Thượng đỉnh Mỹ - Nga - Trung Quốc: Tín hiệu mới cho an ninh toàn cầu?

Lãnh đạo Mỹ, Nga và Trung Quốc dự kiến gặp nhau bên lề Hội nghị Cấp cao APEC tại Thâm Quyến. Hợp tác chiến lược, ổn định quốc tế và cấu trúc an ninh toàn cầu được dự báo sẽ là những nội dung trọng tâm.

Từ trái sang: Tổng thống Nga Vladimir Putin, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình, Tổng thống Mỹ Donald Trump. Ảnh: RT

Từ trái sang: Tổng thống Nga Vladimir Putin, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình, Tổng thống Mỹ Donald Trump. Ảnh: RT

Trước thềm cuộc gặp, các chuyên gia Nga đã đưa ra một số nhận định về ý nghĩa và kết quả có thể đạt được.

Ưu tiên duy trì quan hệ ổn định giữa các cường quốc

Theo ông Dmitry Suslov, Phó Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu châu Âu và Quốc tế toàn diện thuộc Đại học Kinh tế Quốc gia Nga, không nên so sánh cuộc gặp tại Thâm Quyến với các hội nghị Yalta, Potsdam hay Đại hội Vienna năm 1815. Đây trước hết là dịp để ba cường quốc trao đổi về những vấn đề chiến lược, thay vì đưa ra các quyết định cụ thể.

Chương trình nghị sự dự kiến tập trung vào những vấn đề rộng hơn như chiến tranh và hòa bình, ổn định chiến lược, quan hệ giữa các cường quốc, cùng một số lĩnh vực mới như thám hiểm không gian và trí tuệ nhân tạo (AI).

Theo ông Suslov, ý nghĩa quan trọng nhất của cuộc gặp là tạo đồng thuận về sự cần thiết duy trì quan hệ ổn định, có thể kiểm soát giữa ba cường quốc, qua đó hạn chế nguy cơ đối đầu trực tiếp.

Cuộc gặp cũng phản ánh tương quan quyền lực trong bối cảnh quốc tế hiện nay, khi Mỹ, Trung Quốc và Nga tiếp tục giữ vai trò quan trọng đối với chính trị và an ninh toàn cầu. Bất chấp những khác biệt về lợi ích và cạnh tranh chiến lược, duy trì đối thoại giữa ba nước có ý nghĩa thiết thực đối với hòa bình và an ninh quốc tế.

Ông Suslov cho rằng những cuộc gặp tương tự có thể trở thành khuôn khổ trao đổi thường xuyên hơn giữa ba cường quốc, hình thành một cơ chế tương tác được gọi là “Bộ ba lớn”, dù không mang ý nghĩa phân chia phạm vi ảnh hưởng như tại hội nghị Yalta.

Về lâu dài, trật tự thế giới sẽ ngày càng mang tính đa cực và đa trung tâm. Không chỉ các cường quốc lớn mà cả những quốc gia tầm trung cũng đang gia tăng vai trò. Bên cạnh đó, trật tự quốc tế mới sẽ phản ánh sự tham gia của nhiều nền văn minh.

Tuy nhiên, sự đa dạng về trung tâm quyền lực và lợi ích cũng khiến việc duy trì ổn định, điều phối quan hệ quốc tế trở nên phức tạp hơn. Theo ông Suslov, quá trình hình thành một trật tự đa cực có tính ổn định sẽ cần thêm thời gian. Nửa đầu thế kỷ XXI có thể vẫn là giai đoạn thế giới chuyển tiếp với nhiều cạnh tranh và điều chỉnh trước khi một cấu trúc quốc tế có trật tự hơn dần định hình.

