Tiếng Việt - 'Không gian văn hóa' kết nối sức mạnh người Việt toàn cầu

Trong bối cảnh thế giới biến động nhanh, cạnh tranh giữa các quốc gia không chỉ diễn ra ở lĩnh vực kinh tế hay quân sự mà còn ở không gian văn hóa, ngôn ngữ trở thành một trong những trụ cột của “sức mạnh mềm”. Với Việt Nam, tiếng Việt không đơn thuần là công cụ giao tiếp, mà là biểu tượng của bản sắc, là chất keo kết dính cộng đồng và là nguồn lực chiến lược trong công tác đối ngoại nhân dân.

Việc Tổng Lãnh sự quán Việt Nam tại Fukuoka, Nhật Bản phối hợp với các tổ chức cho ra đời sáng kiến Mạng lưới giảng dạy tiếng Việt và văn hóa Việt toàn cầu, cùng với đó là bộ sách "Vui học tiếng Việt" dành cho người Việt xa xứ vừa qua đã thêm dấu mốc quan trọng trong hành trình gìn giữ và lan tỏa tiếng Việt trong cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài. Nhưng sâu xa hơn một sự kiện chuyên môn giáo dục, đó là câu chuyện về trách nhiệm, về sự nối dài căn tính Việt qua từng thế hệ.

Tiếng Việt - nền tảng và là chất keo kết dính cộng đồng

Hiện có hơn 6,5 triệu người Việt Nam đang sinh sống, học tập và làm việc tại hơn 130 quốc gia và vùng lãnh thổ. Thế hệ thứ hai, thứ ba ở cộng đồng kiều bào ngày càng đông đảo. Trong môi trường đa văn hóa, đa ngôn ngữ, câu hỏi đặt ra không chỉ là các em nói được bao nhiêu thứ tiếng, mà là liệu các em có còn giữ được tiếng mẹ đẻ - sợi dây kết nối sâu xa với quê hương.

Theo giáo sư Nguyễn Minh Thuyết, tiếng Việt còn là “không gian văn hóa” nơi tích tụ lịch sử, phong tục, lối sống và tư duy của người Việt.

Theo Giáo sư Nguyễn Minh Thuyết, tiếng Việt không chỉ là hệ thống ngữ âm, từ vựng hay ngữ pháp, mà đó còn là “không gian văn hóa” nơi tích tụ lịch sử, phong tục, lối sống và tư duy của người Việt. Khi một đứa trẻ có thể đọc, viết và hiểu tiếng Việt, em không chỉ tiếp cận một ngôn ngữ, mà còn tiếp cận một thế giới văn hóa.

Trong dòng chảy di cư và toàn cầu hóa, nếu tiếng Việt bị mai một, cộng đồng người Việt ở nước ngoài sẽ dần mất đi nền tảng chung để nhận diện mình. Khi ấy, sự gắn kết với quê hương có thể chỉ còn là cảm xúc mơ hồ, không đủ sâu để chuyển hóa thành trách nhiệm hay đóng góp cụ thể.

Từ lớp học nhỏ đến chiến lược quốc gia

Nhìn ở bình diện rộng hơn, tiếng Việt không chỉ là câu chuyện của gia đình hay cộng đồng. Đó là câu chuyện của chiến lược phát triển quốc gia trong kỷ nguyên hội nhập.

Trong thời gian qua, Mạng lưới Giảng dạy Tiếng Việt và Văn hóa Việt Nam toàn cầu triển khai nhiều lớp tập huấn cho giáo viên và tình nguyện viên tại các cộng đồng người Việt ở nước ngoài, cả trực tiếp và trực tuyến. Theo anh Nguyễn Duy Anh, Ủy viên Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, Tổng Thư ký Mạng lưới, các lớp tập huấn không chỉ nhằm nâng cao kỹ năng sư phạm mà còn tạo ra sự thống nhất về định hướng, đó là dạy tiếng Việt phải gắn với văn hóa, với căn tính và với sự tự hào dân tộc.

