Thúc đẩy ứng dụng AI, hướng tới hệ thống pháp luật ASEAN hiện đại, minh bạch

Thứ trưởng Tư pháp Nguyễn Thanh Tịnh. (Ảnh: TL)

Từ ngày 18-19/8, Bộ Tư pháp Việt Nam sẽ đăng cai tổ chức Diễn đàn Pháp luật ASEAN năm 2026 với chủ đề "Ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong công tác xây dựng và thi hành pháp luật trong kỷ nguyên số". Nhân dịp này, Thứ trưởng Tư pháp Nguyễn Thanh Tịnh chia sẻ với báo chí về ý nghĩa, mục tiêu và những nội dung trọng tâm được trao đổi tại Diễn đàn.

Phóng viên: Thưa Thứ trưởng, AI đang tạo ra những thay đổi rất nhanh trong đời sống kinh tế-xã hội, trong đó có lĩnh vực pháp luật. Trong bối cảnh đó, đâu là lý do Việt Nam lựa chọn AI làm chủ đề của Diễn đàn Pháp luật ASEAN năm 2026?

Thứ trưởng Nguyễn Thanh Tịnh: Diễn đàn Pháp luật ASEAN năm 2026 được tổ chức trong bối cảnh chuyển đổi số và sự phát triển mạnh mẽ của trí tuệ nhân tạo đang tác động sâu rộng đến mọi lĩnh vực của đời sống kinh tế-xã hội, trong đó có hoạt động xây dựng và thi hành pháp luật. AI đang mở ra nhiều cơ hội để nâng cao chất lượng hoạch định chính sách, hoàn thiện hệ thống pháp luật, hỗ trợ tổ chức thi hành pháp luật.

Đối với ASEAN, AI được xác định là một trong những động lực quan trọng thúc đẩy tăng trưởng và chuyển đổi số của khu vực. Tuy nhiên, giữa các quốc gia thành viên vẫn còn sự khác biệt về thể chế, trình độ phát triển, hạ tầng số và năng lực ứng dụng công nghệ. Điều này hạn chế phần nào khả năng hợp tác, kết nối, liên thông dữ liệu và triển khai tầm nhìn, giải pháp chung trong khối ASEAN. Mặc dù ASEAN là khu vực phát triển năng động, tuy nhiên đang phải chịu tác động lớn từ bối cảnh địa chính trị ngoại khối. Chính vì vậy, việc tăng cường trao đổi kinh nghiệm, chia sẻ thực tiễn và thúc đẩy hợp tác khu vực trong lĩnh vực này là yêu cầu rất cấp thiết. Đây cũng là đòn bẩy, là sức mạnh cộng hưởng để nâng tầm tiếng nói, sức ảnh hưởng của ASEAN với các cường quốc, các khu vực khác trên thế giới.

Trong khuôn khổ Diễn đàn Lãnh đạo Tương lai ASEAN-G7 lần thứ hai được tổ chức tại Nhật Bản vào tháng 9/2025 vừa qua, các nước thành viên đã thảo luận và thống nhất rằng ứng dụng AI trong lĩnh vực pháp luật và tư pháp là một lĩnh vực hợp tác mới, quan trọng và giàu tiềm năng. Đây là chủ đề nghị sự mà các nước cần thường xuyên trao đổi và thúc đẩy hợp tác khu vực trong thời gian tới.

Việt Nam đã ban hành Luật Trí tuệ nhân tạo vào tháng 12/2025, là một trong những nước đầu tiên trên thế giới có một luật riêng về nội dung này. Đây là cơ sở pháp lý quan trọng cho việc nghiên cứu, phát triển và ứng dụng AI theo hướng an toàn, có trách nhiệm; khẳng định chính sách của Việt Nam chủ động hội nhập, hợp tác quốc tế; tham gia xây dựng và định hình chuẩn mực, khung quản trị toàn cầu; bảo đảm lợi ích và chủ quyền quốc gia trong lĩnh vực trí tuệ nhân tạo; khuyến khích hợp tác quốc tế về chia sẻ hạ tầng tính toán hiệu năng cao, dữ liệu, nhân lực, nghiên cứu khoa học và công nhận kết quả đánh giá sự phù hợp.

Trong gần hai thập kỷ qua, Bộ Tư pháp đã chủ động đề xuất và duy trì Diễn đàn Pháp luật ASEAN như một cơ chế trao đổi chuyên sâu về pháp luật và tư pháp trong khu vực (các năm 2008, 2020 và 2022). Có thể thấy, Diễn đàn không phải hoạt động đơn lẻ, mà là một sáng kiến liên tục, thích ứng theo từng giai đoạn phát triển của ASEAN và yêu cầu cải cách pháp luật.

