'Tiền hỗ trợ' của phụ huynh: Ranh giới nào giữa tự nguyện và bắt buộc?

Từ ngày 15/11/2026, Thông tư 81/2026/TT-BGDĐT về Điều lệ Ban đại diện cha mẹ học sinh sẽ có hiệu lực. Theo đó, Ban đại diện không được đặt ra khoản đóng góp bắt buộc, ấn định mức hỗ trợ bình quân, tối thiểu hoặc thời hạn hỗ trợ; không ép buộc, gây áp lực để cha mẹ học sinh đóng góp.

Ban đại diện cũng không được thu, tiếp nhận, quản lý tiền hỗ trợ. Khi có nhu cầu hỗ trợ hoạt động, nội dung, nhu cầu và phương thức phải được công khai để phụ huynh tự nguyện quyết định. Nếu nguồn hỗ trợ không đủ, phải điều chỉnh quy mô, nội dung hoặc cách thức thực hiện, không yêu cầu đóng thêm.

Cũng theo Thông tư 81, không cho phép sử dụng nguồn hỗ trợ để xây dựng, sửa chữa cơ sở vật chất, mua sắm, bảo dưỡng thiết bị dạy học hay thực hiện các nhiệm vụ thuộc trách nhiệm của nhà trường.

Nếu khoản hỗ trợ được đặt theo mức tiền cụ thể và phụ huynh cảm thấy phải đóng thì đó không còn là tự nguyện. (Ảnh chị Dung cung cấp)

“Tự nguyện” phải đúng nghĩa

Chị Nguyễn Thị Dung (có con học tại trường Tiểu học & THCS Nguyễn Tuân (phường Thanh Xuân, Hà Nội) cho rằng, nếu khoản hỗ trợ được đặt theo mức tiền cụ thể và phụ huynh cảm thấy phải đóng thì đó không còn là tự nguyện.

Theo phụ huynh này, lớp từng có khoảng 10 triệu đồng do cha mẹ học sinh ủng hộ, nhưng sau đó đã hoàn trả và hiện tại, lớp không duy trì quỹ.

“Ủng hộ bao nhiêu thì cũng phải đúng quy định. Khi có hoạt động thì phụ huynh có thể hỗ trợ hoạt động đó, còn lập quỹ rồi giữ tiền để chi dần thì hiện nay không được phép” - chị Dung chia sẻ.

Trong khi đó, anh Lê Trí Tiến Thành (phụ huynh có con học tại trường Mầm non 8/3, phường Bạch mai, Hà Nội) không phản đối việc đồng hành cùng hoạt động của lớp, nhưng các khoản hỗ trợ phải rõ mục đích, công khai và không tạo áp lực cho phụ huynh.

“Khi phụ huynh có quyền nói ‘không’ mà không lo việc đó ảnh hưởng đến con mình, khi ấy sự ‘tự nguyện’ mới thực sự có ý nghĩa” – anh Thành nói.

Anh Thành nhận thấy, các khoản hỗ trợ phải rõ mục đích, công khai và không tạo áp lực cho phụ huynh.

Còn theo một phụ huynh có con học tại lớp D1 – trường Mầm non 8/3, thì việc siết thu, chi là cần thiết nhưng không nên quá cứng nhắc. Theo phụ huynh này, lớp học vẫn có những hoạt động, vì vậy, cần sự đóng góp, chung tay của cha mẹ học sinh.

Cụ thể, các phụ huynh có thể hỗ trợ theo từng hoạt động, công khai nhu cầu và tự quyết định mức độ tham gia. Cách làm này vừa hạn chế quỹ chung, vừa tránh biến hỗ trợ thành nghĩa vụ.

Không để “tự nguyện” thành bắt buộc

Thạc sỹ Nguyễn Văn Quý (giáo viên dạy Toán tại Hà Nội) nhận thấy, Thông tư 81 cần thiết khi làm rõ vai trò của Ban đại diện cha mẹ học sinh. Vì có nơi, gọi khoản thu là “tự nguyện”, nhưng lại đưa ra mức tiền gần như cố định, khiến phụ huynh khó từ chối.

Tuy nhiên, cũng cần tính đến những nhu cầu thực tế của lớp học như hoạt động tập thể, thăm hỏi, trang trí, động viên, khen thưởng…

Theo thầy Nguyễn Văn Qúy, tự nguyện không thể biến thành bắt buộc.

“Trong cuộc sống, việc gì cũng cần đến kinh tế. Không có một khoản chung thì những hoạt động phụ trợ cho các con sẽ được tổ chức ra sao, lấy ở đâu ra?” – thầy Quý đặt vấn đề.

Theo thầy Qúy, nếu phụ huynh thực sự tự nguyện, khoản đóng góp hợp lý và thu - chi công khai, minh bạch thì đó là nhu cầu bình thường. Không thể họp phụ huynh rồi đưa ra một con số và bảo đây là mức tự nguyện. Không thể công khai danh sách ai chưa đóng, nhắn riêng thúc ép hay để cha mẹ cảm thấy con mình sẽ bị để ý nếu không tham gia. Đặc biệt, không được để học sinh bị đối xử khác biệt vì cha mẹ không đóng tiền.

Nếu tất cả học sinh cùng hưởng lợi nhưng chỉ một nhóm phụ huynh thường xuyên đóng góp, lâu dần cũng có thể phát sinh tâm lý không thoải mái. Tự nguyện không thể biến thành bắt buộc, nhưng tự nguyện cũng không nên được hiểu là mọi trách nhiệm đều dồn lên những người có ý thức với việc chung, còn những người khác hoàn toàn đứng ngoài.

Cần phân định rõ khoản nào là việc chung của lớp, khoản nào là hoạt động thêm và khoản nào thuộc trách nhiệm của nhà trường. Nhà trường cũng không nên để Ban đại diện đứng ra thu hộ những khoản thuộc trách nhiệm của mình, tránh biến Ban phụ huynh thành “cánh tay nối dài” của nhà trường.

Thầy Nguyễn Văn Qúy cũng cho biết, cần phân biệt giữa lạm thu và đóng góp tự nguyện. Không phải cứ phụ huynh góp tiền với nhau là lạm thu, cũng không phải hoạt động nào cần tiền cũng là hoạt động không cần thiết.

Một vấn đề khác là nếu Ban đại diện không được thu, giữ tiền, nhu cầu thực tế vẫn tồn tại và có thể phải thực hiện theo từng lần. Quy định có thể rất rõ, nhưng trong thực tế liệu cách làm ấy có thuận tiện hơn không?

Việc siết các khoản thu sai là cần thiết, nhưng cũng cần tính đến đời sống thực tế của lớp học, để những phụ huynh thực sự nhiệt tình vẫn có thể tham gia hoạt động chung.

“Tôi ủng hộ việc siết những khoản thu sai, những cách làm nhập nhèm và việc lợi dụng danh nghĩa Ban phụ huynh để gây áp lực. Nhưng cũng cần nhìn từ đời sống thật của một lớp học. Chống lạm thu là đúng, nhưng xin đừng vì một số nơi từng làm sai, mà khiến những nhu cầu chính đáng của phụ huynh, học sinh trở nên khó thực hiện” - Thạc sỹ Nguyễn Văn Quý nhấn mạnh.