Thường Xuân phát huy các nguồn lực giảm nghèo bền vững

Diện mạo trung tâm xã Thường Xuân nhìn từ trên cao.

Từ ngày 1/7/2025, cùng cả tỉnh, cả nước vận hành chính quyền địa phương 2 cấp, xã Thường Xuân mới được thành lập trên cơ sở sáp nhập thị trấn Thường Xuân và ba xã Xuân Dương, Thọ Thanh, Ngọc Phụng, với diện tích tự nhiên 84km2 và 33.490 nhân khẩu. Ngày 25/6/2026, số thôn tiếp tục được sắp xếp từ 31 xuống còn 18 thôn. Địa bàn rộng hơn, bộ máy mới đặt ra bài toán: Làm sao đưa chủ trương an sinh xã hội đến từng thôn, từng hộ dân một cách thông suốt? Để giải bài toán ấy, Chương trình Mục tiêu quốc gia (MTQG) giảm nghèo bền vững là mạch nguồn được cấp ủy, chính quyền đặc biệt quan tâm.

Điểm tựa chính sách

Chương trình MTQG giảm nghèo bền vững là chính sách an sinh trọng điểm của Đảng và Nhà nước, giải quyết nghèo đói theo chuẩn nghèo đa chiều, hướng tới phát triển bao trùm với nguyên tắc cốt lõi “không để ai bị bỏ lại phía sau”. Theo Quyết định 90/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ, huyện Thường Xuân cũ, trong đó có địa bàn xã hiện nay, từng thuộc diện huyện nghèo và được thụ hưởng nhiều tiểu dự án thuộc 7 dự án thành phần như đa dạng hóa sinh kế, hỗ trợ phát triển sản xuất, cải thiện dinh dưỡng, giáo dục nghề nghiệp, hỗ trợ nhà ở, truyền thông giảm nghèo về thông tin. Chương trình không dừng ở “cứu trợ” ngắn hạn mà hướng tới tháo gỡ tận gốc nguyên nhân dẫn đến nghèo đói và tái nghèo.

Hiệu quả ấy hiện lên qua những con số. Giai đoạn 2021-2025, tỷ lệ hộ nghèo, cận nghèo của xã giảm rõ rệt. Theo kết quả rà soát cuối năm 2025, xã còn 39 hộ nghèo, chiếm 0,52% và 616 hộ cận nghèo, chiếm 8,29%. Thoát nghèo đã khó, giữ được thành quả ấy còn khó hơn. Để những hộ vừa thoát nghèo không tái nghèo, nguồn vốn chính sách được xem như “bệ đỡ tài chính”: Ngân hàng Chính sách xã hội thực hiện tốt công tác cho vay ưu đãi đối với hộ nghèo, hộ cận nghèo, vốn tạo việc làm, phát triển sản xuất, vay học sinh, sinh viên cùng các chính sách cho vay khác. Tổng dư nợ đến ngày 21/9 đạt 201 tỷ 889 triệu đồng với 2.420 hộ vay.

Từ hỗ trợ đến sinh kế...

Sau những con số là các mái nhà cụ thể. Gia đình ông Lương Văn Thích, thôn Trung Chính, thuộc diện cận nghèo, được tiểu dự án hỗ trợ sản xuất giúp mua 4 bọng ong mật. Nhờ chăm sóc, nhân đàn đúng kỹ thuật, chỉ sau một năm, số bọng đã nhân lên gấp 10 lần; mỗi năm gia đình quay mật hai lần, thu 4 tạ mật. Với giá bán trung bình 150.000 đồng/kg, vụ mật mang về 60 triệu đồng. Từ vốn liếng ban đầu rất nhỏ, kiến thức và sự cần mẫn đã nhân lên thành sinh kế.

Ở thôn Quang Minh, 29 hộ nghèo, cận nghèo được hỗ trợ từ 6,5 đến 7 triệu đồng mỗi hộ để mua giống và thức ăn nuôi cá lồng. Nhiều gia đình nhờ đó có thu nhập đều đặn ngay trên quê hương, không phải rời bản đi xa mưu sinh. Đồng vốn nhỏ nhưng đủ để họ bám đất, bám bản.

Còn tại khu du lịch bản Mạ, thôn Tiến Sơn, nhiều hộ dân được hỗ trợ dạy nghề, vay vốn chính sách, tu sửa nhà sàn, sắm sửa vật dụng và học cách làm du lịch cộng đồng. Bản sắc văn hóa truyền thống vốn là hồn cốt của người Thái, nay trở thành nguồn sinh kế, giúp nhiều lao động gây dựng cơ nghiệp từ chính tiềm năng quê hương.

Từ ong mật, cá lồng đến nhà sàn, ba câu chuyện khác nhau cùng có một điểm chung: chính sách chỉ thật sự phát huy khi gặp ý chí vươn lên của người được thụ hưởng.

