động sản xuất thì ở chiều ngược lại, sự phát triển của các nền tảng số cũng đang từng bước thay đổi hành vi mua sắm của người tiêu dùng. Từ việc tìm kiếm thông tin, so sánh sản phẩm đến đánh giá chất lượng sau khi sử dụng, người tiêu dùng ngày càng có nhiều cơ sở để đưa ra những lựa chọn phù hợp hơn với nhu cầu và các tiêu chí phát triển bền vững.

Một trong những lợi thế nổi bật của thương mại điện tử là mở rộng cơ hội tiếp cận các sản phẩm thân thiện với môi trường tới đông đảo người tiêu dùng. Thông qua các nền tảng số, người dân có thể dễ dàng tìm kiếm, so sánh và lựa chọn các sản phẩm hữu cơ, sản phẩm tái chế, hàng hóa tiết kiệm năng lượng hoặc các mặt hàng có nguồn gốc xuất xứ rõ ràng. Đồng thời, việc xóa bỏ rào cản về không gian địa lý cũng giúp nhiều sản phẩm đặc trưng của địa phương, sản phẩm OCOP và hàng hóa do các doanh nghiệp nhỏ, hợp tác xã sản xuất có thêm cơ hội tiếp cận thị trường rộng lớn hơn.

Không chỉ mở rộng khả năng tiếp cận hàng hóa, thương mại điện tử còn góp phần nâng cao tính minh bạch của thị trường. Các thông tin về nguồn gốc, thành phần, tiêu chuẩn chất lượng, đánh giá của người mua hay chính sách đổi trả được công khai trên nền tảng số, giúp người tiêu dùng có thêm căn cứ để cân nhắc trước khi quyết định mua hàng. Khi thông tin trở nên đầy đủ và minh bạch hơn, các quyết định mua sắm cũng dần chuyển từ ưu tiên giá rẻ sang coi trọng chất lượng, độ an toàn, khả năng tái chế và trách nhiệm của doanh nghiệp đối với môi trường.

Bên cạnh đó, môi trường số đang tạo điều kiện để lan tỏa mạnh mẽ nhận thức về tiêu dùng có trách nhiệm. Các chiến dịch truyền thông, hoạt động chia sẻ kinh nghiệm và những nội dung về lối sống xanh trên các nền tảng số góp phần khuyến khích cộng đồng, đặc biệt là giới trẻ, thay đổi thói quen mua sắm theo hướng tiết kiệm tài nguyên, hạn chế lãng phí và ưu tiên những sản phẩm có giá trị sử dụng lâu dài. Trong bối cảnh đó, mỗi quyết định mua sắm của người tiêu dùng đều có thể tạo ra tác động trở lại đối với doanh nghiệp, thúc đẩy doanh nghiệp nâng cao chất lượng hàng hóa, minh bạch thông tin và quan tâm nhiều hơn đến các yếu tố môi trường trong quá trình sản xuất, kinh doanh.

Khi mỗi quyết định mua sắm không chỉ dựa trên giá cả mà còn gắn với chất lượng, nguồn gốc, tính minh bạch và trách nhiệm đối với môi trường, người tiêu dùng sẽ trở thành một trong những động lực quan trọng thúc đẩy doanh nghiệp đổi mới mô hình sản xuất và góp phần hình thành thị trường thương mại điện tử phát triển theo hướng xanh và bền vững.

5 yếu tố của thương mại điện tử xanh

Xây dựng hệ sinh thái thương mại điện tử bền vững

Để thương mại điện tử thực sự trở thành động lực thúc đẩy sản xuất và tiêu dùng bền vững, bên cạnh nỗ lực của doanh nghiệp và người tiêu dùng còn cần sự phát triển đồng bộ của toàn bộ hệ sinh thái, từ nền tảng công nghệ, hạ tầng logistics đến các công cụ quản lý và minh bạch thông tin.

Trong hệ sinh thái đó, công nghệ số đóng vai trò kết nối các chủ thể trong toàn bộ chuỗi giá trị. Việc ứng dụng dữ liệu lớn, trí tuệ nhân tạo và các công nghệ truy xuất nguồn gốc giúp doanh nghiệp nắm bắt tốt hơn nhu cầu của thị trường, tối ưu hoạt động sản xuất và phân phối, đồng thời tạo điều kiện để người tiêu dùng tiếp cận đầy đủ thông tin về nguồn gốc, chất lượng và quá trình hình thành sản phẩm. Khi thông tin được minh bạch hóa, niềm tin của người tiêu dùng được củng cố, đồng thời tạo động lực để doanh nghiệp nâng cao trách nhiệm trong toàn bộ chuỗi cung ứng.

