Thượng tá Đào Trung Hiếu: Với ma túy, lần đầu có thể là lần cuối của một tương lai

Trao đổi với phóng viên, Thượng tá, Tiến sĩ Đào Trung Hiếu – chuyên gia Tội phạm học đã chỉ ra những thủ đoạn mới của tội phạm ma túy, những ngộ nhận nguy hiểm của người trẻ và gửi gắm thông điệp mạnh mẽ về việc nói không với ma túy ngay từ lần đầu tiên.

Thượng tá, Tiến sĩ Đào Trung Hiếu - Chuyên gia Tội phạm học (Ảnh: Báo Dân Việt)

Không có khái niệm thử cho biết

PV:Thưa ông, khi nhắc đến ma túy, nhiều người thường nghĩ đây là một vấn đề đã được cảnh báo và phần lớn ai cũng biết đến tác hại mà nó gây ra. Tuy nhiên, cùng với sự phát triển của xã hội, các loại ma túy cũng liên tục biến tướng và xuất hiện dưới nhiều hình thức mới. Vậy trong bối cảnh hiện nay, ma túy nên được hiểu như thế nào?

Thượng tá, Tiến sĩ Đào Trung Hiếu: Khi nhắc đến ma túy, thì nhiều người vẫn hình dung đó là thuốc phiện, heroin hay những người gầy gò vật vã. Tuy nhiên, đó là cái cách nhìn đã khá là cũ. Ngày nay ma túy thì đã thay đổi rất nhiều về hình thức, phương thức sử dụng và đối tượng hướng tới. Bên cạnh các loại ma túy truyền thống, còn xuất hiện hàng loạt các chất ma túy tổng hợp, ma túy núp bóng, thực phẩm, đồ uống, thuốc lá điện tử, tinh dầu điện tử, bóng cười, các loại nước vui, kẹo, tem giấy, bột giảm stress... khiến nhiều người trẻ khó nhận biết. Về bản chất ma túy là các chất tác động trực tiếp lên hệ thần kinh trung ương, làm thay đổi nhận thức, cảm xúc và hành vi của con người, gây ra những sự lệ thuộc về tâm lý hoặc thể chất.

Ma túy tem giấy chứa chất gây ảo giác LSD, chỉ vài chục microgam là có thể gây ảo giác, hoang tưởng, nguy hiểm cho bản thân và người xung quanh (Ảnh: Trang thông tin điện tử Công an Lai Châu).

PV: Vậy theo ông, nhận thức của người trẻ hiện nay về vấn đề phòng chống ma túy đang ở mức độ nào?

Thượng tá, Tiến sĩ Đào Trung Hiếu: Tôi cho rằng nhận thức của thanh niên hiện nay có sự phân loại khá rõ. Một bộ phận lớn đã được tiếp cận thông tin đầy đủ, hiểu rõ tác hại của ma túy và có ý thức phòng tránh tốt. Tuy nhiên, vẫn tồn tại một bộ phận không nhỏ đang có những nhận thức chưa đầy đủ hoặc thậm chí rất nguy hiểm. Chẳng hạn, nhiều bạn trẻ chỉ nghĩ rằng chỉ có heroin mới là chất gây nghiện, còn thuốc lắc, cỏ Mỹ hay ma túy tổng hợp chỉ là giúp bay lắc giải trí hoặc xả stress. Một số người lại tin rằng bản thân có thể thử một lần cho biết rồi dừng lại được. Một số khác cho rằng ma túy là vấn đề của giới giang hồ, không liên quan đến học sinh, sinh viên hoặc người có học thức. Đây chính là những khoảng trống về nhận thức mà tội phạm ma túy thường hướng tới. Qua nhiều năm nghiên cứu tội phạm học, tôi nhận thấy người trẻ không sa ngã vì thiếu thông tin mà nhiều khi sa ngã vì đánh giá thấp mức độ nguy hiểm của ma túy và đánh giá quá cao khả năng kiểm soát của bản thân.

PV: Vậy từ góc độ của chuyên gia Tội phạm học ông đánh giá như thế nào về những thủ đoạn mà các đối tượng phạm tội về ma túy đang sử dụng để tiếp cận và lôi kéo người trẻ hiện nay?

Thượng tá, Tiến sĩ Đào Trung Hiếu:Nếu như trước đây tội phạm ma túy hoạt động chủ yếu ngoài xã hội thì hiện nay chúng đã chuyển mạnh lên không gian mạng. Những ứng dụng như Facebook, Tiktok, Telegram, Instagram,, Discord và nhiều nền tảng mạng xã hội khác đang bị các đối tượng lợi dụng để tiếp cận giới trẻ.

