Tích hợp 4 Chương trình mục tiêu quốc gia: Khắc phục chồng chéo, dàn trải, tăng khả năng lồng ghép nguồn lực

Tập trung nguồn lực cho đầu tư phát triển và nhiệm vụ trực tiếp tạo kết quả

Đây là nội dung được Bộ trưởng Tài chính Ngô Văn Tuấn nhấn mạnh khi thừa ủy quyền của Thủ tướng Chính phủ trình bày tờ trình về việc tích hợp 4 chương trình mục tiêu quốc gia thành 1 Chương trình mục tiêu quốc gia, tại Kỳ họp không thường lệ thứ nhất, Quốc hội khóa XVI sáng 19/8.

Về quan điểm, Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn khẳng định, không tích hợp "cơ học", không làm thay đổi, thu hẹp hoặc sai lệch mục tiêu của 4 Chương trình; chỉ cơ cấu lại nhiệm vụ để tránh trùng lặp; tổ chức theo nhóm vấn đề, có cơ chế chuyển tiếp để không gián đoạn nhiệm vụ; chuẩn hóa theo mục tiêu, đối tượng, địa bàn, nguồn lực và sản phẩm đầu ra.

Đồng thời, giảm đầu mối, giảm văn bản và thủ tục trung gian, tập trung nguồn lực cho đầu tư phát triển và nhiệm vụ trực tiếp tạo kết quả; phân cấp mạnh theo nguyên tắc "địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm", gắn với giám sát, đánh giá kết quả.

Bộ trưởng Tài chính Ngô Văn Tuấn trình bày tờ trình của Chính phủ. (Ảnh: THỦY NGUYÊN)

Chính phủ đề xuất tên gọi Chương trình sau tích hợp là: Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển văn hóa-xã hội, nông thôn, dân tộc và miền núi giai đoạn 2026-2035. Chương trình được hợp nhất từ 4 Chương trình hiện hành về văn hóa; giáo dục-đào tạo; nông thôn mới, giảm nghèo, phát triển vùng dân tộc thiểu số và miền núi; chăm sóc sức khỏe, dân số và phát triển.

Chương trình kế thừa, giữ nguyên các mục tiêu chung, mục tiêu cụ thể đến năm 2030 và năm 2035, phạm vi, đối tượng, thời gian thực hiện, tổng nguồn lực cần huy động và các cơ chế đặc thù đã được Quốc hội quyết nghị tại các Nghị quyết số 162/2024/QH15, 249/2025/QH15, 257/2025/QH15 và 262/2025/QH15.

Về tổng nguồn lực, giữ nguyên dự kiến tổng nguồn lực khoảng 808.558 tỷ đồng; đồng thời, kiến nghị Quốc hội giao Chính phủ rà soát, quyết định cơ cấu từng nguồn vốn, cơ cấu chi đầu tư và chi thường xuyên của ngân sách trung ương bảo đảm triệt để tiết kiệm chi thường xuyên.

Đáng chú ý, việc phân bổ ngân sách nhà nước thực hiện Chương trình sẽ đổi mới từ "phân bổ theo nhu cầu đăng ký" sang kết hợp nhu cầu với kết quả thực hiện mục tiêu, giải ngân, năng lực và điều kiện sẵn sàng.

Trong đó, trung hạn, phân bổ theo nhóm tiêu chí chung về dân số, diện tích, mức độ khó khăn, khả năng cân đối ngân sách, tỷ lệ hộ nghèo, hộ cận nghèo, hộ đồng bào dân tộc thiểu số và tiêu chí riêng theo từng nhóm mục tiêu để xác định mức trần hỗ trợ.

Các đại biểu dự phiên họp. (Ảnh: THỦY NGUYÊN)

Hằng năm, phân bổ theo nhu cầu và gắn với kết quả thực hiện, khả năng giải ngân, vốn đối ứng; cho phép điều chuyển từ nhiệm vụ chậm sang nhiệm vụ có khả năng hoàn thành tốt hơn.

Ngân sách trung ương hỗ trợ địa phương nhận bổ sung cân đối hoặc không nhận bổ sung cân đối nhưng không điều tiết về ngân sách trung ương; áp dụng khung tỷ lệ nhận bổ sung cân đối từ 60% tổng chi cân đối ngân sách địa phương trở lên để xác định mức hỗ trợ cao hơn. Địa phương tự cân đối ngân sách chủ động bố trí nguồn lực thực hiện.

Ưu tiên phân bổ ở mức cao nhất cho xã, thôn đặc biệt khó khăn, vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, an toàn khu, biên giới, hải đảo; thực hiện lồng ghép các nguồn vốn cùng mục tiêu.