Cuộc gặp có ý nghĩa đối với ngoại giao hiện đại

Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình gặp Tổng thống Nga Vladimir Putin tại thành phố Thâm Quyến, tỉnh Quảng Đông, miền Nam Trung Quốc, ngày 18/11. Ảnh: Tân Hoa xã

Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình gặp Tổng thống Nga Vladimir Putin tại thành phố Thâm Quyến, tỉnh Quảng Đông, miền Nam Trung Quốc, ngày 18/11. Ảnh: Tân Hoa xã

Ông Alexander Bobrov, Tiến sĩ sử học, Trưởng bộ môn Nghiên cứu ngoại giao thuộc Viện Nghiên cứu chiến lược và dự báo, Đại học Hữu nghị các dân tộc Nga, đánh giá cuộc gặp giữa lãnh đạo Mỹ, Nga và Trung Quốc là sự kiện chưa từng có tiền lệ. Vì vậy, ngoài kết quả trao đổi, tuyên bố chung sau cuộc gặp cũng sẽ nhận được sự quan tâm đặc biệt.

Một số ý kiến trên truyền thông gọi đây là “Yalta mới”. Tuy nhiên, theo ông Bobrov, cuộc gặp không nhằm phân chia thế giới theo nghĩa truyền thống mà chủ yếu tạo cơ hội để các quốc gia có vị trí đặc biệt trong hệ thống quốc tế điều phối lập trường về những vấn đề chung.

Cả ba nước đều là thành viên thường trực Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc và thuộc nhóm quốc gia sở hữu vũ khí hạt nhân. Vì vậy, những trao đổi giữa họ có thể tác động đáng kể đến các tiến trình chính trị và an ninh toàn cầu.

Theo ông Bobrov, tuyên bố chung nếu được thông qua tại Thâm Quyến có thể trở thành một văn kiện đáng chú ý của ngoại giao đương đại, thể hiện quan điểm và định hướng của ba cường quốc đối với những vấn đề quốc tế quan trọng.

Kiểm soát vũ khí và duy trì ổn định chiến lược

Ông Vasily Kashin, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu châu Âu và Quốc tế toàn diện thuộc Đại học Kinh tế Quốc gia Nga, cho rằng trọng tâm cần hướng tới là xây dựng lòng tin và thúc đẩy đối thoại về ổn định chiến lược, thay vì bàn về phân chia phạm vi ảnh hưởng.

Theo ông Kashin, kiểm soát vũ khí trong bối cảnh hiện nay cần tính đến tiềm lực của nhiều quốc gia. Nga cho rằng nếu thảo luận về giới hạn năng lực hạt nhân của Trung Quốc thì Pháp và Anh, hai đồng minh của Mỹ, cũng cần được xem xét trong cùng một khuôn khổ.

Trong khi đó, Trung Quốc không muốn chấp nhận những hạn chế thiếu cân bằng, bởi quy mô kho vũ khí hạt nhân của nước này vẫn thấp hơn đáng kể so với Mỹ. Những khác biệt về quan điểm cho thấy việc xây dựng một cơ chế kiểm soát đa phương sẽ không đơn giản.

Một số giải pháp có thể được xem xét gồm hạn chế triển khai một số loại vũ khí tại những khu vực nhất định, xây dựng quy định thông báo hoạt động quân sự hoặc tăng cường minh bạch trong các vấn đề liên quan đến an ninh chiến lược.

Vấn đề Ukraine cũng có thể được đề cập. Theo ông Kashin, Trung Quốc cho rằng cần có sự tham gia của châu Âu trong tiến trình tìm kiếm giải pháp hòa bình. Đây là một trong những vấn đề cho thấy sự khác biệt trong cách tiếp cận của các bên đối với những thách thức an ninh hiện nay.

Khó đạt thỏa thuận hạt nhân trong ngắn hạn

Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình gặp Tổng thống Nga Vladimir Putin tại Thâm Quyến, Trung Quốc ngày 18/11. Ảnh: Tân Hoa xã

Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình gặp Tổng thống Nga Vladimir Putin tại Thâm Quyến, Trung Quốc ngày 18/11. Ảnh: Tân Hoa xã

Theo ông Dmitry Stefanovich, nhà nghiên cứu tại Trung tâm An ninh quốc tế thuộc Viện Kinh tế thế giới và Quan hệ quốc tế, Viện Hàn lâm Khoa học Nga, vấn đề kiểm soát vũ khí hạt nhân có thể được đề cập tại cuộc gặp, song khả năng đạt được một thỏa thuận ba bên cụ thể trong tương lai gần là không cao.