Trên cơ sở đó, tháng 11/2025, tại Hội nghị Bộ trưởng Tư pháp ASEAN lần thứ 13 (ALAWMM 13) và Hội nghị Quan chức Pháp luật cao cấp ASEAN (ASLOM) lần thứ 24 được tổ chức tại Manila, Philippines, Bộ trưởng Tư pháp đã đề xuất sáng kiến Việt Nam đăng cai tổ chức Diễn đàn Pháp luật ASEAN năm 2026 với chủ đề “Ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong công tác xây dựng và thi hành pháp luật trong kỷ nguyên số”.

Bộ Tư pháp Việt Nam lựa chọn chủ đề này bởi đây là vấn đề mang tính thời sự, phù hợp với xu thế phát triển của thế giới cũng như các định hướng lớn của Đảng và Nhà nước về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật, phát triển khoa học, công nghệ và chuyển đổi số quốc gia.

Bộ Tư pháp kỳ vọng Diễn đàn tạo không gian để đại diện các nước ASEAN cùng trao đổi những kinh nghiệm thực tiễn, tìm kiếm các giải pháp ứng dụng AI một cách an toàn, có trách nhiệm, góp phần xây dựng hệ thống pháp luật hiện đại, minh bạch và thích ứng với yêu cầu của kỷ nguyên số.

Phóng viên: Diễn đàn lần này được kỳ vọng mở ra một hướng hợp tác mới của ASEAN trong lĩnh vực pháp luật và tư pháp. Thứ trưởng có thể chia sẻ thêm về ý nghĩa của việc Việt Nam đăng cai tổ chức Diễn đàn?

Thứ trưởng Nguyễn Thanh Tịnh: Việc tiếp tục đăng cai tổ chức Diễn đàn năm 2026 thể hiện vai trò chủ động, tích cực và có trách nhiệm của Việt Nam trong ASEAN, góp phần nâng cao vị thế của Việt Nam trong hợp tác pháp luật khu vực, khẳng định hình ảnh một quốc gia luôn chủ động đóng góp sáng kiến, thúc đẩy đối thoại và hợp tác vì sự phát triển chung của Cộng đồng ASEAN.

Diễn đàn Pháp luật ASEAN năm 2022. (Ảnh: TL)

Việc tổ chức Diễn đàn phù hợp với chủ trương của Đảng tại Nghị quyết 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia; Nghị quyết số 66 NQ/TW ngày 30/4/2025 về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới, Kết luận số 09-KL/TW ngày 10/3/2026 của Bộ Chính trị về hoàn thiện cấu trúc hệ thống pháp luật Việt Nam đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới và gần đây là Kết luận số 18 KL/TW ngày 2/4/2026 của Bộ Chính trị về Kế hoạch phát triển kinh tế-xã hội, tài chính quốc gia và vay, trả nợ công, đầu tư công trung hạn 5 năm 2026-2030 gắn với thực hiện mục tiêu phấn đấu tăng trưởng “2 con số”. Kỳ vọng Diễn đàn sẽ huy động trí tuệ, tầm nhìn của khu vực, giúp Việt Nam tìm ra các giải pháp chính sách, giải pháp cụ thể góp phần thực hiện hiệu quả mục tiêu đề ra.

Việc Bộ Tư pháp Việt Nam đăng cai tổ chức Diễn đàn Pháp luật ASEAN năm 2026 với chủ đề về AI vừa kế thừa sự phát triển của các kỳ Diễn đàn trước, vừa mở ra một hướng tiếp cận mới mang tính chiến lược-chuyển từ hợp tác truyền thống sang hợp tác mang tính ứng dụng, chủ động thực thi, đem lại hiệu quả thực chất và giải quyết các vấn đề thực tiễn trong khu vực. Đây là minh chứng rõ ràng cho việc quốc gia sử dụng thành tựu khoa học công nghệ để nâng cao chất lượng thể chế; góp phần duy trì nền tảng đối thoại quan trọng về lĩnh vực pháp luật và tư pháp trong kỷ nguyên số; khẳng định vai trò dẫn dắt, tích cực và chủ động của Việt Nam trong các hoạt động vì mục tiêu chung của khu vực.

Phóng viên: Vậy, Diễn đàn lần này đặt ra những mục tiêu trọng tâm nào, thưa Thứ trưởng?

