Tiến sĩ Nguyễn Văn Đáp, Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch: 'Sử dụng hiệu quả thiết chế văn hóa - thể thao'

Phóng viên Báo và Phát thanh, Truyền hình Bắc Ninh phỏng vấn Tiến sĩ Nguyễn Văn Đáp, Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch xung quanh vấn đề này.

Xây dựng hệ thống thiết chế đồng bộ

Thưa đồng chí, sau khi tỉnh Bắc Ninh hoàn thành việc sắp xếp thôn, tổ dân phố, vấn đề sử dụng hệ thống thiết chế văn hóa - thể thao đang được người dân đặc biệt quan tâm. Đồng chí đánh giá như thế nào về những tác động bước đầu?

Việc sắp xếp thôn, tổ dân phố là chủ trương đúng đắn của Đảng và Nhà nước. Sau khi hoàn thành sắp xếp, quy mô dân cư ở nhiều địa bàn tăng lên, không gian quản lý được mở rộng, tạo điều kiện để tổ chức lại đời sống cộng đồng theo hướng đồng bộ và hiện đại hơn.

Tiến sĩ Nguyễn Văn Đáp.

Đối với lĩnh vực văn hóa, thể thao, sự thay đổi này vừa đặt ra yêu cầu mới, vừa mở ra cơ hội để cơ cấu lại hệ thống thiết chế ở cơ sở. Nhiều nhà văn hóa, khu thể thao trước đây được xây dựng theo quy mô của các thôn, tổ dân phố cũ nên ở một số nơi đã bộc lộ hạn chế về diện tích, sức chứa và công năng sử dụng.

Trong khi đó, nhu cầu hội họp, sinh hoạt văn hóa, văn nghệ, thể dục, thể thao và giao lưu cộng đồng của người dân ngày càng đa dạng, đòi hỏi các thiết chế phải được tổ chức và khai thác phù hợp hơn. Tuy nhiên, tôi cho rằng, đây là thời điểm thuận lợi để rà soát, quy hoạch và nâng cao chất lượng hệ thống thiết chế văn hóa - thể thao theo hướng đáp ứng yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới.

Nhiều ý kiến cho rằng sau sáp nhập, các thôn, tổ dân phố cần xây dựng ngay nhà văn hóa mới với quy mô lớn hơn để đáp ứng yêu cầu tổ chức các hoạt động phục vụ Nhân dân. Quan điểm của ngành Văn hóa về vấn đề này như thế nào, thưa đồng chí?

Việc sáp nhập thôn, tổ dân phố không đồng nghĩa với việc phải đầu tư xây dựng mới hàng loạt nhà văn hóa hay khu thể thao. Mỗi địa phương có điều kiện, quy mô dân cư và hiện trạng cơ sở vật chất khác nhau, vì vậy việc đầu tư cần được xem xét trên cơ sở quy hoạch, nhu cầu sử dụng thực tế và khả năng cân đối nguồn lực.

Quan điểm của ngành là ưu tiên sử dụng hiệu quả các thiết chế hiện có. Những công trình còn đáp ứng yêu cầu hoặc có thể cải tạo, mở rộng cần tiếp tục được khai thác tối đa, vừa tiết kiệm ngân sách, vừa tránh lãng phí tài sản công. Chỉ những nơi quy mô dân cư tăng lớn, các công trình hiện hữu không còn đáp ứng được yêu cầu hoặc không thể nâng cấp mới cần nghiên cứu đầu tư xây dựng mới theo quy hoạch.

Đối với các nhà văn hóa dôi dư sau sắp xếp, định hướng của tỉnh là tiếp tục sử dụng đúng mục đích phục vụ cộng đồng. Tùy điều kiện từng địa phương, các công trình này có thể được tổ chức thành không gian đọc sách, sinh hoạt câu lạc bộ, học tập cộng đồng, luyện tập thể thao hoặc tổ chức các hoạt động văn hóa, văn nghệ.