Mỹ từ nhiều năm nay coi Trung Quốc là đối thủ cạnh tranh chiến lược quan trọng, trong đó có lĩnh vực vũ khí tiến công chiến lược. Washington mong muốn mở rộng đối thoại để tìm hiểu quy mô, định hướng phát triển kho vũ khí hạt nhân cũng như những điều chỉnh có thể có trong học thuyết hạt nhân của Bắc Kinh.

Tuy nhiên, theo ông Stefanovich, Nga và Trung Quốc chưa nhìn nhận việc tham gia một cơ chế như vậy là cần thiết vào thời điểm hiện nay. Trong khi Trung Quốc cho rằng còn quá sớm để thảo luận về những giới hạn đối với kho vũ khí hạt nhân, Nga quan tâm nhiều hơn đến sự tham gia của các quốc gia khác sở hữu loại vũ khí này.

Chuyên gia Nga cũng cho rằng AI khó trở thành trọng tâm trong các cuộc thảo luận về hạt nhân, bởi việc chia sẻ thông tin liên quan đến hệ thống chỉ huy và kiểm soát vũ khí hạt nhân vẫn là vấn đề đặc biệt nhạy cảm.

Thay vào đó, các bên có thể tập trung trao đổi về những quan ngại an ninh, làm rõ lập trường và xác định các ưu tiên tăng cường năng lực chiến lược. Kết quả thực tế nhất có thể là sự hiểu biết rõ hơn về quan điểm của nhau, qua đó hạn chế nguy cơ tính toán sai lầm.

Một tuyên bố chung về việc không tìm cách giành ưu thế hạt nhân tuyệt đối hoặc làm suy giảm khả năng đáp trả của bên khác cũng có thể được xem xét. Theo ông Stefanovich, cam kết như vậy sẽ có ý nghĩa đối với việc củng cố ổn định chiến lược, nhất là trong bối cảnh Mỹ đang thúc đẩy dự án phòng thủ tên lửa Vòm Vàng.

Về vấn đề giải trừ vũ khí hạt nhân, chuyên gia này cho rằng đây là nội dung gắn liền với tiến trình giải trừ quân bị nói chung, như đã được đề cập trong Hiệp ước Không phổ biến vũ khí hạt nhân. Tuy nhiên, những diễn biến hiện nay cho thấy việc thúc đẩy tiến trình này vẫn gặp nhiều trở ngại.

Ông Stefanovich cũng lưu ý khả năng thiết lập cơ chế thông báo giữa ba nước về các vụ phóng tên lửa đạn đạo tầm xa. Bên cạnh đó, việc các cường quốc cùng thúc đẩy phê chuẩn Hiệp ước Cấm thử hạt nhân toàn diện sẽ là đóng góp tích cực cho nỗ lực kiểm soát vũ khí hạt nhân toàn cầu.

Nhìn chung, các chuyên gia Nga cho rằng cuộc gặp tại Thâm Quyến khó tạo ra đột phá tức thời trong các vấn đề an ninh và kiểm soát vũ khí. Tuy nhiên, việc ba cường quốc duy trì đối thoại, trao đổi quan điểm và tìm kiếm những nguyên tắc chung vẫn có ý nghĩa quan trọng đối với ổn định chiến lược và trật tự quốc tế.

Hải Vân/Báo Tin tức và Dân tộc

Nguồn Tin Tức TTXVN: https://baotintuc.vn/thuong-dinh-my-nga-trung-quoc-tin-hieu-moi-cho-an-ninh-toan-cau-post1404100.html