Tiến tới xây dựng xã hội không có ma túy và tội phạm

Đại biểu Nguyễn Trung Kiên.

Ma túy và tội phạm đang đặt ra những thách thức ngày càng phức tạp đối với an ninh quốc gia, trật tự, an toàn xã hội và sự phát triển bền vững của đất nước. Theo báo cáo của Chính phủ (tại Tờ trình số 971/TTr-CP ngày 29/10/2026), trong 10 năm (2016 - 2025), toàn quốc xảy ra 503.203 vụ phạm tội về trật tự xã hội; riêng tội phạm về ma túy, các lực lượng chức năng đã phát hiện, xử lý 244.854 đối tượng trong giai đoạn 2021 - 2025.

Trước tình hình đó, việc Quốc hội xem xét, quyết định chủ trương đầu tư Chương trình mục tiêu quốc gia phòng, chống ma túy và tội phạm giai đoạn 2026 - 2035 có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, thể hiện quyết tâm chính trị mạnh mẽ trong việc bảo vệ cuộc sống bình yên của Nhân dân, tiến tới xây dựng một xã hội không có ma túy, đẩy lùi tội phạm, bảo đảm kỷ cương, an toàn, văn minh, hài hòa, phát triển theo tinh thần Nghị quyết số 18-NQ/TW của Hội nghị lần thứ 3 Ban Chấp hành Trung ương khóa XIV.

Ma túy và tội phạm - những nguy cơ hiện hữu đối với sự bình yên của xã hội

Trong những năm qua, dưới sự lãnh đạo của Đảng, sự quản lý của Nhà nước và sự tham gia của toàn xã hội, công tác phòng, chống ma túy và tội phạm đã đạt được nhiều kết quả quan trọng. Tuy nhiên, tình hình tội phạm vẫn diễn biến phức tạp, phương thức, thủ đoạn ngày càng tinh vi, tính chất nguy hiểm và khả năng tác động đến đời sống xã hội ngày càng lớn.

Theo báo cáo của Chính phủ tình hình tội phạm giai đoạn 2016 - 2025 giảm 5,07% so với giai đoạn trước nhưng tính chất, mức độ nguy hiểm ngày càng gia tăng. Đáng chú ý, hằng năm có khoảng 12.000 người chết, 112.000 người bị thương và thiệt hại khoảng 86.000 tỷ đồng do các vụ việc liên quan đến trật tự, an toàn xã hội.

Tội phạm không chỉ trực tiếp xâm phạm tính mạng, sức khỏe, tài sản của người dân mà còn làm suy giảm niềm tin xã hội, ảnh hưởng đến môi trường đầu tư, kinh doanh và sự phát triển của đất nước. Tình hình tội phạm về ma túy vẫn diễn biến phức tạp, Việt Nam chịu tác động trực tiếp từ hoạt động sản xuất, mua bán, vận chuyển ma túy xuyên quốc gia, đặc biệt từ khu vực Tam giác vàng.

Theo báo cáo trong giai đoạn 2021–2025, các lực lượng chức năng đã phát hiện, xử lý 44.170 vụ phạm tội về ma túy, liên quan đến 244.854 đối tượng. Tính đến ngày 14/8/2026, cả nước có 44.890 người sử dụng trái phép chất ma túy, 81.642 người nghiện ma túy và 50.760 người được quản lý sau cai nghiện.

Đây là những con số đáng suy ngẫm, bởi phía sau mỗi người nghiện ma túy là nguy cơ đổ vỡ của một gia đình, suy giảm chất lượng nguồn nhân lực và phát sinh những vấn đề phức tạp về trật tự, an toàn xã hội. Ma túy không chỉ là nguyên nhân trực tiếp gây tổn hại sức khỏe con người mà còn là một trong những điều kiện làm phát sinh các loại tội phạm khác. Vì vậy, phòng, chống ma túy và tội phạm phải được xác định là nhiệm vụ chiến lược, thường xuyên, lâu dài của cả hệ thống chính trị và toàn xã hội.

