Thực hiện Chương trình xây dựng nông thôn mới: Sớm khắc phục khó khăn

Mô hình chăn nuôi của người dân xã Trà Tập. Ảnh: CÔNG TÚ

Thiếu nguồn lực

Ông Phan Hùng Vĩnh, Phó Chánh Văn phòng Điều phối Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới và giảm nghèo bền vững thành phố Đà Nẵng cho biết, giai đoạn 2026 - 2030, toàn thành phố có 70 xã thực hiện xây dựng nông thôn mới (13 xã nhóm 1, nhóm 2 có 25 xã, 32 xã nhóm 3). Đến hết tháng 8/2026, đánh giá kết quả có 6 xã đạt từ 5-9 tiêu chí; 64 xã đạt dưới 5 tiêu chí. Bình quân đạt 2 tiêu chí/xã (trên tổng số 10 tiêu chí), còn thấp so với bình quân cả nước (2,75 tiêu chí/xã).

Theo kế hoạch năm nay, thành phố tập trung chỉ đạo, hỗ trợ 9 xã hoàn thiện tiêu chí nông thôn mới (Tam Anh, Đại Lộc, Tam Hải, Tân Hiệp, Thăng An, Tây Hồ, Duy Xuyên, Bà Nà, Thăng Bình). Phấn đấu tỷ lệ xã được công nhận đạt chuẩn nông thôn mới năm 2026 đạt 10 - 11,4% (khoảng 7-8 xã); tỷ lệ nghèo đa chiều năm 2026 ước còn 4,69% (khu vực thành thị 1,31%, khu vực nông thôn 8,58%). Qua đánh giá, 7 xã có khả năng đạt chuẩn cao trong năm nay; 2 xã (Tây Hồ, Tam Hải) còn khó khăn, song đang quyết tâm thực hiện đạt chuẩn theo lộ trình.

Tuy nhiên, nguồn lực thực hiện cho giai đoạn 2026 - 2030 sẽ là bài toán khó, do Đà Nẵng là địa phương tự cân đối ngân sách nên không được hỗ trợ từ ngân sách Trung ương để thực hiện các Chương trình mục tiêu quốc gia. Trong khi đó, địa bàn miền núi, vùng đồng bào dân tộc thiểu số lại rộng lớn (37 xã miền núi, trong đó 28 xã đặc biệt khó khăn), nhu cầu đầu tư hạ tầng thiết yếu, an sinh xã hội, sinh kế và phát triển sản xuất rất lớn. Dự kiến, giai đoạn 2026 - 2030 cần khoảng 10.000 tỷ đồng; đó là chưa kể lĩnh vực văn hóa, y tế, giáo dục sau khi tích hợp chương trình. Trong khi đó, khả năng cân đối ngân sách thành phố dự kiến khoảng 4.718 tỷ đồng (đạt khoảng 47% nhu cầu tối thiểu), gây áp lực lớn cho thực hiện mục tiêu của chương trình.

Lãnh đạo xã Phước Chánh cho biết, địa phương muốn đạt chuẩn nông thôn mới thì còn có nhiều hạng mục thiết yếu phải đầu tư, nhiều chương trình thiết thực hỗ trợ cho phát triển sản xuất, cải thiện đời sống và thu nhập của người dân cần triển khai. Thế nên, nguồn lực thực hiện cho giai đoạn 5 năm đến không nhỏ, nhưng khả năng của xã miền núi như Phước Chánh có hạn.

Lãnh đạo nhiều địa phương cho rằng thành phố cần kiến nghị Trung ương có cơ chế hỗ trợ ngân sách phù hợp đối với địa phương nào tự cân đối ngân sách, song sau sắp xếp đơn vị hành chính lại có quy mô lớn về miền núi và vùng đồng bào dân tộc thiểu số, còn nhiều xã, thôn đặc biệt khó khăn như Đà Nẵng.

