Tiêm kích Su-57 Nga nhận nhiệm vụ táo bạo nhất từ trước đến nay

Tháng 10/2024, một chiếc Su-57 đã được điều động xâm nhập không phận Ukraine để bắn hạ máy bay không người lái tàng hình S-70 Okhotnik, sau khi phương tiện này mất kiểm soát và bay lạc khoảng 40 km vào khu vực do Ukraine kiểm soát.

Máy bay không người lái S-70 Okhotnik của Nga. (Ảnh: Bộ Quốc phòng Nga)

Moscow quyết định phá hủy chiếc S-70 nhằm ngăn công nghệ tối mật rơi vào tay Ukraine và các nước phương Tây. Điều đáng chú ý là nhiệm vụ này được giao cho chính Su-57, loại tiêm kích được thiết kế để phối hợp tác chiến với S-70 trong tương lai.

Sự kiện này cũng phản ánh rõ quá trình thay đổi vai trò của Su-57. Chiếc tiêm kích từng được kỳ vọng sẽ là đối thủ trực tiếp của F-22 nay lại đảm nhận những nhiệm vụ rất khác so với mục tiêu ban đầu.

Chương trình PAK FA, tiền thân của Su-57, được Nga khởi động nhằm tạo ra một tiêm kích tàng hình thế hệ năm đủ sức đối đầu với F-22 của Mỹ. Máy bay sở hữu hai động cơ, khoang vũ khí trong thân, radar mảng pha N036, khả năng bay siêu hành trình và điều hướng lực đẩy giúp tăng đáng kể khả năng cơ động.

Nguyên mẫu Su-57 cất cánh lần đầu vào tháng 1/2010, 4 năm sau khi F-22 chính thức đi vào hoạt động. Cuối năm 2020, Su-57 được biên chế cho Lực lượng Hàng không Vũ trụ Nga với kế hoạch sản xuất 76 chiếc. Con số này vẫn thấp hơn nhiều so với 187 chiếc F-22 của Mỹ và cách rất xa những tham vọng ban đầu của Moscow.

Tiến độ sản xuất vẫn là bài toán lớn

Sau hơn 16 năm kể từ chuyến bay đầu tiên, số lượng Su-57 được sản xuất vẫn khá hạn chế. Đến cuối năm 2023, Nga có khoảng 20 chiếc Su-57 sản xuất hàng loạt cùng 10 nguyên mẫu thử nghiệm. Năm 2024, thêm 7 máy bay được bàn giao, đầu năm 2025 có thêm 2 chiếc trước khi dây chuyền tạm chững lại để nâng cấp. Theo các ước tính độc lập, tổng số Su-57 sản xuất hàng loạt hiện dao động từ hơn 20 đến khoảng 30 chiếc.

Nga đang mở rộng năng lực sản xuất và tuyên bố có thể nâng sản lượng lên hơn 25 máy bay mỗi năm. Tuy nhiên, các mục tiêu tăng tốc trước đây đều chưa đạt như kỳ vọng nên những tuyên bố mới vẫn cần thêm thời gian để kiểm chứng.

Nếu so sánh, Lockheed Martin có thể bàn giao số lượng F-35 trong một quý gần tương đương tổng số Su-57 Nga đã chế tạo trong nhiều năm. Trong khi đó, Trung Quốc được cho là đã sở hữu gần 500 tiêm kích J-20.

Một vấn đề khác là Su-57 vẫn chưa được trang bị đồng loạt động cơ AL-51F-1 thế hệ mới. Phần lớn máy bay hiện vẫn sử dụng động cơ phát triển từ Su-35, trong khi động cơ mới đã được thử nghiệm từ năm 2017 nhưng chưa chính thức đưa vào trang bị quy mô lớn. Với số lượng hạn chế, Su-57 khó có thể đảm nhận vai trò kiểm soát bầu trời trên quy mô lớn.

Chủ yếu tấn công từ ngoài vùng nguy hiểm

Trong xung đột tại Ukraine, Su-57 hầu như không thực hiện các nhiệm vụ thâm nhập sâu vào khu vực phòng không đối phương.

Các báo cáo cho thấy máy bay thường hoạt động từ không phận do Nga kiểm soát, sau đó phóng tên lửa hành trình Kh-59 hoặc Kh-69 từ khoảng cách hàng trăm kilomet. Một số nhiệm vụ được ghi nhận diễn ra từ khu vực Kursk, Bryansk, Luhansk và bán đảo Crimea.

Một số báo cáo cũng đề cập việc Su-57 mang theo tên lửa hành trình S-71K có tầm bắn khoảng 300 km, nhằm cho phép tấn công mục tiêu mà không phải tiến vào khu vực nằm trong tầm đánh chặn của Patriot.

Dù các thông tin này chủ yếu dựa trên dữ liệu từ phía Ukraine và chưa được Nga xác nhận, mô hình hoạt động của Su-57 nhìn chung cho thấy máy bay đang được sử dụng như một nền tảng phóng tên lửa tầm xa hơn là tiêm kích chiếm ưu thế trên không.

Trong khi đó, bản thân Su-57 cũng trở thành mục tiêu của các cuộc tấn công bằng UAV. Tháng 6/2024, Ukraine tuyên bố đã tập kích căn cứ Akhtubinsk làm hư hại ít nhất 1 chiếc Su-57. Đến năm 2025, Kiev tiếp tục thông báo tấn công căn cứ Shagol, nơi được cho là có Su-57 đồn trú.

Một trong những hướng phát triển đáng chú ý nhất của Su-57 là khả năng điều khiển máy bay không người lái (UAV). Ngay từ năm 2019, chương trình Su-57 đã được tích hợp với dự án UAV tàng hình S-70 Okhotnik. Đến tháng 5/2026, biến thể hai chỗ ngồi Su-57D thực hiện chuyến bay đầu tiên.

Ghế ngồi thứ hai không nhằm đào tạo phi công mà dành cho sĩ quan điều khiển các UAV đồng hành, phối hợp tác chiến, thực hiện tác chiến điện tử và quản lý toàn bộ nhóm phương tiện không người lái trên chiến trường.

Xuất khẩu trở thành ưu tiên quan trọng

Bên cạnh nhiệm vụ chiến đấu, Su-57 còn được Nga kỳ vọng trở thành sản phẩm xuất khẩu chiến lược.

Algeria được cho là đã đặt mua 14 chiếc Su-57 và đến cuối năm 2025, Tập đoàn chế tạo máy bay thống nhất Nga (UAC) thông báo những máy bay đầu tiên đã được bàn giao cho khách hàng nước ngoài.

Nga cũng tiếp tục theo đuổi các cuộc đàm phán với Ấn Độ, trong đó có đề xuất chuyển giao công nghệ, sản xuất trong nước, New Delhi hiện vẫn chưa xác nhận bất kỳ thỏa thuận chính thức nào.

Ngoài ra, Su-57 còn đóng vai trò là nền tảng thử nghiệm nhiều công nghệ mới như động cơ AL-51F-1, vòi phun điều hướng lực đẩy mới và các hệ thống dự kiến phục vụ chương trình máy bay chiến đấu thế hệ sáu của Nga trong tương lai.