Từ đấu tranh, xử lý đến chủ động phòng ngừa từ sớm, từ xa, từ cơ sở

Điểm nổi bật trong Dự thảo Nghị quyết của Quốc hội về Chương trình mục tiêu quốc gia phòng, chống ma túy và tội phạm giai đoạn 2026–2035 là sự chuyển biến mạnh mẽ trong tư duy và phương thức bảo đảm an ninh, trật tự. Nghị quyết xác định phát huy sức mạnh tổng hợp của hệ thống chính trị và toàn xã hội; lấy người dân làm trung tâm, địa bàn cấp xã là nền tảng; tăng cường ứng dụng khoa học, công nghệ và đầu tư trang thiết bị; lấy phòng ngừa là chính, chủ động phòng ngừa từ sớm, từ xa, từ cơ sở.

Đây là định hướng phù hợp với yêu cầu quản trị xã hội hiện đại. Bởi lẽ, hiệu quả phòng, chống tội phạm không chỉ được đo bằng số vụ án được khám phá, số đối tượng bị xử lý, mà quan trọng hơn là số vụ phạm tội được ngăn chặn, số người không trở thành nạn nhân của tội phạm và số người không sa vào ma túy. Một xã hội thực sự an toàn phải là xã hội mà các nguyên nhân, điều kiện phát sinh tội phạm được nhận diện và giải quyết ngay từ cơ sở.

Nghị quyết xác định mục tiêu giữ vững, mở rộng và tiến tới xây dựng các xã, phường, đặc khu trên toàn quốc không có ma túy, bảo đảm trật tự, an toàn xã hội. Phấn đấu mục tiêu đến năm 2030 có ít nhất 50% số xã, phường, đặc khu trên toàn quốc không có ma túy; hằng năm giảm 10% số vụ phạm tội về trật tự xã hội. Những mục tiêu này thể hiện quyết tâm chính trị rất cao, đồng thời tạo cơ sở để lượng hóa kết quả, đánh giá trách nhiệm và hiệu quả thực hiện Chương trình. Nếu được triển khai đồng bộ, quyết liệt, việc giảm bền vững số vụ phạm tội không chỉ góp phần bảo vệ tính mạng, sức khỏe, tài sản của người dân mà còn tiết kiệm nguồn lực xã hội, cải thiện môi trường đầu tư, kinh doanh và tạo thêm động lực cho phát triển kinh tế.

Xây dựng xã hội không có ma túy phải bắt đầu từ mỗi gia đình, nhà trường và cộng đồng

Ma túy là hiểm họa có khả năng hủy hoại sức khỏe, nhân cách và tương lai của con người, đặc biệt đối với thế hệ trẻ. Chính vì vậy, xây dựng xã hội không có ma túy phải được bắt đầu từ mỗi gia đình, mỗi nhà trường, mỗi khu dân cư và từng địa bàn cấp xã. Dự thảo Nghị quyết đã xác định nhiều chỉ tiêu cụ thể nhằm nâng cao hiệu quả phòng ngừa, cai nghiện, điều trị nghiện và quản lý sau cai nghiện.

Phấn đấu đến năm 2030 có trên 80% trạm y tế cấp xã và 100% cơ sở cai nghiện ma túy công lập đủ điều kiện xác định tình trạng nghiện; duy trì điều trị cho ít nhất 50.000 người nghiện các chất dạng thuốc phiện. Phấn đấu trên 90% người nghiện ma túy, người sử dụng trái phép chất ma túy, người cai nghiện và người sau cai nghiện được tư vấn, hỗ trợ, can thiệp về y tế, tâm lý. Đây là những mục tiêu có ý nghĩa nhân văn sâu sắc, thể hiện quan điểm phòng, chống ma túy không chỉ bằng các biện pháp đấu tranh, xử lý mà còn bằng giáo dục, điều trị, hỗ trợ và tạo điều kiện để người nghiện tái hòa nhập cộng đồng. Phấn đấu trên 90% người dân được tiếp cận thông tin tuyên truyền phòng, chống tội phạm; 90% học sinh và 80% sinh viên được tuyên truyền, giáo dục pháp luật, phòng ngừa và tham gia tố giác tội phạm.

Đến năm 2035, mục tiêu này tiếp tục được nâng cao, trong đó phấn đấu 100% cơ sở giáo dục phổ thông triển khai mô hình “Trường học an toàn, không bạo lực học đường, không vi phạm pháp luật”.

Những quy định này cho thấy Chương trình hướng đến xây dựng nền tảng xã hội lành mạnh, trong đó mỗi người dân vừa là chủ thể được bảo vệ, vừa là lực lượng tích cực tham gia phòng ngừa ma túy và tội phạm.