Mục tiêu của đầu tư không phải là có thêm nhiều công trình mà là xây dựng được hệ thống thiết chế đồng bộ, hoạt động thường xuyên và thực sự gắn với đời sống cộng đồng. Một nhà văn hóa được khai thác hiệu quả sẽ có giá trị hơn nhiều so với một công trình quy mô lớn nhưng ít hoạt động.

Thực tế tại một số địa phương trước đây từng xảy ra tình trạng nhà văn hóa đầu tư hàng tỷ đồng nhưng rất ít hoạt động. Vậy đâu là nguyên nhân, thưa đồng chí ?

Trước hết, cần khẳng định đây không phải là thực trạng phổ biến. Phần lớn các thiết chế văn hóa - thể thao trên địa bàn tỉnh đã và đang phát huy tốt vai trò là nơi tổ chức các hoạt động chính trị, văn hóa, văn nghệ, thể dục, thể thao và sinh hoạt cộng đồng. Tuy nhiên, ở một số nơi, hiệu quả khai thác chưa tương xứng với nguồn lực đầu tư.

Có nhiều nguyên nhân dẫn đến tình trạng này. Một số công trình được xây dựng theo tiêu chí và quy mô dân cư của giai đoạn trước, trong khi quá trình đô thị hóa, sắp xếp đơn vị hành chính và thôn, tổ dân phố đã làm thay đổi nhu cầu sử dụng. Bên cạnh đó, ở một số địa phương, việc tổ chức hoạt động còn đơn điệu, công tác quản lý và khai thác chưa thực sự linh hoạt...

Để nhà văn hóa trở thành điểm hẹn cộng đồng

Trong bối cảnh thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, theo đồng chí, hệ thống thiết chế văn hóa - thể thao ở thôn, tổ dân phố cần được đổi mới theo hướng nào?

Theo định hướng của ngành, các nhà văn hóa và khu thể thao cần được phát triển thành trung tâm sinh hoạt cộng đồng đa chức năng. Đây sẽ là nơi tổ chức các hoạt động văn hóa, văn nghệ, thể dục, thể thao, sinh hoạt câu lạc bộ, tuyên truyền chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước; đồng thời là không gian gìn giữ bản sắc văn hóa và tăng cường sự gắn kết trong cộng đồng dân cư.

Người dân thôn Nghè Mản (xã Lục Sơn) biểu diễn văn nghệ tại nhà văn hóa thôn.

Trong giai đoạn mới, hiệu quả của thiết chế không còn được đánh giá bằng quy mô đầu tư mà bằng chất lượng hoạt động và mức độ tham gia của người dân. Vì vậy, cần chuyển mạnh từ tư duy "quản lý công trình" sang "quản trị hoạt động", lấy nhu cầu của cộng đồng làm trung tâm để xây dựng kế hoạch hoạt động phù hợp, phong phú và thường xuyên.

Tăng cường phân cấp cho chính quyền cơ sở, phát huy vai trò của MTTQ, các đoàn thể, các câu lạc bộ và người dân trong quản lý, khai thác thiết chế; đẩy mạnh chuyển đổi số, ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý, điều hành và kết nối hệ thống thiết chế văn hóa - thể thao trên địa bàn.

Nguồn lực đầu tư luôn có hạn. Việc huy động cần được thực hiện như thế nào để vừa đáp ứng nhu cầu của Nhân dân, vừa tránh tạo áp lực cho ngân sách, thưa đồng chí?

Theo tôi, việc phát triển hệ thống thiết chế văn hóa - thể thao cần được thực hiện theo hướng có trọng tâm, trọng điểm, ưu tiên những địa bàn thật sự cần thiết và sử dụng hiệu quả mọi nguồn lực. Ngân sách nhà nước vẫn giữ vai trò chủ đạo đối với các thiết chế phục vụ lợi ích công cộng, nhất là ở những khu vực còn khó khăn.

Tuy nhiên, để đáp ứng yêu cầu phát triển lâu dài, cần đẩy mạnh xã hội hóa theo đúng quy định của pháp luật, khuyến khích doanh nghiệp, tổ chức và cá nhân tham gia đầu tư, hỗ trợ trang thiết bị, đồng hành tổ chức các hoạt động văn hóa, văn nghệ, thể dục, thể thao và chăm lo đời sống văn hóa ở cơ sở.

