Tiếp nối truyền thống Đội Vàng Anh

Bác Hồ chụp ảnh lưu niệm cùng Đội Vàng Anh Nhà văn hóa thiếu nhi thành phố Nam Định năm 1963 nhân dịp Người về thăm Nam Định. Ảnh: Tư liệu

Dấu ấn một thời

Ngày 22/10/1961, đánh dấu sự ra đời của Đội Vàng Anh Nhà văn hóa thiếu nhi thành phố Nam Định dưới sự phụ trách của nhạc sĩ Trần Viết Bính. Ngay từ những năm đầu, Đội đã chú trọng phát hiện, bồi dưỡng những em nhỏ có năng khiếu ca hát, tạo môi trường để các em được học tập, rèn luyện và biểu diễn.

Hoạt động của Đội không bó hẹp trong phạm vi địa phương, thời điểm đó, Đài Tiếng nói Việt Nam thường xuyên mời Đội Vàng Anh lên thu thanh, tạo điều kiện để các thành viên được làm việc với nhiều nhạc sĩ, tiếp cận với dàn nhạc, công tác chỉ huy và kỹ thuật thu thanh, qua đó từng bước nâng cao khả năng biểu diễn.

Trong những năm đầu, hoạt động tập luyện và biểu diễn của Đội diễn ra trong điều kiện còn nhiều khó khăn. Dưới sự phụ trách của nhạc sĩ Trần Viết Bính, nền nếp của Đội vẫn được duy trì, các thế hệ thiếu nhi liên tục được bổ sung, lớp trước rời Đội, lớp sau tiếp nối.

Năm 1963, Đội Vàng Anh có kỷ niệm đặc biệt khi Chủ tịch Hồ Chí Minh về thăm Nam Định. Nhạc sĩ Trần Viết Bính trực tiếp đệm đàn Accordion, dẫn các em thiếu nhi Đội Vàng Anh vào Nhà máy Dệt Nam Định biểu diễn phục vụ Người. Khi ấy, Đội Vàng Anh biểu diễn tổ khúc “Chúng em đã gặp chị Võ Thị Sáu” và đặc biệt cậu bé Nguyễn Tiến (1953-2021), vinh dự độc tấu đàn bầu bài dân ca Huế “Lý hành vân”. Sau tiết mục, Bác tặng kẹo và chụp ảnh lưu niệm với Đội Vàng Anh. Ba năm sau, Nguyễn Tiến tiếp tục có dịp biểu diễn tại Phủ Chủ tịch.

Từ môi trường nghệ thuật của Đội Vàng Anh, Nguyễn Tiến từng bước trưởng thành. Năm 1973, ông giành Huy chương Vàng quốc tế tại Berlin với bài “Ru con Nam Bộ”. Trong những năm tháng chiến tranh, tiếng đàn bầu của ông theo các đoàn quân giải phóng vào Huế, Sài Gòn và sang Campuchia biểu diễn phục vụ cán bộ, chiến sĩ. Sau này, ông mang nghệ thuật đàn bầu Việt Nam đến hơn 30 quốc gia, sáng tác hơn 400 ca khúc và trở thành Đại tá, Nghệ sĩ Nhân dân, được trao Giải thưởng Nhà nước về văn học, nghệ thuật năm 2012.

Đội Vàng Anh Nhà Văn hóa Thiếu nhi thành phố Nam Định đón Tổng Bí thư Lê Duẩn về thăm và làm việc tại tỉnh năm 1977. Ảnh: Tư liệu

Dấu ấn của Vàng Anh còn được ghi lại qua nhiều ca khúc về lãnh tụ, cách mạng và những đề tài gần gũi với thiếu nhi. Bản thu tổ khúc “Chúng em đã gặp chị Võ Thị Sáu” do Trần Thị Mai lĩnh xướng; các ca khúc “Tấm ảnh Bác Hồ”, “Bác Hồ của chúng em” kết hợp cùng Đội Sơn Ca (Hà Nội); “Vâng lời Bác Hồ”, tổ khúc “Người bạn thiếu niên miền Nam anh hùng” do Nguyễn Thị Sảnh lĩnh xướng... từng được đông đảo thiếu nhi yêu thích.

Đội trưởng Đội Vàng Anh Nhà Văn hóa Thiếu nhi thành phố Nam Định - Trần Thị Kim Thoa vinh dự quàng khăn đỏ cho Tổng Bí thư Trường Chinh về thăm và làm việc tại tỉnh năm 1980. Ảnh: Tư liệu

Đặc biệt, năm 1971, ca khúc “Hạt gạo làng ta” do Phạm Minh Trang lĩnh xướng tạo được tiếng vang. Nhạc sĩ Trần Viết Bính phổ nhạc từ bài thơ của Trần Đăng Khoa, tác phẩm sau đó trở thành một trong những ca khúc thiếu nhi được nhiều thế hệ yêu thích và được xếp vào nhóm 50 ca khúc thiếu nhi hay nhất thế kỷ. Cùng với đó là những giai điệu quen thuộc như “Chị ong nâu và em bé”, “Em là chim vàng anh”, “Phong lan và ong vàng”, “Em chăm tới lớp”.