... Đến đồng hành, kiến tạo

Điểm nổi bật trong cách làm của Thường Xuân là chuyển từ tư duy “hỗ trợ mang tính hành chính” sang “đồng hành kiến tạo sinh kế”. Ngay từ những ngày đầu vận hành mô hình mới, Đảng ủy, HĐND, UBND xã xác định giảm nghèo bền vững là nhiệm vụ chính trị trọng tâm, xuyên suốt. Nghị quyết Đại hội đại biểu Đảng bộ xã lần thứ I, nhiệm kỳ 2025-2030, gắn chặt với ba chương trình MTQG: XDNTM, giảm nghèo bền vững, phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số. Ban chỉ đạo các chương trình MTQG của xã được kiện toàn kịp thời; nhiệm vụ giao cụ thể cho từng bộ phận chuyên môn, mỗi thành viên phụ trách, chỉ đạo trực tiếp từng thôn.

Con người luôn là khâu then chốt. Thông qua Dự án 7, xã mở hai lớp tập huấn nghiệp vụ, kỹ năng cho cán bộ làm công tác giảm nghèo, giải ngân đủ 100% kế hoạch vốn. Muốn người dân “cầm tay” được cái cần câu, trước hết người cán bộ phải vững tay chỉ việc.

Lễ rước cỗ mừng cơm mới của người Thái tại Khu du lịch bản Mạ (thôn Tiến Sơn).

Công tác tuyên truyền cũng đổi mới để xóa bỏ tâm lý tự ti, trông chờ, ỷ lại. Hội thi “Truyền thông về giảm nghèo đa chiều năm 2026”, sử dụng nguồn vốn Dự án 6, được sân khấu hóa và đưa về các thôn, giúp thông điệp về chuẩn nghèo đa chiều và trách nhiệm làm chủ cuộc sống đến gần người dân, khơi dậy tinh thần tự lực của mỗi gia đình.

Song hành với chương trình, xã khơi thông nhiều nguồn lực khác từ vị trí địa lý, tài nguyên thiên nhiên, di sản văn hóa để tạo nên sức mạnh tổng hợp. Thu hút đầu tư đã đưa nhiều cơ sở sản xuất, nhà máy, xí nghiệp về địa bàn, tạo hàng nghìn việc làm mới với thu nhập ổn định, để người nghèo không phải ly hương. Nhiều hộ nghèo, cận nghèo chủ động tiếp cận vốn chính sách, chuyển đổi cây trồng, vật nuôi, ứng dụng khoa học - kỹ thuật để nâng cao thu nhập.

Gỡ nút thắt, mở hướng đi mới

Sau hơn một năm vận hành chính quyền địa phương 2 cấp, cấp ủy, chính quyền xã thẳng thắn chỉ ra những vướng mắc: đơn vị chuyên môn tư vấn cây, con giống còn lúng túng khi chọn mô hình, chưa thật sát tập quán và thổ nhưỡng địa phương; địa bàn rộng, mặt bằng dân trí chưa đồng đều; một bộ phận người nghèo còn tâm lý ỷ lại, chi tiêu thiếu kế hoạch, chưa quyết tâm vươn lên. Nhìn thẳng vào những “nút thắt” ấy là điều kiện đầu tiên để tháo gỡ chúng.

Trước mắt, xã đẩy nhanh việc thẩm định phương án, hoàn thiện thủ tục giải ngân vốn; lựa chọn mô hình sinh kế phù hợp với từng vùng; rà soát ngành nghề đào tạo theo nhu cầu thực tế; theo dõi sát nhóm hộ cận nghèo để ngăn nguy cơ tái nghèo. Quan trọng hơn cả là đánh thức nội lực của người dân và lợi thế của địa phương, bởi không sự hỗ trợ nào bền bằng sức tự đứng dậy.

Văn hóa chính là một lợi thế như thế. Để kích cầu du lịch, quảng bá Khu du lịch bản Mạ, trong 2 ngày 17 và 18/11/2026 tới đây, lễ hội truyền thống đua thuyền - mừng cơm mới sẽ lần đầu tiên được tổ chức dưới mô hình xã mới.

Khi điểm nghẽn trong lựa chọn mô hình sinh kế được khơi thông, nguồn vốn chính sách được giải ngân đúng nhịp sống, cùng ý chí vươn lên của người dân, mục tiêu lấy ấm no, hạnh phúc của Nhân dân làm trung tâm sẽ ngày càng trọn vẹn. Đó cũng là nền tảng để Thường Xuân xây dựng hệ thống an sinh vững chắc, đưa vùng đất cửa ngõ miền Tây xứ Thanh tiến bước trên con đường phát triển.