Thượng đỉnh Mỹ - Trung Quốc: Đối thoại để quản trị cạnh tranh

Tổng thống Mỹ Donald Trump (phải) bắt tay Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình khi thăm Trung Quốc ngày 15/5./2026 (Nguồn: Getty Images)

Duy trì đà đối thoại cấp cao nhất

Chuyến thăm của Chủ tịch Tập Cận Bình tới Mỹ diễn ra trong bối cảnh địa - chính trị toàn cầu đầy biến động. Xung đột tại Ukraine vẫn kéo dài, trong khi tình hình Trung Đông và khu vực eo biển Hormuz liên tục tiềm ẩn nguy cơ leo thang thành xung đột lớn, làm gián đoạn chuỗi cung ứng năng lượng toàn cầu.

Song song đó, sự bùng nổ của trí tuệ nhân tạo (AI) và các công nghệ mới nổi đang làm thay đổi căn bản cán cân sức mạnh kinh tế lẫn quân sự giữa các cường quốc. Sự gia tăng khoảng cách phát triển cùng cuộc đua công nghệ đỉnh cao đòi hỏi các quốc gia hàng đầu phải xây dựng những khung quản trị toàn cầu mới để tránh nguy cơ xung đột mất kiểm soát.

Đối với cặp Mỹ - Trung, quan hệ hai nước hiện nay có đặc điểm nổi bật là sự cạnh tranh chiến lược toàn diện trên mọi lĩnh vực: từ thương mại, công nghệ, an ninh hàng hải cho đến các vấn đề địa - chính trị truyền thống. Cuộc đua kiểm soát các công nghệ then chốt như bán dẫn, AI và năng lượng xanh vẫn diễn ra gay gắt. Mỹ liên tục củng cố các rào cản thương mại và kiểm soát xuất khẩu, trong khi Trung Quốc chủ động đẩy mạnh tự chủ công nghệ và mở rộng ảnh hưởng kinh tế.

Tuy nhiên, dưới bề mặt cạnh tranh gay gắt là sự phụ thuộc lẫn nhau sâu sắc về kinh tế. Cả Washington và Bắc Kinh đều nhận thức rõ rằng một sự “phân tách” (decoupling) hoàn toàn là điều bất khả thi và sẽ gây tổn hại nghiêm trọng cho cả hai bên. Chính sự đan xen giữa đối đầu chiến lược và sự phụ thuộc kinh tế đã thúc đẩy nhu cầu cấp thiết về một cơ chế quản lý rủi ro hữu hiệu.

Trong bối cảnh đó, quan hệ Mỹ - Trung có ý nghĩa vượt xa phạm vi song phương. Bất kỳ sự leo thang nào giữa hai nền kinh tế lớn nhất thế giới đều có thể tác động đến thương mại, đầu tư, chuỗi cung ứng và triển vọng tăng trưởng toàn cầu. Ngược lại, việc hai bên duy trì được đối thoại và kiểm soát cạnh tranh có thể tạo thêm không gian ổn định cho nền chính trị và kinh tế thế giới. Trên ý nghĩa đó, việc duy trì các cuộc gặp thượng đỉnh Mỹ - Trung có tầm quan trọng đặc biệt.

Đồng thời, cũng có thể thấy sự kiện thượng đỉnh lần này không phải là một bước đi bộc phát mà là kết quả của chuỗi tham vấn cấp cao liên tục. Cuộc gặp thượng đỉnh diễn ra bên lề Hội nghị cấp cao APEC tại Busan, Hàn Quốc (tháng 10/2025) đã đặt nền móng cho việc nối lại các kênh đối thoại bị gián đoạn, phát đi thông điệp quan trọng rằng Mỹ và Trung Quốc không nên rơi vào “vòng xoáy trả đũa”.

Tiếp đó, chuyến thăm Trung Quốc của Tổng thống Donald Trump (tháng 5/2026) đã giúp duy trì đà đối thoại trực tiếp ở cấp cao nhất, thiết lập lộ trình cho các cuộc đàm phán chuyên sâu về thương mại và công nghệ, đồng thời mở ra cuộc gặp thượng đỉnh lần này.

Như vậy, mặc dù tồn tại những bất đồng sâu sắc về kinh tế, thương mại, thuế quan, công nghệ… và cả những vấn đề mang tính chiến lược khác, song Mỹ - Trung vẫn luôn duy trì kênh đối thoại, kể cả ở cấp cao nhất, để ngỏ khả năng duy trì đàm phán giải quyết các bất đồng trong mối quan hệ song phương.

Cạnh tranh Mỹ-Trung Quốc xoay chuyển trên nhiều lĩnh vực từ song phương đến các vấn đề quốc tế. (Nguồn: Global Times)

Quản lý bất đồng trong cạnh tranh chiến lược

Trong năm 2025, cuộc chiến thuế quan từng leo thang tới mức cao chưa từng có, với mức thuế trả đũa giữa hai bên có thời điểm lên tới 125%. Sau các cuộc đàm phán tại Geneva (Thụy Sỹ) và những thỏa thuận tiếp theo, hai bên từng bước chuyển sang trạng thái đình chiến thương mại. Tuy nhiên, thỏa thuận này khá mong manh khi sẽ hết hạn vào tháng 11 tới. Trong khi đó, thuế quan mới chỉ là một phần trong những vấn đề gai góc của mối quan hệ song phương.

Chuyến thăm Mỹ lần này của Chủ tịch Tập Cận Bình, vì vậy được kỳ vọng sẽ dẫn tới các cuộc thảo luận và có thể giúp tháo gỡ một số khó khăn trong quan hệ song phương cũng như các vấn đề quốc tế khác. Các kết quả đáng chú ý có thể gồm việc tiếp tục gia hạn đình chiến thương mại, tạo thêm thời gian để các nhà đàm phán hai bên đạt được một thỏa thuận phù hợp; mở rộng đối thoại về các lĩnh vực công nghệ, trí tuệ nhân tạo và khoáng sản chiến lược; đồng thời củng cố các kênh liên lạc cấp cao và cơ chế quản lý khủng hoảng.

Đối với các vấn đề an ninh, các điểm nóng trên thế giới, hai nhà lãnh đạo có thể đưa ra tuyên bố lập trường của mình, song cũng có thể thỏa hiệp để tránh nhắc đến những vấn đề mà hai bên có quan điểm còn trái ngược nhau.

Với những vấn đề còn tồn tại, chuyến thăm của Chủ tịch Tập Cận Bình tới Mỹ là một phép thử đối với khả năng “cạnh tranh có kiểm soát” giữa hai cường quốc. Những khác biệt chiến lược giữa Washington và Bắc Kinh sẽ không biến mất sau một cuộc gặp thượng đỉnh.

Nhưng nếu hai bên có thể biến đối thoại cấp cao thành các cơ chế quản lý bất đồng và thực hiện được những cam kết cụ thể, chuyến thăm có thể đánh dấu một bước chuyển từ quản lý khủng hoảng sang quản trị cạnh tranh. Đây cũng chính là yếu tố có ý nghĩa đối với phần còn lại của thế giới, đặc biệt là khu vực châu Á - Thái Bình Dương.