Tiếng mẹ đẻ - thanh âm làm nên bản sắc Công viên địa chất miền non nước

Từ tiếng nói trong mỗi nếp nhà

Tiếng mẹ đẻ là ngôn ngữ được tiếp nhận và sử dụng từ những năm tháng đầu đời, gắn với gia đình, cộng đồng và quá trình hình thành nhận thức của mỗi người. Ở Cao Bằng, tiếng Tày, Nùng, Mông, Dao, Lô Lô, Sán Chỉ hiện diện trong đời sống, góp phần lưu giữ ký ức, phong tục, tập quán và tri thức của cộng đồng. Từ tiếng nói hằng ngày đến lời ru, câu hát, những câu chuyện dân gian, ngôn ngữ trở thành phương tiện trao truyền văn hóa qua các thế hệ.

Tiếng mẹ đẻ được gìn giữ từ những giao tiếp thường ngày, trở thành sợi dây kết nối các thế hệ và lưu giữ ký ức văn hóa của cộng đồng.

Trong không gian CVĐC Toàn cầu UNESCO Non nước Cao Bằng, những thanh âm ấy không chỉ phản ánh sự đa dạng văn hóa mà còn kết nối giá trị địa chất, cảnh quan với đời sống và bản sắc của cộng đồng, làm nên chiều sâu văn hóa riêng của miền non nước.

Tại xã Minh Tâm, tiếng Tày hiện diện tự nhiên trong đời sống của nhiều gia đình. Trong những cuộc trò chuyện bên mâm cơm, khi làm việc hay lúc ông bà kể chuyện cho con cháu, tiếng dân tộc được sử dụng như một phần vốn có của cuộc sống.

Bà Mạc Thị Với, xóm Gia Bằng, xã Minh Tâm chia sẻ: Trong gia đình tôi, mọi người thường ngày đa phần giao tiếp với nhau bằng tiếng Tày. Người già nói tiếng Tày với con cháu thành quen, các con, các cháu nghe rồi hiểu. Nói tiếng của dân tộc mình thấy gần gũi, thân thuộc. Tôi mong con cháu sau này vẫn biết nói tiếng của ông bà, bởi đó cũng là cách nhớ về nguồn cội, về quê hương mình.

Việc giữ gìn tiếng mẹ đẻ không nhất thiết bắt đầu từ hoạt động quy mô, mà được duy trì qua những cuộc trò chuyện trong mỗi gia đình. Trẻ nhỏ nghe ông bà, cha mẹ trò chuyện từ năm tháng đầu đời sẽ dần quen với cách phát âm, gọi tên sự vật và lối diễn đạt gắn với cuộc sống hằng ngày. Từ đó, ngôn ngữ được tiếp nối tự nhiên, cùng những câu chuyện và giá trị văn hóa của gia đình, cộng đồng.

Trong không gian CVĐC Toàn cầu UNESCO Non nước Cao Bằng, nơi văn hóa cộng đồng gắn bó với cảnh quan và đời sống, việc gìn giữ tiếng mẹ đẻ càng có ý nghĩa. Bảo tồn những giá trị của vùng đất không chỉ gìn giữ cảnh quan tự nhiên hay các di sản văn hóa mà còn duy trì những giá trị hiện diện trong đời sống hằng ngày, trong đó có tiếng nói của mỗi cộng đồng.

Phó trưởng phòng Văn hoá - Xã hội xã Minh Tâm Hoàng Thị Quế chia sẻ: muốn tiếng dân tộc được duy trì lâu dài cần tạo môi trường để ngôn ngữ được sử dụng thường xuyên, trước hết trong gia đình và cộng đồng, đồng thời gắn với giáo dục, hoạt động văn hóa, du lịch và truyền thông. Khi người trẻ thấy tiếng mẹ đẻ vẫn có chỗ đứng trong đời sống hiện đại, việc học và sử dụng ngôn ngữ sẽ trở thành nhu cầu tự nhiên thay vì chỉ là nhiệm vụ bảo tồn.

Khi tiếng mẹ đẻ kể chuyện miền non nước

Nếu cảnh quan tạo nên giá trị nổi bật của CVĐC, ngôn ngữ góp phần phản ánh đời sống và bản sắc văn hóa cộng đồng. Qua tiếng nói, cách gọi tên địa danh, sản vật, phong tục và những tri thức được trao truyền, du khách có thêm cơ hội hiểu sâu hơn về lịch sử, văn hóa và đời sống của người dân miền non nước.

Tại các điểm du lịch cộng đồng, tiếng dân tộc có thêm không gian để hiện diện và được sử dụng trong những trải nghiệm gần gũi. Từ lời chào đến câu chuyện về phong tục bằng tiếng bản địa, mỗi cách diễn đạt đều góp phần giúp du khách hiểu hơn về cuộc sống và văn hóa của người dân địa phương.

Chị Lý Dương Mai Anh, chủ Mai Anh homestay - nhà hàng Nùng, xã Trường Hà chia sẻ: Khi đón khách, tôi thường giới thiệu về món ăn, phong tục và cuộc sống của người dân. Có những lúc tôi dùng tiếng Nùng để chào hỏi hoặc gọi tên một số món ăn, địa danh. Khách nghe thấy lạ, tò mò hỏi lại, từ đó, tôi có dịp kể thêm về văn hóa của dân tộc. Tôi nghĩ đây cũng là cách để du khách hiểu và nhớ về Cao Bằng.

Việc sử dụng tiếng dân tộc trong giao tiếp không chỉ giúp người dân giới thiệu văn hóa mà còn tạo sự tò mò, hứng thú cho du khách. Những từ ngữ quen thuộc với cộng đồng địa phương trở thành điều mới mẻ đối với người lần đầu đến Cao Bằng, từ đó mở ra những cuộc trò chuyện và trải nghiệm gần gũi.

Tiếng dân tộc trở thành cầu nối giúp du khách hiểu hơn về văn hóa và đời sống bản địa.

Anh Phạm Minh Quang, du khách đến từ Hà Nội chia sẻ: Tôi rất thích khi được nghe người dân địa phương nói tiếng của dân tộc mình. Dù không hiểu hết nhưng nghe rất đặc biệt, nhất là khi họ vừa nói vừa giải thích cho mình ý nghĩa của những từ, tên món ăn hay phong tục. Trong hành trình du lịch, tôi cảm thấy mình không chỉ ngắm cảnh mà còn được tiếp xúc với văn hóa bản địa thông qua ngôn ngữ của dân tộc nơi mình khám phá.

Từ góc nhìn của người làm du lịch và du khách, tiếng dân tộc đang trở thành một phần tự nhiên trong trải nghiệm tại các điểm du lịch cộng đồng. Với người dân, mỗi lần sử dụng tiếng mẹ đẻ cũng là dịp giới thiệu thêm về văn hóa bản địa. Với du khách, những lời chào, tên gọi và cách diễn đạt bằng tiếng dân tộc mở ra một cách tiếp cận gần gũi với đời sống địa phương. Qua đó, ngôn ngữ không chỉ được sử dụng trong giao tiếp mà còn góp phần tạo thêm chiều sâu cho trải nghiệm du lịch.

Từ những thanh âm tiếng mẹ đẻ thân thuộc, bản sắc cộng đồng được lưu giữ, góp phần tạo nên chiều sâu văn hóa CVĐC Toàn cầu UNESCO Non nước Cao Bằng - nơi mỗi cảnh quan, di sản và con người đều mang trong mình những câu chuyện riêng về miền non nước.