Tiếp bài người dân sống chênh vênh trên địa danh núi Một đến bao giờ?: Ưu tiên di dời các hộ dân tại khu vực có nguy cơ sạt lở

 Sau khi Văn Hóa có bài “Người dân sống chênh vênh trên địa danh núi Một đến bao giờ?” (số báo 4414, ra ngày 16.10); Hồi âm bài người dân sống chênh vênh trên địa danh núi Một đến bao giờ?: Sẽ san phẳng núi Một? (số báo 4418, ra ngày 23.10), UBND tỉnh Gia Lai đã có những chỉ đạo quyết liệt nhằm giải quyết dứt điểm điểm nóng sạt lở kết hợp chỉnh trang đô thị tại đây.

Lực lượng chức năng vận động sơ tán người dân khu vực núi Một đến nơi an toàn. Ảnh: UBND P. QUY NHƠN

Nghiên cứu gọt, hạ mái núi

Thực hiện kết luận số 291-KL/TU của Ban Thường vụ Tỉnh ủy Gia Lai về chủ trương, định hướng xử lý, khắc phục sạt lở kết hợp chỉnh trang đô thị khu vực núi Một, Chủ tịch UBND tỉnh Gia Lai giao Sở Xây dựng, Ban Quản lý dự án Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tỉnh, UBND phường Quy Nhơn và các cơ quan, đơn vị ưu tiên tổ chức di dời các hộ dân tại khu vực có nguy cơ sạt lở cao đến nơi an toàn, bảo đảm an toàn tính mạng, tài sản của nhân dân.

Đồng thời, trong danh mục đầu tư, định hướng quy hoạch nhằm triển khai các dự án tạo tiền đề, động lực thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội của phường Quy Nhơn, UBND tỉnh Gia Lai đã ban hành định hướng chức năng, phương án xử lý sạt lở khu vực núi Một.

Theo đó, tỉnh Gia Lai xây dựng phương án tổng thể, không xử lý cục bộ như trước đây gồm bốn nhóm nhiệm vụ: Khảo sát, đánh giá địa chất và xác định giải pháp kỹ thuật xử lý mái núi (nghiên cứu phương án gọt, hạ một phần mái núi; xác định giải pháp đưa thiết bị khoan lên các vị trí khảo sát); di dời dân cư và bố trí tái định cư; xử lý khối lượng đất đào và đầu tư hạ tầng; tổ chức, khai thác quỹ đất sau chỉnh trang.

UBND tỉnh Gia Lai cũng giao Sở Xây dựng chủ trì nghiên cứu định hướng quy hoạch, phương án chỉnh trang tổng thể, xác định nguy cơ sạt lở, phạm vi cần di dời và các hạng mục hạ tầng ưu tiên. Bên cạnh đó, quỹ đất sau chỉnh trang nghiên cứu bố trí nhà ở, chung cư thương mại, nhà ở xã hội, công viên, cây xanh và không gian công cộng, bảo đảm phù hợp quy hoạch và quy định pháp luật.

Sau khi UBND tỉnh Gia Lai có chủ trương đề xuất nghiên cứu phương án gọt, hạ một phần mái núi Một, trao đổi với chúng tôi, ông Tô Tấn Thi, Ban Quản lý dự án Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tỉnh cho biết: Về chủ trương cải tạo khu vực núi Một, tỉnh hiện mới chỉ định hướng cốt sơ đồ theo quy hoạch chung chứ chưa có văn bản chính thức về việc “san phẳng”, hay “gọt, hạ” ngọn núi. Mọi công tác triển khai đều phải chờ quy hoạch chi tiết tỷ lệ 1/2.000 và sự nghiên cứu, thẩm định kỹ lưỡng từ các cơ quan chức năng cũng như Sở Xây dựng để nghiên cứu phù hợp với điều kiện thực tế, đảm bảo phòng chống thiên tai và chỉnh trang đô thị.

Theo ông Thi, UBND tỉnh Gia Lai cũng giao đơn vị sau khi có quy hoạch chi tiết 1/500 thì tiến hành nghiên cứu quy hoạch khu vực núi Một phục vụ công tác phòng chống thiên tai và chỉnh trang đô thị, cũng như lập dự án đầu tư theo đúng quy định.

Theo hồ sơ danh mục kiểm kê di tích, núi Một là một ngọn núi độc lập, nằm cạnh sông Hà Thanh

Giữa “bài toán” và giá trị lịch sử, văn hóa

Bên cạnh áp lực phòng chống thiên tai, núi Một còn mang trên mình giá trị lịch sử, văn hóa quan trọng. Theo hồ sơ kiểm kê di tích của tỉnh, nơi đây từng là cứ điểm quân sự quan trọng trong chiến dịch Xuân - Hè 1972. Đặc biệt, đêm mùng 4, rạng sáng 5.11.1972, tiểu đoàn Đ30 đã anh dũng đánh cứ điểm núi Một, tiêu diệt và phá hủy nhiều sinh lực địch, góp phần vào thắng lợi chung của quân và dân ta trên chiến trường Bình Định.

Đứng trước giữa nhiệm vụ bảo đảm an toàn đô thị và bảo tồn di tích, nhiều chuyên gia cũng như cơ quan nghiên cứu đã đưa ra các góc nhìn đa chiều. Viện Địa công nghệ và Môi trường (Tổng hội Địa chất Việt Nam) kiến nghị xem xét phương án giữ lại địa hình núi, di dời có chọn lọc các hộ dân ở vùng có nguy cơ cao, kết hợp cải tạo thành công viên.

Theo kết quả khảo sát, nguy cơ sạt lở tập trung chủ yếu ở vành chân núi, nơi sườn núi bị cắt xẻ để xây dựng nhà ở. Nước mưa là tác nhân kích hoạt chính, tiềm ẩn nguy cơ ảnh hưởng đến hàng chục hộ dân sống sát chân núi. Tuy nhiên, Viện Địa công nghệ và Môi trường cũng nhấn mạnh việc giữ lại địa hình không có nghĩa là buông lơi không can thiệp, bởi nếu để mặc tình trạng mưa cực đoan và lấn chiếm, cắt chân núi, nguy cơ sạt lở sẽ ngày càng gia tăng.

Góc nhìn về pháp lý di tích, TS Đinh Bá Hòa, nguyên Giám đốc Bảo tàng Bình Định cho biết: Đối với địa danh như núi Một đã nằm trong danh mục kiểm kê di tích của tỉnh thì vẫn được gọi là di tích. Điểm khác biệt duy nhất là di tích này chưa hoàn thành hồ sơ để chính thức xếp hạng (ở cấp tỉnh hay cấp quốc gia). Trường hợp di tích được xác định không thuộc danh mục trọng điểm hoặc không có cấu trúc hình thể rõ ràng bị tác động nghiêm trọng, Chủ tịch UBND tỉnh có thể xem xét, cân nhắc các phương án điều chỉnh quy hoạch hoặc đưa di tích núi Một ra khỏi danh mục, nếu thấy không còn phù hợp.