Bên cạnh công nghệ và dữ liệu, logistics là mắt xích quan trọng quyết định hiệu quả vận hành của thương mại điện tử. Báo cáo Chỉ số Thương mại điện tử Việt Nam 2026 chỉ ra, năm 2025 sản lượng bưu gửi đạt khoảng 4,2 tỷ bưu gửi, tăng 27% so với năm trước. Quy mô vận chuyển ngày càng mở rộng phản ánh sự phát triển mạnh mẽ của thương mại điện tử, đồng thời đặt ra yêu cầu tối ưu hóa hoạt động logistics theo hướng giảm phát thải, hạn chế sử dụng bao bì nhựa dùng một lần, nâng cao hiệu quả sử dụng phương tiện vận chuyển và tiết kiệm nguồn lực trong toàn bộ quá trình giao nhận.

Cùng với đó, việc số hóa toàn bộ quy trình từ đặt hàng, thanh toán, vận chuyển đến chăm sóc khách hàng giúp doanh nghiệp nâng cao hiệu quả quản trị, tối ưu chi phí vận hành và tăng tính minh bạch của thị trường. Khi công nghệ, dữ liệu và logistics được phát triển đồng bộ, thương mại điện tử sẽ tạo nền tảng để kết nối hiệu quả giữa doanh nghiệp, người tiêu dùng và các đơn vị cung ứng dịch vụ, góp phần xây dựng hệ sinh thái phát triển theo hướng xanh và bền vững.

Các nền tảng thương mại điện tử đóng vai trò kết nối người bán với người mua và góp phần định hình các tiêu chuẩn của thị trường thông qua việc minh bạch thông tin sản phẩm, kiểm soát chất lượng hàng hóa, hỗ trợ truy xuất nguồn gốc và khuyến khích các mô hình kinh doanh thân thiện với môi trường.

Tại Hội nghị Tổng kết công tác năm 2025 và triển khai nhiệm vụ trọng tâm năm 2026 của Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số diễn ra ngày 24/12/2025, Thứ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Sinh Nhật Tân yêu cầu, cùng với việc triển khai hiệu quả Luật Thương mại điện tử, cần triển khai Kế hoạch tổng thể phát triển thương mại điện tử quốc gia giai đoạn 2026-2030 theo hướng "xanh, bền vững, cân bằng và bao trùm", đồng thời tăng cường quản lý thị trường, bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng và thúc đẩy ứng dụng công nghệ trong quản lý nhà nước.

Thứ trưởng cũng nhấn mạnh yêu cầu tiếp tục xây dựng và hoàn thiện các cơ sở dữ liệu dùng chung, bảo đảm kết nối, liên thông và chia sẻ dữ liệu giữa các hệ thống để chuyển sang mô hình quản lý nhà nước dựa trên dữ liệu. Đây được xem là nền tảng quan trọng nhằm nâng cao hiệu quả quản lý, tăng tính minh bạch của thị trường và thúc đẩy thương mại điện tử phát triển theo hướng bền vững.

Đồng hành cùng mục tiêu phát triển bền vững

Sự phát triển của thương mại điện tử đang mở ra cơ hội kết nối chặt chẽ hơn giữa sản xuất, phân phối và tiêu dùng trên nền tảng số. Không chỉ giúp doanh nghiệp mở rộng thị trường, tối ưu hoạt động sản xuất và nâng cao năng lực cạnh tranh, thương mại điện tử còn góp phần định hình hành vi tiêu dùng có trách nhiệm, thúc đẩy tính minh bạch của thị trường và từng bước hình thành hệ sinh thái phát triển theo hướng xanh, hiệu quả và bền vững.

Để phát huy vai trò đó, cùng với việc triển khai hiệu quả Luật Thương mại điện tử, Kế hoạch tổng thể phát triển thương mại điện tử quốc gia giai đoạn 2026-2030 xác định phát triển thương mại điện tử theo hướng xanh, bền vững, cân bằng và bao trùm. Việc hoàn thiện thể chế, phát triển hạ tầng số, thúc đẩy ứng dụng công nghệ, xây dựng cơ sở dữ liệu dùng chung, nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng sẽ tạo nền tảng để thương mại điện tử phát triển lành mạnh, minh bạch và bền vững hơn trong giai đoạn tới.

Với những lợi thế về công nghệ, dữ liệu và khả năng kết nối thị trường, thương mại điện tử không chỉ góp phần thúc đẩy tăng trưởng kinh tế số mà còn tạo động lực cho quá trình chuyển đổi sang mô hình sản xuất và tiêu dùng bền vững. Đây cũng là hướng đi phù hợp với mục tiêu tăng trưởng xanh và phát triển bền vững của Việt Nam, đồng thời nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp trong bối cảnh hội nhập và chuyển đổi số ngày càng sâu rộng.