Thứ trưởng Nguyễn Thanh Tịnh: Diễn đàn được tổ chức nhằm: (i) Chia sẻ kinh nghiệm, thực hành tốt của các quốc gia ASEAN về ứng dụng AI trong công tác xây dựng và thi hành pháp luật nhằm nâng cao chất lượng, hiệu quả của công tác xây dựng và thi hành pháp luật trong kỷ nguyên số; (ii) Thúc đẩy nâng cao năng lực số của các cơ quan pháp luật, tư pháp và đội ngũ cán bộ trong hoạt động chuyên môn; (iii) Tăng cường hợp tác quốc tế và liên kết khu vực về chuyển đổi số và ứng dụng AI trong xây dựng và thi hành pháp luật, qua đó góp phần hỗ trợ ASEAN nâng cao hiệu quả thi hành và hoàn thiện khung pháp lý hài hòa, hiện đại, có khả năng thích ứng trước các thách thức pháp lý trong kỷ nguyên số.

Thông qua Diễn đàn, chúng tôi mong muốn chia sẻ các mô hình hay, kinh nghiệm tốt của các quốc gia; thúc đẩy nâng cao năng lực số cho đội ngũ cán bộ pháp luật, tư pháp; đồng thời tăng cường hợp tác khu vực trong nghiên cứu, xây dựng chính sách và ứng dụng AI.

Xa hơn, Diễn đàn sẽ góp phần thúc đẩy quá trình hoàn thiện khung pháp lý hiện đại, hài hòa và thích ứng với những thách thức mới của kỷ nguyên số, hướng tới một Cộng đồng ASEAN có nền quản trị pháp luật hiệu quả và bền vững.

Các đại biểu tham dự Diễn đàn Pháp luật ASEAN năm 2025 tại Malaysia. Ảnh: TP

Phóng viên: Thưa Thứ trưởng, những vấn đề nổi bật nào sẽ được tập trung trao đổi tại Diễn đàn, đặc biệt trong ứng dụng AI vào xây dựng, thi hành pháp luật và hỗ trợ người dân, doanh nghiệp tiếp cận pháp luật?

Thứ trưởng Nguyễn Thanh Tịnh: Chương trình Diễn đàn được thiết kế theo hướng kết hợp giữa chia sẻ kinh nghiệm, trao đổi chính sách và thảo luận chuyên sâu.

Các chủ đề trọng tâm bao gồm: thực trạng ứng dụng AI trong xây dựng và hoàn thiện pháp luật; phát triển cổng thông tin pháp luật quốc gia; kinh nghiệm của các nước ASEAN về xây dựng khung pháp lý cho AI; AI trong hỗ trợ người dân và doanh nghiệp tiếp cận pháp luật; AI tạo sinh trong hoạt động công; cũng như các định hướng tăng cường hợp tác giữa các cơ quan pháp luật và tư pháp ASEAN.

Đặc biệt, các phiên thảo luận bàn tròn sẽ tập trung vào những vấn đề rất mới như "AI cho Chính phủ số" và "Khai thác AI cho quản trị thông minh", tạo cơ hội để các chuyên gia trao đổi sâu về cơ hội cũng như những thách thức đặt ra.

Phóng viên: Diễn đàn không chỉ hướng tới trao đổi kinh nghiệm mà còn đặt mục tiêu thúc đẩy những hợp tác thiết thực. Bộ Tư pháp Việt Nam kỳ vọng những kết quả cụ thể nào sẽ được hình thành sau Diễn đàn?

Thứ trưởng Nguyễn Thanh Tịnh: Chúng tôi kỳ vọng Diễn đàn sẽ không chỉ dừng lại ở việc trao đổi học thuật mà còn tạo nền tảng cho những hợp tác thực chất giữa các quốc gia ASEAN. Thông qua các tham luận, thảo luận và chia sẻ kinh nghiệm, Bộ Tư pháp các nước sẽ có thêm cơ sở để hoàn thiện chính sách, nâng cao năng lực ứng dụng AI trong hoạt động pháp luật và tư pháp.

Đối với Bộ Tư pháp Việt Nam, những kinh nghiệm quốc tế sẽ là nguồn tham khảo quan trọng trong quá trình tiếp tục đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật, triển khai hiệu quả các chủ trương lớn của Đảng về hoàn thiện thể chế và chuyển đổi số quốc gia.

Cuối cùng, Việt Nam mong muốn cùng các nước ASEAN xây dựng một hệ sinh thái hợp tác cởi mở, chia sẻ kinh nghiệm và hỗ trợ lẫn nhau để AI thực sự trở thành động lực nâng cao chất lượng xây dựng và thi hành pháp luật, đóng góp vào sự phát triển bền vững của Cộng đồng ASEAN trong kỷ nguyên số.

Phóng viên: Trân trọng cảm ơn Thứ trưởng!