Thụy Điển triển khai tiêm kích JAS 39 Gripen tuần tra không phận Greenland trong sứ mệnh 'Người canh gác Bắc Cực'

Ngày 12/2/2026, liên minh NATO chính thức khởi động sứ mệnh an ninh khu vực Bắc Cực mang tên “Người canh gác Bắc Cực”.

Chiến dịch này được thiết kế nhằm tăng cường sự hiện diện của lực lượng không quân các nước thành viên tại vùng bắc Đại Tây Dương, bao gồm không phận quanh Iceland và đảo Greenland - vùng lãnh thổ tự trị thuộc Vương quốc Đan Mạch.

Bối cảnh địa chính trị của khu vực này đang trở nên nhạy cảm khi các tuyến hàng hải mới mở ra do băng tan, cùng với lợi ích về tài nguyên thiên nhiên và vị trí chiến lược thu hút nhiều nước quan tâm.

Trước tình hình trên, Thụy Điển tuyên bố sẽ đóng góp cho chiến dịch bằng việc điều động tiêm kích đa nhiệm JAS 39 Gripen thuộc Không quân Hoàng gia Thụy Điển ra tuần tra không phận quanh Greenland.

Theo kế hoạch, các máy bay sẽ xuất phát từ căn cứ không quân đặt tại Iceland - nơi lực lượng này thường xuyên luân phiên tham gia nhiệm vụ bảo vệ không phận (air policing) cùng với các nước khác trong NATO.

Dự kiến nhiệm vụ tuần tra bắt đầu thực hiện ngay sau khi chiến dịch “Người canh gác Bắc Cực” chính thức khởi động, với thời gian triển khai tùy theo điều kiện thời tiết và phân công lực lượng.

Tiêm kích JAS 39 Gripen là chiến đấu cơ hạng nhẹ-trung do hãng Saab của Thụy Điển thiết kế và chế tạo, nổi bật với khả năng đa nhiệm linh hoạt.

Máy bay có chiều dài khoảng 14,1 m và sải cánh khoảng 8,4 m, trọng lượng cất cánh tối đa vào khoảng 16 tấn. JAS 39 Gripen sử dụng một động cơ phản lực duy nhất có lực đẩy mạnh, cho phép đạt tốc độ hành trình trên Mach 0,9 và trần bay hơn 15 000 m.

Ngoài ra, hệ thống radar mảng pha quét điện tử chủ động tích hợp trên Gripen giúp máy bay có khả năng phát hiện và theo dõi mục tiêu trên không và mặt đất ở khoảng cách xa, cung cấp hình ảnh chiến trường rõ ràng cho phi công.

JAS 39 Gripen cũng có thể mang nhiều loại vũ khí phù hợp với nhiệm vụ đa dạng. Trên các điểm treo dưới cánh và thân, tiêm kích có thể mang tên lửa không đối không dẫn đường bằng radar và hồng ngoại, bom dẫn đường chính xác bằng vệ tinh tưới hoặc laser cho nhiệm vụ tấn công mặt đất, cùng các thùng nhiên liệu phụ hoặc thiết bị trinh sát bổ sung.

Khả năng đa nhiệm này khiến JAS 39 Gripen trở thành lựa chọn hợp lý cho sứ mệnh tuần tra và kiểm soát không phận rộng lớn ở Bắc Cực.

Mở rộng tuần tra không phận Greenland và vùng Bắc Đại Tây Dương là kế hoạch chiến lược nhằm củng cố răn đe tập thể của NATO trong bối cảnh Nga đang tăng cường hiện diện quân sự ở Bắc Cực và nhiều nước khác cũng thể hiện quan tâm tới khu vực này.

Greenland, với vị trí nằm giữa Bắc Mỹ và châu Âu, có vai trò quan trọng trong kiểm soát tuyến hàng hải băng tan và cảnh giới hàng không cho liên minh.

Việc Thụy Điển điều lực lượng tham gia thể hiện cam kết đối với an ninh tập thể và tăng cường phối hợp không quân giữa các nước thành viên.

Trong khuôn khổ sứ mệnh, tiêm kích JAS 39 Gripen sẽ phối hợp với các lực lượng khác, bao gồm tiêm kích tàng hình F-35 do Đan Mạch điều động, để thực hiện các chuyến bay tuần tra, mô phỏng phản ứng trước các mối đe dọa xâm nhập không phận, và duy trì khả năng sẵn sàng chiến đấu trong điều kiện khí hậu khắc nghiệt.

Bắc Cực có đặc điểm thời tiết thay đổi nhanh và quãng đường bay lớn, đòi hỏi hệ thống máy bay, trang thiết bị và đội bay phải thích ứng cao hơn so với các vùng khác.

Việc điều động JAS 39 Gripen không chỉ là biểu hiện của trách nhiệm chia sẻ gánh nặng an ninh giữa các nước NATO mà còn là minh chứng cho sự sẵn sàng ứng phó với các thách thức an ninh mới khi các tuyến hàng hải Bắc Băng Dương trở nên thông thương hơn do băng tan dần.

Đây cũng được coi như một phép thử lớn về phối hợp chiến thuật và hậu cần trong môi trường tác chiến đa quốc gia, nơi các máy bay không đối khí giới của nhiều nước hoạt động đồng thời để bảo vệ không phận chung.

Chiến dịch “Người canh gác Bắc Cực” cũng nhận được sự quan tâm từ giới phân tích quân sự, khi Nga từng bày tỏ phản đối kế hoạch mở rộng hiện diện quân sự của phương Tây tại khu vực.

Moscow cảnh báo rằng việc gia tăng cơ sở vật chất và hoạt động quân sự quanh Greenland có thể khiến căng thẳng leo thang, buộc NATO phải nhấn mạnh vai trò này là nhằm duy trì ổn định và đối phó các mối đe dọa an ninh trong khuôn khổ phòng thủ tập thể.

Việc Thụy Điển triển khai tiêm kích JAS 39 Gripen tuần tra không phận Greenland trong chiến dịch “Người canh gác Bắc Cực” là bước đi chiến lược thể hiện cam kết chung trong việc bảo vệ an ninh khu vực Bắc Cực và tăng cường hợp tác không quân đa quốc gia, đặc biệt trong bối cảnh cạnh tranh quyền lợi và an ninh toàn cầu gia tăng.

Việt Hùng