Thuốc miễn phí cho người bệnh: Không thanh toán trùng Bảo hiểm y tế

Ảnh minh họa

Khi người bệnh được cấp thuốc miễn phí từ các chương trình hỗ trợ, phần thuốc này sẽ không được Quỹ Bảo hiểm y tế (BHYT) thanh toán. Đây là một trong những điểm đáng chú ý tại Thông tư số 16/2026/TT-BYT của Bộ Y tế, nhằm bảo đảm việc sử dụng đúng bản chất nguồn thuốc tài trợ, tránh thanh toán trùng và nâng cao tính minh bạch trong quản lý Quỹ BHYT.

Theo Bộ Y tế, việc không thanh toán trùng xuất phát từ nhiều nguyên tắc quản lý. Trước hết, thuốc hỗ trợ miễn phí là nguồn thuốc do các cơ sở kinh doanh dược hỗ trợ để chia sẻ gánh nặng với người bệnh, nên không thuộc phạm vi chi trả của Quỹ BHYT. Nếu Quỹ BHYT vẫn thanh toán cho số thuốc đã được cấp miễn phí sẽ dẫn đến thất thoát nguồn quỹ và làm sai lệch bản chất của chương trình hỗ trợ.

Bên cạnh đó, quy định này còn giúp tăng cường minh bạch trong quản lý tài chính y tế, ngăn chặn tình trạng cơ sở khám chữa bệnh đề nghị Quỹ BHYT thanh toán đối với lượng thuốc đã được tài trợ. Đồng thời, quyền lợi của người tham gia BHYT vẫn được bảo đảm đầy đủ đối với các chi phí khám bệnh, xét nghiệm, thủ thuật và những loại thuốc khác không thuộc chương trình hỗ trợ miễn phí.

Thông tư số 16/2026/TT-BYT được Bộ Y tế ban hành ngày 25.5.2026, có hiệu lực từ ngày 10.7.2026 và thay thế Thông tư số 31/2018/TT-BYT. Văn bản quy định việc tiếp nhận, quản lý và sử dụng thuốc hỗ trợ miễn phí tại các cơ sở khám bệnh, chữa bệnh, tạo cơ sở pháp lý thống nhất để hoạt động hỗ trợ thuốc được thực hiện công khai, minh bạch, an toàn, đúng chỉ định chuyên môn và bảo vệ quyền lợi người bệnh.

Theo quy định, chương trình hỗ trợ thuốc miễn phí chỉ được triển khai trên cơ sở thỏa thuận bằng văn bản giữa cơ sở kinh doanh dược và cơ sở khám bệnh, chữa bệnh. Việc hỗ trợ phụ thuộc vào khả năng của doanh nghiệp nhưng phải bảo đảm không thu tiền, không kèm điều kiện thương mại ràng buộc người bệnh và không được tác động đến quyết định chuyên môn của bác sĩ trong lựa chọn phương pháp điều trị hoặc chỉ định sử dụng thuốc.

Thông tư cũng yêu cầu thuốc tham gia chương trình phải được lưu hành hợp pháp tại Việt Nam. Việc kê đơn và chỉ định sử dụng phải phù hợp với hướng dẫn sử dụng đã được Bộ Y tế phê duyệt, hướng dẫn chẩn đoán, điều trị hoặc các tài liệu chuyên môn liên quan. Các cơ sở khám bệnh, chữa bệnh chỉ được triển khai chương trình khi phạm vi hoạt động chuyên môn phù hợp với chỉ định của thuốc.

Để bảo đảm công khai, minh bạch, các bệnh viện phải công khai đầy đủ thông tin về chương trình hỗ trợ thuốc trên website hoặc tại cơ sở y tế để người dân thuận tiện theo dõi, giám sát. Đồng thời, bệnh viện phải xây dựng quy trình nội bộ trong tiếp nhận, quản lý, cấp phát và sử dụng thuốc; tư vấn đầy đủ cho người bệnh về phác đồ điều trị, hiệu quả, nguy cơ, tác dụng không mong muốn của thuốc cũng như các khoản chi phí ngoài phần thuốc được hỗ trợ.

Việc cấp phát thuốc phải căn cứ vào số lượng thuốc được hỗ trợ và nhu cầu điều trị thực tế, bảo đảm công bằng, hợp lý, minh bạch và hiệu quả, tránh lạm dụng hoặc lãng phí nguồn thuốc tài trợ.

Đối với người bệnh, việc tham gia chương trình hoàn toàn trên cơ sở tự nguyện. Người bệnh phải đăng ký tham gia và ký Phiếu đăng ký tự nguyện, đồng thời tuân thủ các quy định về nhận và sử dụng thuốc hỗ trợ. Nếu ngừng điều trị hoặc không tiếp tục tham gia chương trình, người bệnh hoặc người nhà có trách nhiệm thông báo cho bác sĩ điều trị và hoàn trả số thuốc đã được cấp nhưng chưa sử dụng.

Thông tư cũng quy định các chương trình hỗ trợ thuốc miễn phí đã được Bộ trưởng Bộ Y tế phê duyệt trước khi văn bản có hiệu lực và vẫn còn thời hạn thực hiện sẽ tiếp tục được triển khai đến hết thời hạn đã phê duyệt. Tuy nhiên, các chương trình này phải áp dụng các quy định mới về quản lý, sử dụng thuốc, chế độ báo cáo, lưu trữ hồ sơ và trách nhiệm thực hiện để bảo đảm người bệnh không bị gián đoạn điều trị.

Bộ Y tế đề nghị các cơ quan quản lý y tế, cơ sở khám bệnh, chữa bệnh, cơ sở kinh doanh dược cùng các tổ chức, cá nhân liên quan nghiêm túc triển khai Thông tư nhằm bảo đảm các chương trình hỗ trợ thuốc miễn phí được thực hiện đúng quy định, an toàn, minh bạch và hiệu quả.

Trong bối cảnh chi thuốc BHYT liên tục tăng, việc sử dụng quỹ hợp lý càng trở nên cần thiết. Năm 2022, chi thuốc BHYT đạt 40.010 tỉ đồng, chiếm 33,41% tổng chi; năm 2023 tăng lên 45.841 tỉ đồng, tương đương 32,82%; đến năm 2024 đạt 50.784 tỉ đồng nhưng tỉ trọng giảm còn 31,22%. Những con số này cho thấy việc sử dụng và thanh toán thuốc cần được thực hiện hợp lý để Quỹ BHYT được sử dụng hiệu quả, đồng thời giảm chi phí người dân phải tự bỏ ra.