Thượng Hải ngập nước: Phòng thủ bằng AI vẫn chịu thua mưa bão

Những ngày qua, mạng xã hội ngập tràn hình ảnh đường phố Thượng Hải biến thành sông. Tầng hầm trung tâm thương mại, siêu thị dưới lòng đất và ga tàu điện ngập nước, trong khi trên mặt đất người dân dùng đến những tấm ván gỗ để bơi giữa dòng nước.

Trận mưa lớn do hoàn lưu bão Bavi gây ra hôm 19/7 khiến giao thông nhiều khu vực của một trong những thành phố hiện đại nhất Trung Quốc tê liệt.

Video đường phố Thượng Hải chìm trong nước sau trận mưa lớn ngày 19/7. (Nguồn: SCMP)

Thượng Hải tê liệt trước mưa bão

Theo The Paper, khu vực Ngũ Giác Trường ở quận Dương Phố, ảnh hưởng nặng nề nhất. Chỉ sau bốn giờ, khu vực ghi nhận lượng mưa 212,8 mm, trong đó có thời điểm đạt cường độ 104,5 mm/h - mức hiếm gặp đối với một đô thị lớn.

Theo Văn phòng Phòng chống lũ Thượng Hải, lực lượng ứng cứu đã khẩn trương triển khai máy bơm, phương tiện thoát nước và xử lý hàng trăm điểm úng để hạn chế thiệt hại, song lượng mưa dồn dập trong thời gian ngắn vẫn khiến nhiều khu vực không kịp tiêu thoát.

Các tài xế giao hàng trợ giúp đẩy phương tiện chết máy ra khỏi dòng nước lũ. (Ảnh: HK01)

Theo Tân Hoa Xã, Thượng Hải là một trong những đô thị có nguy cơ ngập lụt cao của Trung Quốc khi nằm ở cửa sông Dương Tử, tiếp giáp biển Đông và thường xuyên chịu tác động đồng thời của mưa lớn, bão và triều cường.

Điều đáng lo ngại hơn là các hiện tượng thời tiết cực đoan đang xuất hiện với tần suất và cường độ ngày càng lớn.

Số liệu Trung tâm Khí hậu Thượng Hải chỉ ra rằng cường độ mưa cực đại theo giờ trong giai đoạn 2021 - 2025 đã tăng 13,3% so với giai đoạn 5 năm trước. Năm 2025, thành phố từng ghi nhận lượng mưa vượt 100 mm mỗi giờ tại một số khu vực - ngưỡng được xem là sự kiện có chu kỳ lặp lại khoảng 100 năm.

Cảnh sát điều tiết giao thông dưới cơn mưa trắng trời ở Thượng Hải, ngày 19/7. (Ảnh: Shangguan)

Chuyên gia Shi Jiawen của Trung tâm Khí hậu Thượng Hải nhận định, trong bối cảnh biến đổi khí hậu, các hiện tượng mưa lớn và gió mạnh không còn là những sự kiện hiếm gặp mà đang trở nên thường xuyên hơn, đồng thời diễn biến nhanh và khó dự báo hơn.

Điều đó đồng nghĩa, ngay cả những hệ thống thoát nước được thiết kế theo các tiêu chuẩn hiện hành cũng có thể bị quá tải khi lượng mưa dồn xuống trong thời gian rất ngắn.

Người dân trèo thuyền ván di chuyển trên đường phố ngập nước ở Thượng Hải, ngày 19/7. (Ảnh: HK01)

Ô tô chết máy do ngập lụt dưới đường hầm ở Phố Đông, Thượng Hải, ngày 19/7. (Ảnh: Shangguan)

Chống ngập bằng AI

Trước nguy cơ thời tiết cực đoan gia tăng, Thượng Hải những năm gần đây liên tục đầu tư vào hạ tầng chống ngập kết hợp chuyển đổi số nhằm nâng cao khả năng ứng phó.

Một trong những hướng đi đáng chú ý là ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong dự báo và cảnh báo thời tiết.

Tháng 3 năm ngoái, Thượng Hải thành lập trung tâm ứng dụng AI trong lĩnh vực khí tượng, đưa vào vận hành hai mô hình AI mang tên Yushi và Fuyao. Các hệ thống này tổng hợp dữ liệu từ radar ba chiều, ảnh vệ tinh, mạng lưới trạm quan trắc và mô hình dự báo số để phân tích diễn biến mưa dông gần như theo thời gian thực.

Dữ liệu được cập nhật khoảng 10 phút một lần, trong khi AI chỉ mất 5 - 10 giây để hoàn thành quá trình xử lý. Theo thống kê của cơ quan khí tượng Thượng Hải, trong 13 đợt thời tiết đối lưu mạnh năm 2025, hệ thống AI giúp kéo dài thời gian cảnh báo thêm từ 15 đến 45 phút, với thời gian cảnh báo sớm trung bình đạt khoảng 4 giờ 20 phút.

Mô hình dự báo thời tiết bằng trí tuệ nhân tạo tại Cơ quan Khí tượng Thượng Hải. (Ảnh: Tân Hoa Xã)

Ngoài việc dự báo, AI còn được tích hợp vào hệ thống quản lý đô thị để giám sát các điểm ngập qua camera, hỗ trợ điều phối giao thông, bố trí xe bơm và lực lượng ứng cứu theo thời gian thực.

Bên cạnh chuyển đổi số, thành phố cũng tiếp tục nâng cấp hạ tầng chống ngập. Đến cuối năm 2025, Thượng Hải đã cải tạo 370 điểm ngập úng, đồng thời đặt mục tiêu xử lý thêm 52 điểm trong năm 2026. Trước mỗi mùa mưa bão, thành phố chủ động hạ mực nước tại các tuyến sông để tạo thêm khoảng 150 triệu m³ dung tích chứa, giúp giảm áp lực cho hệ thống thoát nước khi mưa lớn xuất hiện.

Người dân di chuyển trên đường phố ngập nước ở thành phố Thượng Hải. (Ảnh: SCMP)

Một giải pháp khác là mở rộng mô hình “thành phố bọt biển” (Sponge City). Theo đó, Thượng Hải đang thúc đẩy xây dựng các công viên trữ nước, hồ điều tiết, mặt đường thấm nước và không gian xanh có khả năng hấp thụ nước mưa nhằm giảm lượng nước chảy tràn vào hệ thống cống. Mục tiêu đặt ra là đến năm 2030, khoảng 80% diện tích đô thị đạt tiêu chuẩn của mô hình này.

Công viên Hòa Bình (Heping) là một trong những khu vực tiêu biểu. Không chỉ là không gian công cộng, công viên còn được thiết kế như một “bể chứa tự nhiên” với các vùng trũng, hồ điều tiết và hệ thống cây xanh, có khả năng hỗ trợ điều tiết nước mưa cho khu vực rộng khoảng 36 ha khi xảy ra mưa lớn.

Trận mưa ngày 19/7 cho thấy ngay cả một đô thị sở hữu hạ tầng hiện đại cũng khó tránh khỏi ngập úng khi đối mặt với những hiện tượng thời tiết cực đoan ngày càng dữ dội.

Thay vì dựa vào một giải pháp đơn lẻ, Thượng Hải đang xây dựng nhiều lớp phòng vệ, từ dự báo bằng AI, nâng cấp hạ tầng thoát nước đến mở rộng mô hình “thành phố bọt biển”, nhằm từng bước nâng cao khả năng chống chịu trước các rủi ro khí hậu trong tương lai.