Thường trực Ủy ban Pháp luật và Tư pháp thẩm tra sơ bộ dự án Luật Phát triển đô thị

Cùng dự có: Thường trực Ủy ban Pháp luật và Tư pháp; đại diện Thường trực Hội đồng Dân tộc và các Ủy ban của Quốc hội; đại diện Bộ Tư pháp, đại diện lãnh đạo UBND TP. Hồ Chí Minh và các cơ quan liên quan.

Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu phát biểu. Ảnh: Phạm Thắng

Theo Tờ trình tóm tắt dự án Luật Phát triển đô thị do Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Tú trình bày, việc đề xuất xây dựng dự án Luật này là nhiệm vụ hết sức cấp bách và cần thiết trong giai đoạn hiện nay, phù hợp với chủ trương của Đảng và yêu cầu thực tiễn phát triển của đô thị đặc biệt, các thành phố khác trong kỷ nguyên mới.

Toàn cảnh phiên họp. Ảnh: Phạm Thắng

Về phạm vi điều chỉnh, dự thảo Luật quy định các cơ chế, chính sách nhằm thúc đẩy phát triển đô thị và khu kinh tế đặc biệt. Tuy nhiên, nội dung liên quan đến khu kinh tế đặc biệt sẽ cập nhật, hoàn thiện trong dự thảo Luật và các tài liệu thuộc Hồ sơ dự án Luật sau khi có ý kiến của cấp có thẩm quyền; do đó, Tờ trình số 421/TTr-CP ngày 24/7/2026 của Chính phủ chỉ tập trung vào phần nội dung về phát triển đô thị. Theo đó, đối tượng áp dụng trước hết là TP. Hồ Chí Minh và các thành phố được công nhận là đô thị đặc biệt. Đối với Hà Nội, việc áp dụng thực hiện theo Luật Thủ đô.

Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Tú phát biểu. Ảnh: Phạm Thắng

Đối với các thành phố chưa được công nhận là đô thị đặc biệt, việc áp dụng một số cơ chế, chính sách được thực hiện theo quy định của Chính phủ khi có chủ trương của cấp có thẩm quyền và bảo đảm phù hợp với điều kiện, yêu cầu phát triển, năng lực thực thi của từng địa phương. Trường hợp cần thí điểm cơ chế, chính sách khác chưa được quy định trong Luật này, văn bản quy phạm pháp luật khác của Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội, sau khi có chủ trương của cấp có thẩm quyền, Chính phủ báo cáo Ủy ban Thường vụ Quốc hội trước khi ban hành và báo cáo Quốc hội tại kỳ họp gần nhất.

Phó Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Nguyễn Phương Thủy phát biểu. Ảnh: Phạm Thắng

Về kết cấu, dự thảo Luật gồm 5 chương (và dự kiến có 68 Điều), tập trung vào các vấn đề chính thuộc thẩm quyền của Quốc hội, gồm: phạm vi áp dụng, nguyên tắc phân quyền; cơ chế, chính sách thúc đẩy phát triển đô thị đặc biệt; cơ chế, chính sách phát triển khu kinh tế đặc biệt; kiểm soát quyền lực, trách nhiệm giải trình; điều khoản thi hành và xử lý chuyển tiếp.

Nội dung chính của dự thảo Luật tập trung vào 3 nhóm vấn đề: phân quyền xây dựng pháp luật; cơ chế, chính sách cụ thể trong một số lĩnh vực để có thể xử lý ngay một số "điểm nghẽn" đã được nhận diện, bảo đảm tính khả thi; giám sát, kiểm tra và trách nhiệm giải trình.

Phó Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Mai Thị Phương Hoa phát biểu. Ảnh: Phạm Thắng

Thẩm tra sơ bộ dự án Luật, Thường trực Ủy ban Pháp luật và Tư pháp ghi nhận và đánh giá cao sự chủ động, tích cực của Bộ Tư pháp, chính quyền Thành phố Hồ Chí Minh và các cơ quan, tổ chức có liên quan.

Bên cạnh đó, Thường trực Ủy ban đề nghị Chính phủ cần sớm thống nhất về phạm vi và đối tượng điều chỉnh cũng như các nội dung cụ thể của dự thảo Luật (nhất là các nội dung liên quan đến khu kinh tế đặc biệt). Đề nghị quy định theo hướng làm nổi rõ trọng tâm điều chỉnh của Luật vẫn là TP. Hồ Chí Minh và các đô thị đặc biệt khác; phân định rõ phạm vi có thể áp dụng đối với các thành phố khác và khu kinh tế đặc biệt phù hợp với chủ trương của cấp có thẩm quyền.

Về phân quyền, phân cấp, tính khả thi của dự thảo Luật, các ý kiến cơ bản tán thành với việc phân quyền trực tiếp cho TP. Hồ Chí Minh và các đô thị đặc biệt, giao Chính phủ quyết định phạm vi áp dụng đối với các thành phố còn lại và khu kinh tế đặc biệt.

Tuy nhiên, các ý kiến cũng đề nghị bổ sung: các nguyên tắc làm căn cứ để Chính phủ quy định việc áp dụng cơ chế, chính sách thúc đẩy phát triển đô thị đặc biệt cho các thành phố chưa được công nhận là đô thị đặc biệt; quán triệt nguyên tắc trao quyền đi đôi với kiểm soát quyền lực, mỗi thẩm quyền được giao phải có cơ chế theo dõi, báo cáo, kiểm tra, giám sát và giải trình tương ứng.

Đồng thời, làm rõ vai trò điều phối của Chính phủ trong việc thực hiện giữa các Bộ, ngành, địa phương; xử lý các vấn đề phát sinh trong quá trình xây dựng, ban hành và thực hiện các cơ chế, chính sách đặc thù; bảo đảm hài hòa lợi ích giữa các địa phương cùng được áp dụng cơ chế đặc thù và các địa phương không được hưởng cơ chế; bổ sung trách nhiệm định kỳ đánh giá của Chính phủ và UBND Thành phố.

Phó Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Ngô Trung Thành phát biểu. Ảnh: Phạm Thắng

+ Cũng tại Phiên họp, Thường trực Ủy ban Pháp luật và Tư pháp thẩm tra sơ bộ dự án Nghị quyết thay thế Nghị quyết số 96/2019/QH14 về công tác phòng, chống tội phạm và vi phạm pháp luật, công tác của Viện kiểm sát nhân dân, của Tòa án nhân dân và công tác thi hành án.

Các đại biểu tham dự phiên họp. Ảnh: Phạm Thắng

Các đại biểu tham dự phiên họp. Ảnh: Phạm Thắng

Các đại biểu tham dự phiên họp. Ảnh: Phạm Thắng

Các ý kiến đều nhất trí với sự cần thiết ban hành Nghị quyết nhằm xây dựng hệ thống các chỉ tiêu, nhiệm vụ đáp ứng yêu cầu của Đảng; vừa là mục tiêu để các cơ quan phấn đấu, vừa là công cụ, tiêu chí để Quốc hội đánh giá kết quả hoạt động của các cơ quan. Đồng thời, là cơ sở để tăng cường trách nhiệm giải trình, giám sát, kiểm soát quyền lực trong hoạt động phòng ngừa, phát hiện, điều tra, truy tố, xét xử và thi hành án.