Những hoạt động này cho thấy thực tế nhu cầu học tiếng Việt trong cộng đồng kiều bào ngày càng gia tăng. Tuy nhiên để đáp ứng nhu cầu ấy, cần hệ thống bài bản – từ giáo trình, phương pháp, đến sự kết nối giữa các điểm cầu.

Bộ sách "Vui học tiếng Việt" do NXB Đại học sư phạm TP.HCM và Hội Người Việt Nam tại Fukuoka, Nhật Bản chủ biên xuất bản năm 2025 (quyển 1) và năm 2026 (quyển 2).

Sức mạnh mềm và ngoại giao văn hóa

Khái niệm “sức mạnh mềm” thường được nhắc tới khi nói về khả năng gây ảnh hưởng thông qua văn hóa, giá trị và hình ảnh quốc gia. Với Việt Nam, tiếng Việt chính là thành tố quan trọng của sức mạnh ấy.

Bà Bùi Diễm Hường, Phó Trưởng ban Đối ngoại Nhân dân, Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, cho rằng việc phát triển hệ thống giảng dạy tiếng Việt ở nước ngoài là một phần trong công tác đối ngoại nhân dân. Khi thế hệ trẻ kiều bào hiểu và sử dụng tiếng Việt, các em không chỉ giữ được mối liên hệ với quê hương, mà còn trở thành cầu nối tự nhiên trong quan hệ hợp tác giữa Việt Nam và nước sở tại.

Một cộng đồng kiều bào gắn kết bằng ngôn ngữ chung sẽ dễ dàng chia sẻ thông tin, huy động nguồn lực và lan tỏa hình ảnh Việt Nam tích cực hơn. Trong bối cảnh Việt Nam ngày càng khẳng định vị thế trên trường quốc tế, cộng đồng người Việt ở nước ngoài được xem là nguồn lực quan trọng. Để nguồn lực ấy phát huy hiệu quả, nền tảng ngôn ngữ – văn hóa đóng vai trò quyết định.

Tiếng Việt, vì thế, không chỉ là phương tiện giao tiếp trong gia đình, mà còn là “hạ tầng mềm” của sự gắn kết toàn cầu.

Bà Bùi Diễm Hường, Phó Trưởng ban Đối ngoại Nhân dân, Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam (thứ hai từ phải sang) cùng Ban Cố vấn, Tổng thư ký, Phó Tổng thư ký Mạng lưới giảng dạy tiếng Việt và văn hóa Việt toàn cầu.

Chia sẻ từ Malaysia, Chị Nguyễn Thị Liên, Sứ giả tiếng Việt, Phó Tổng Thư ký Mạng lưới, cho biết các giáo viên cộng đồng rất cần những tài liệu bài bản và sự hỗ trợ chuyên môn. Quan trọng hơn, họ cần cảm nhận được rằng mình là một phần của một mạng lưới lớn – nơi tiếng Việt được trân trọng và nâng đỡ.

Từ những lớp học cuối tuần với vài chục học sinh, đến các hội thảo, tập huấn kết nối hàng trăm giáo viên, tiếng Việt đang dần được xây dựng thành hệ sinh thái. Ở đó, mỗi bài giảng, mỗi cuốn sách không chỉ là tri thức, mà là một hành động gìn giữ bản sắc.

Đầu tư cho tương lai

Trong lịch sử, ngôn ngữ luôn là yếu tố quyết định sự trường tồn của một dân tộc. Với Việt Nam, tiếng Việt đã đi qua nhiều thăng trầm, trở thành biểu tượng của độc lập và tự chủ.

Ngày nay, khi đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới, tiếng Việt tiếp tục đảm nhận sứ mệnh khác: giữ gìn sự gắn kết của cộng đồng người Việt toàn cầu và củng cố sức mạnh mềm của quốc gia.

Giữa thế giới toàn cầu hóa, nơi ranh giới địa lý ngày càng mờ nhạt, tiếng Việt vẫn có thể trở thành sợi dây bền chặt nối quá khứ với hiện tại, nối quê hương với cộng đồng, và nối Việt Nam với thế giới.

Đó chính là sức mạnh mềm – thầm lặng nhưng bền bỉ – của tiếng Việt.

Cẩm Lai