Ứng dụng khoa học, công nghệ – tạo bước đột phá trong phòng, chống tội phạm

Sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ số, trí tuệ nhân tạo và các phương tiện giao tiếp trực tuyến đang tạo ra những phương thức, thủ đoạn phạm tội mới. Tội phạm có thể lợi dụng không gian mạng, dữ liệu cá nhân, công nghệ giả mạo hình ảnh, giọng nói và các nền tảng thanh toán điện tử để thực hiện hành vi lừa đảo, chiếm đoạt tài sản với phạm vi rộng, tốc độ nhanh và khả năng che giấu danh tính cao.

Trước thực tiễn đó, Dự thảo Nghị quyết đã xác định ứng dụng khoa học, công nghệ là một trong những giải pháp trọng tâm nhằm nâng cao hiệu quả phòng, chống tội phạm. Phấn đấu đến năm 2030 trên 90% dữ liệu về các đối tượng tội phạm được số hóa, chuẩn hóa, làm sạch, đối sánh và đồng bộ với các cơ sở dữ liệu quốc gia có liên quan và đến năm 2035 là 100%; ứng dụng phân tích dữ liệu, trí tuệ nhân tạo và các giải pháp công nghệ hiện đại vào trên 70% các vụ án, vụ việc theo yêu cầu của cơ quan chức năng.

Đây là những định hướng quan trọng, góp phần chuyển từ phương thức phòng, chống tội phạm chủ yếu dựa vào kinh nghiệm và xử lý vụ việc sang phương thức chủ động dự báo, cảnh báo, phát hiện sớm và ngăn chặn nguy cơ bằng công nghệ hiện đại.

Quyết tâm xây dựng một Việt Nam bình yên, an toàn, văn minh và hạnh phúc

Xây dựng xã hội không có ma túy và tội phạm là khát vọng lớn, đồng thời là nhiệm vụ khó khăn, lâu dài, đòi hỏi quyết tâm chính trị cao, sự vào cuộc đồng bộ của cả hệ thống chính trị và sự tham gia tích cực của toàn xã hội.

Giá trị nổi bật của Chương trình mục tiêu quốc gia phòng, chống ma túy và tội phạm giai đoạn 2026–2035 chính là sự kết hợp giữa mục tiêu chiến lược với các chỉ tiêu cụ thể; giữa phòng ngừa với đấu tranh, xử lý; giữa đầu tư nguồn lực với nâng cao trách nhiệm; giữa ứng dụng công nghệ hiện đại với phát huy sức mạnh của Nhân dân.

Để Chương trình thực sự phát huy hiệu quả, cần lấy sự bình yên của người dân, mức độ an toàn của cộng đồng và kết quả kéo giảm thực chất ma túy, tội phạm làm thước đo quan trọng nhất. Đồng thời, phải bảo đảm mọi nguồn lực đầu tư được sử dụng đúng mục đích, tiết kiệm, hiệu quả, tránh hình thức, bệnh thành tích; chú trọng phòng ngừa ngay từ gia đình, nhà trường, cộng đồng và từng địa bàn cơ sở.

Với những mục tiêu, nhiệm vụ, giải pháp và cơ chế được xác định trong Dự thảo Nghị quyết, Chương trình mục tiêu quốc gia phòng, chống ma túy và tội phạm giai đoạn 2026–2035 được kỳ vọng sẽ tạo bước chuyển biến căn bản trong công tác bảo đảm an ninh, trật tự, góp phần xây dựng xã hội kỷ cương, an toàn, văn minh, hài hòa và phát triển.

Một xã hội bình yên không chỉ là xã hội mà tội phạm bị phát hiện, xử lý nghiêm minh, mà cao hơn hết là xã hội đó chủ động phòng ngừa, ngăn chặn, đấu tranh được với các loại tội phạm, ma túy được đẩy lùi, mọi người dân đều được sống trong môi trường an toàn, lành mạnh, có điều kiện phát triển và cống hiến. Đó chính là giá trị cốt lõi, là mục tiêu cao cả và là đích đến lâu dài của Chương trình mục tiêu quốc gia phòng, chống ma túy và tội phạm giai đoạn 2026–2035.