Chương trình được cấu trúc gồm 7 nhóm nhiệm vụ trọng tâm. Ban Chỉ đạo Trung ương do Thủ tướng Chính phủ làm Trưởng ban chỉ đạo, điều hành, điều phối; Bộ Nông nghiệp và Môi trường sử dụng Văn phòng điều phối hiện có làm cơ quan điều phối chung. Các bộ quản lý ngành chịu trách nhiệm quản lý nhóm mục tiêu, thiết kế chính sách, chỉ tiêu, tiêu chí và đánh giá kết quả đầu ra, không làm trung gian phân bổ và quyết toán.

Bộ Tài chính là đầu mối tổng hợp phân bổ, sử dụng, thanh toán, quyết toán và kết quả thực hiện. Địa phương chủ động lựa chọn danh mục, thứ tự ưu tiên, phân bổ, điều chỉnh và phương thức thực hiện, chịu trách nhiệm toàn diện về hiệu quả và kết quả.

Phân cấp mạnh nhưng rõ trách nhiệm, quản lý theo kết quả đầu ra

Nêu quan điểm thẩm tra, Chủ tịch Hội đồng Dân tộc Lâm Văn Mẫn khẳng định, Hội đồng Dân tộc nhất trí với sự cần thiết tích hợp thực chất 4 Chương trình mục tiêu quốc gia hiện hành thành một Chương trình tổng thể nhằm giảm đầu mối, tăng lồng ghép nguồn lực, đẩy mạnh phân cấp và quản lý theo kết quả đầu ra, đúng theo tinh thần chỉ đạo của Bộ Chính trị.

Chủ tịch Hội đồng Dân tộc Lâm Văn Mẫn nêu quan điểm thẩm tra. (Ảnh: THỦY NGUYÊN)

Về nguồn lực thực hiện, Chính phủ đề nghị được quyết định cơ cấu từng nguồn vốn trong tổng nguồn lực huy động của Chương trình. Hội đồng Dân tộc thống nhất không áp dụng cơ học một tỷ lệ cố định giữa vốn đầu tư công và kinh phí thường xuyên. Tuy nhiên, đề nghị Nghị quyết của Quốc hội xác định rõ tổng vốn, cơ cấu vốn đầu tư công và kinh phí thường xuyên; Chính phủ được chủ động cơ cấu vốn chi tiết trong phạm vi được giao.

Về phân bổ nguồn lực và phân cấp, Hội đồng Dân tộc tán thành ưu tiên ngân sách Trung ương đối với các địa phương khó khăn, nhưng cho rằng khả năng cân đối ngân sách không thể là tiêu chí duy nhất. Phân bổ phải đồng thời căn cứ quy mô đối tượng, mức thiếu hụt dịch vụ cơ bản, đặc thù từng lĩnh vực và điều kiện địa bàn.

Đối với vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, xã, thôn đặc biệt khó khăn, tiêu chí và hệ số phân bổ phải đủ mạnh; đồng thời phải theo dõi, báo cáo riêng nguồn lực và kết quả thụ hưởng.

Cơ quan thẩm tra cũng tán thành chủ trương phân cấp mạnh theo hướng "địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm", song đề nghị phải gắn với tiêu chuẩn, định mức, dữ liệu, năng lực thực hiện, hậu kiểm và trách nhiệm giải trình. Trước khi phân cấp đến cấp xã, phải đánh giá điều kiện thực hiện; nơi chưa đủ điều kiện thì cấp tỉnh tiếp tục thực hiện hoặc hỗ trợ trong thời gian chuyển tiếp.

Về tổ chức thực hiện và chuyển tiếp, Hội đồng Dân tộc nhất trí nguyên tắc Quốc hội giao Chính phủ ban hành một Nghị quyết để giảm đầu mối văn bản, đơn giản hóa thủ tục và xử lý chuyển tiếp. Nghị quyết của Chính phủ quy định chi tiết tổ chức thực hiện trong phạm vi Nghị quyết của Quốc hội.

Chính phủ cần xác định rõ cơ quan điều phối, cơ quan tổng hợp nguồn lực và trách nhiệm của từng bộ. Đối với kế hoạch năm 2027, Hội đồng Dân tộc cơ bản nhất trí tiếp tục lập dự toán theo các Chương trình hiện hành. Sau khi Nghị quyết của Chính phủ được ban hành sẽ sắp xếp theo cơ chế mới, nhưng phải bảo đảm không gián đoạn nhiệm vụ, dự án và quyền lợi người thụ hưởng.