Chúng thường không giới thiệu ma túy ngay từ đầu mà tiếp cận thông qua tình bạn, tình cảm, lời mời tham gia các buổi tiệc. Một thủ đoạn khá nguy hiểm hiện nay là ngụy trang ma túy dưới dạng thuốc lá điện tử, tinh dầu điện tử hoặc các loại thực phẩm chức năng khiến người dùng rất khó nhận biết. Ngoài ra thì các đối tượng còn đánh vào tâm lý tò mò bằng những lời quảng cáo như không gây nghiện, an toàn, giúp thư giãn, giúp tăng cảm xúc.

PV:Vậy theo Thượng tá, Tiến sĩ Đào Trung Hiếu, đâu là những yếu tố khiến thanh niên dễ trở thành đối tượng bị lôi kéo và sa vào ma túy?

Thượng tá, Tiến sĩ Đào Trung Hiếu: Có nhiều nguyên nhân khác nhau nhưng nổi bật nhất là bốn yếu tố. Thứ nhất là sự tò mò. Đây là yếu tố xuất hiện rất phổ biến ở giới trẻ. Nhiều người sử dụng ma túy lần đầu không phải vì nghiện mà vì muốn biết cảm giác đó như thế nào. Thứ hai là áp lực tâm lý, học tập, công việc, các mối quan hệ xã hội, áp lực thành công khiến cho một số người tìm đến ma túy như một cách giải tỏa tạm thời. Thứ ba là ảnh hưởng từ bạn bè và môi trường sống. Khi một người thường xuyên tiếp xúc với nhóm bạn có sử dụng ma túy thì nguy cơ bị lôi kéo tăng lên rất nhiều. Thứ tư là thiếu kỹ năng từ chối. Không ít người biết ma túy là nguy hiểm nhưng vẫn sử dụng vì ngại từ chối, sợ bị coi là yếu đuối hoặc lạc lõng với tập thể. Tội phạm học gọi đây là hiệu ứng đồng đẳng, tức là con người thường chịu tác động mạnh nhất từ những nhóm xã hội mà mình muốn được chấp nhận.

Ma túy thế hệ mới đáng sợ ra sao?

PV:Thưa ông, hiện nay nhiều bạn trẻ cho rằng chỉ cần có bản lĩnh và khả năng kiểm soát bản thân thì hoàn toàn có thể tránh được những hệ lụy của ma túy. Ông nhìn nhận như thế nào về quan điểm này?

Thượng tá, Tiến sĩ Đào Trung Hiếu:Đây là một trong số những ngộ nhận nguy hiểm nhất. Tôi từng gặp rất nhiều người nghiện ma túy, gần như chưa ai nói với tôi rằng họ chủ động muốn trở thành người nghiện. Phần lớn đều bắt đầu từ những câu rất quen như, em chỉ thử một lần thôi, rồi, em biết điểm dừng, em kiểm soát được. Vấn đề là ma túy không hoạt động theo ý chí của con người. Khi các chất ma túy tác động vào não bộ, chúng làm thay đổi cơ chế kiểm soát hành vi, cảm xúc và hệ thống tưởng thưởng của cơ thể. Lúc đó chính khả năng kiểm soát bản thân bị suy yếu. Nói cách khác thì ma túy không đánh bại những người thiếu bản lĩnh trước tiên, nó đánh vào chính niềm tin rằng mình có đủ bản lĩnh để không bị đánh bại. Do đó, cách phòng ngừa hiệu quả nhất không phải là tin vào sức chịu đựng của mình mà là không cho ma túy có cơ hội bước vào cuộc sống của mình ngay từ đầu.

PV:Có thể thấy rằng, bản lĩnh là cần thiết nhưng không phải là yếu tố duy nhất giúp người trẻ tránh xa ma túy. Nếu gửi gắm một thông điệp tới các bạn trẻ về việc nâng cao ý thức phòng, chống ma túy trong bối cảnh hiện nay, ông muốn nhắn nhủ điều gì?

Thượng tá, Tiến sĩ Đào Trung Hiếu:Nếu được gửi tới các bạn trẻ một thông điệp thì tôi muốn nói rằng ma túy không phân biệt người giàu hay người nghèo, học giỏi hay học kém, thành đạt hay là thất bại. Một khi đã bước qua ranh giới ấy, bất kỳ ai cũng có thể trở thành nạn nhân. Các bạn trẻ hôm nay đang có rất nhiều cơ hội để học tập, sáng tạo và khẳng định bản thân. Đừng đánh đổi cả tương lai chỉ để thỏa mãn một phút tò mò hoặc một lần thử cho biết. Hãy nhớ rằng người mạnh mẽ nhất không phải là người dám thử ma túy, mà là người đủ bản lĩnh để nói không với nó ngay từ đầu. Bảo vệ mình trước ma túy không chỉ là bảo vệ sức khỏe mà còn là bảo vệ gia đình, bảo vệ tương lai và những ước mơ đẹp nhất của tuổi trẻ. Trong cuộc chiến với ma túy thì không có khái niệm thử cho biết, bởi với ma túy, nhiều khi lần đầu cũng có thể là lần cuối cùng của một tương lai.

PV: Xin trân trọng cảm ơn ông!