Việc huy động các nguồn lực xã hội phải được thực hiện trên nguyên tắc tự nguyện, công khai, minh bạch, không tạo gánh nặng cho người dân. Quan trọng hơn, mọi nguồn lực sau khi huy động phải được quản lý chặt chẽ, sử dụng đúng mục đích và phát huy hiệu quả lâu dài.

Đề nghị đồng chí cho biết ngành Văn hóa, Thể thao và Du lịch sẽ tham mưu cho tỉnh giải quyết bài toán này như thế nào?

Với chức năng là cơ quan tham mưu giúp UBND tỉnh quản lý nhà nước về văn hóa, thể thao và du lịch, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch xác định việc nâng cao hiệu quả hệ thống thiết chế văn hóa ở cơ sở là một trong những nhiệm vụ trọng tâm trong giai đoạn thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp và sắp xếp thôn, tổ dân phố.

Khi cộng đồng thực sự là chủ thể tham gia quản lý và thụ hưởng, mỗi thiết chế văn hóa sẽ có sức sống bền vững, trở thành trung tâm kết nối con người, lan tỏa những giá trị tốt đẹp và góp phần xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh.

Sở sẽ phối hợp với các địa phương rà soát toàn diện hiện trạng hệ thống thiết chế văn hóa - thể thao trên địa bàn tỉnh, đánh giá mức độ đáp ứng về quy mô, cơ sở vật chất, hiệu quả sử dụng và nhu cầu thực tế của từng địa bàn. Đây sẽ là cơ sở quan trọng để Sở tham mưu UBND tỉnh ban hành chủ trương, lộ trình đầu tư phù hợp, bảo đảm đồng bộ với quy hoạch phát triển đô thị, nông thôn và sử dụng hiệu quả các nguồn lực. Tập trung hoàn thiện cơ chế quản lý, hướng dẫn các địa phương đổi mới phương thức tổ chức hoạt động, nâng cao năng lực quản trị thiết chế văn hóa - thể thao, phát huy vai trò của chính quyền cơ sở và cộng đồng trong quản lý, khai thác.

Chúng tôi cũng xác định, hiệu quả của thiết chế văn hóa - thể thao phải được đo bằng chất lượng phục vụ người dân. Vì vậy, Sở sẽ nghiên cứu xây dựng các tiêu chí đánh giá hiệu quả hoạt động theo hướng lấy tần suất sử dụng, mức độ tham gia của cộng đồng và sự hài lòng của người dân làm cơ sở để tham mưu chính sách đầu tư đúng trọng tâm, đúng nhu cầu và phát huy giá trị lâu dài của hệ thống thiết chế văn hóa - thể thao trên địa bàn tỉnh.

Đồng chí gửi gắm thông điệp gì tới các địa phương trong quá trình xây dựng và khai thác thiết chế văn hóa - thể thao sau sáp nhập?

Thiết chế văn hóa không chỉ là công trình hạ tầng mà là không gian nuôi dưỡng đời sống tinh thần, gìn giữ bản sắc văn hóa và gắn kết cộng đồng. Vì vậy, các địa phương cần đổi mới tư duy, lấy hiệu quả phục vụ Nhân dân làm mục tiêu cao nhất trong đầu tư, quản lý và khai thác các thiết chế văn hóa - thể thao.

Các thôn, tổ dân phố tổ chức nhiều hoạt động phong phú, thiết thực để thu hút người dân tham gia, biến mỗi nhà văn hóa - khu thể thao thành điểm hẹn của cộng đồng để tổ chức các hoạt động ý nghĩa. Khi cộng đồng thực sự là chủ thể tham gia quản lý và thụ hưởng, mỗi thiết chế văn hóa sẽ có sức sống bền vững, trở thành trung tâm kết nối con người, lan tỏa những giá trị tốt đẹp và góp phần xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh.

Xin trân trọng cảm ơn đồng chí!