Một tuyến đường tại thôn Pà Rum (thôn cách trung tâm xã Nam Giang gần 25km) chưa được kiên cố hóa. Ảnh: VĂN THỦY

Cần đồng bộ giải pháp

Văn phòng Điều phối Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới và giảm nghèo bền vững thành phố Đà Nẵng cho biết, tổng kế hoạch vốn phân bổ cho Chương trình mục tiêu quốc gia của năm 2026 hơn 977,8 tỷ đồng (vốn đầu tư hơn 651,8 tỷ đồng; vốn sự nghiệp hơn 325,9 tỷ đồng). Trong đó, nguồn kế hoạch năm 2026 chiếm 870 tỷ đồng (vốn đầu tư 600 tỷ đồng, vốn sự nghiệp 270 tỷ đồng); nguồn xây dựng nông thôn mới và giảm nghèo bền vững giai đoạn 2021 - 2025 chuyển sang giai đoạn 2026 - 2030 để thực hiện trong năm 2026 hơn 107,8 tỷ đồng (vốn đầu tư hơn 51,8 tỷ đồng, vốn sự nghiệp hơn 55,9 tỷ đồng).

Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường, nhiều địa phương có kết quả giải ngân tốt, nhưng cũng có không ít địa phương giải ngân chưa đạt yêu cầu, nhất là vốn giai đoạn 2021 - 2025 chuyển nguồn sang năm 2026. Nguyên nhân chậm giải ngân chủ yếu là vướng mặt bằng; chậm bàn giao dự án khi tiếp nhận từ ban quản lý dự án khu vực; kéo dài nghiệm thu, quyết toán; giá vật liệu tăng; năng lực một số nhà thầu hạn chế. Do cuối giai đoạn, một số dự án phải chờ quyết toán để giải ngân phần còn lại; công tác chỉ đạo của người đứng đầu một số địa phương chưa quyết liệt.

Bên cạnh đó, một số nội dung giai đoạn 2021 - 2025 hết nhiệm vụ chi, sở, ngành, địa phương đang hoàn thiện thủ tục chuyển sang giai đoạn 2026 - 2030 để thực hiện. Ngoài ra, yếu tố về địa hình, địa bàn thực hiện các nhiệm vụ, dự án chủ yếu ở vùng sâu, vùng xa, miền núi và yếu tố về thời gian đã ảnh hưởng đến tiến độ thi công. Còn theo chính quyền địa phương, nguồn vốn kế hoạch năm 2026 mới được phân bổ từ giữa tháng 7 đến đầu tháng 8/2026, vì vậy gây áp lực lớn cho việc hoàn thiện các thủ tục, triển khai đầu tư. Các xã tập trung nguồn đầu tư công, nên nhân lực để thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia còn mỏng, người phụ trách còn kiêm nhiệm nhiều việc.

Để bảo đảm giải ngân và hoàn thành kế hoạch năm 2026, ngành chức năng kiến nghị Đảng ủy cấp xã chỉ đạo đưa nội dung tiến độ thực hiện, giải ngân nguồn vốn và kết quả hoàn thành các mục tiêu, chỉ tiêu vào chương trình làm việc định kỳ của Ban Thường vụ, Thường trực Đảng ủy; thường xuyên nghe UBND xã, phường báo cáo để kịp thời lãnh đạo, chỉ đạo tháo gỡ khó khăn, vướng mắc; xử lý trách nhiệm các phòng, đơn vị, cá nhân làm chậm, ảnh hưởng đến tiến độ chung của xã.

Những địa phương nào chưa hoàn thành các nhiệm vụ trong chương trình thì khẩn trương chỉ đạo thực hiện kiện toàn tổ chức, bộ máy; ban hành kế hoạch giai đoạn 5 năm và hàng năm, giao vốn và phân bổ nguồn lực; kịp thời phát hiện các điểm nghẽn, xác định rõ nguyên nhân chậm trễ và trách nhiệm của từng cơ quan, đơn vị để chủ động xử lý. Các địa phương cần hoàn thiện hồ sơ, thủ tục; đẩy nhanh tiến độ thực hiện, nghiệm thu, thanh toán, quyết toán dự án hoàn thành và giải ngân; kịp thời xử lý theo thẩm quyền các khó khăn, vướng mắc phát sinh; không để chậm trễ do thiếu chủ động, phối hợp không chặt chẽ hoặc đùn đẩy trách nhiệm.