Đội Vàng Anh Nhà Văn hóa Thiếu nhi thành phố Nam Định đón Đại tướng Võ Nguyên Giáp về thăm và làm việc tại tỉnh năm 1978. Ảnh: Tư liệu

Để duy trì nền nếp và chất lượng hoạt động, Đội Vàng Anh qua các thời kỳ còn có sự đồng hành của những giáo viên phụ trách tận tâm như nhạc sĩ Trần Viết Được, cô Thục An, cô Minh Huệ, cô Ngô Chín... Các thầy cô trực tiếp hướng dẫn, tập luyện và tổ chức biểu diễn, góp phần hình thành môi trường nghệ thuật bài bản, yêu cầu cao, qua đó rèn luyện cho nhiều thế hệ thành viên ý thức kỷ luật, tinh thần tập thể và tình yêu nghệ thuật. Trong quá trình hoạt động, Đội còn nhận được sự quan tâm, tạo điều kiện của các thế hệ cán bộ Nhà văn hóa thiếu nhi thành phố Nam Định, trong đó có thầy Trương Văn Khiên, nguyên Chủ nhiệm Nhà văn hóa thiếu nhi thành phố Nam Định.

Đội Vàng Anh Nhà Văn hóa Thiếu nhi thành phố Nam Định biểu diễn tại giàn leo thành phố Nam Định năm 1975. Ảnh: Tư liệu

Đội Vàng Anh qua nhiều thế hệ còn có những thành viên trưởng thành và tiếp tục gắn bó với nghệ thuật, như Nghệ sĩ Nhân dân Thanh Bình, từng công tác tại Đoàn Nghệ thuật Phòng không - Không quân; Nghệ sĩ Ưu tú Bùi Lan Anh, hiện giảng dạy thanh nhạc tại Nhạc viện Hà Nội; Tiến sĩ, Nghệ sĩ Ưu tú Trần Hải Minh, nguyên Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Văn hóa nghệ thuật và Du lịch Nam Định... Sau này, họ tiếp tục theo đuổi những lĩnh vực, con đường nghệ thuật khác nhau nhưng những năm tháng sinh hoạt trong Đội Vàng Anh vẫn để lại dấu ấn trong hành trình trưởng thành của mỗi người.

Gìn giữ để tiếp nối

Từ sự gắn bó được hình thành trong những năm tháng sinh hoạt tại Đội Vàng Anh, các thế hệ thành viên dần tìm về, kết nối với nhau. Ngày 22/10/2012, Hội truyền thống Đội Vàng Anh Nhà văn hóa thiếu nhi thành phố Nam Định chính thức được thành lập, do ông Trần Phạm Hồng Sơn làm Trưởng ban liên lạc. Từ 10 thành viên ban đầu, hội dần thu hút 66 người tham gia, sinh hoạt theo các tổ tại khu vực Nam Định, Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh. Giai đoạn 2013-2023, ông Trần Quốc Tuấn đảm nhiệm vai trò Trưởng Ban liên lạc. Từ năm 2023 đến nay, Tiến sĩ, Nghệ sĩ Ưu tú Trần Hải Minh đảm nhiệm cương vị Trưởng Ban liên lạc.

Một chương trình gặp mặt của Hội truyền thống Đội Vàng Anh

Hội duy trì các đợt sinh hoạt vào đầu xuân, mùa hè và dịp kỷ niệm ngày truyền thống. Mỗi lần gặp mặt, những giai điệu quen thuộc như “Hạt gạo làng ta”, “Em đi giữa biển vàng”, “Em yêu cô thợ dệt”, tổ khúc “Chúng em đã gặp chị Võ Thị Sáu” lại được cất lên, đưa các thành viên trở về với những năm tháng tuổi thơ, đồng thời nhắc nhớ về chặng đường nghệ thuật đã trở thành một phần ký ức của nhiều thế hệ.

Tiến sĩ, Nghệ sĩ Ưu tú Trần Hải Minh, nguyên Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Văn hóa nghệ thuật và Du lịch Nam Định, Trưởng ban Trưởng Ban liên lạc Hội truyền thống Đội Vàng Anh.

Tiến sĩ, Nghệ sĩ Ưu tú Trần Hải Minh, Trưởng Ban liên lạc Hội truyền thống Đội Vàng Anh cho biết: “Ban liên lạc luôn chú trọng duy trì sự gắn kết, tạo điều kiện để các thành viên ở xa có dịp gặp gỡ, cùng ôn lại những bài hát quen thuộc và chia sẻ những giá trị được hình thành từ quá trình sinh hoạt, rèn luyện trong Đội. Bản thân tôi có cơ hội tham gia làm giám khảo, cố vấn tại nhiều chương trình văn hóa, nghệ thuật; qua đó gặp gỡ, động viên và góp phần bồi dưỡng các em có năng khiếu, yêu thích nghệ thuật”.

Với bà Trần Thị Kim Thoa, Phó Ban liên lạc, ký ức về những năm tháng trong Đội Vàng Anh gắn với nhiều chuyến biểu diễn đặc biệt. Thuộc thế hệ thứ ba của Đội, bà nhớ nhất chuyến biểu diễn tại bán đảo Crimea (thuộc Liên Xô cũ) năm 1977. Khi đó, bà là đại diện duy nhất của tỉnh Hà Nam Ninh tham gia biểu diễn ở nước ngoài. Tiết mục “Con mèo kháng chiến” do bà biểu diễn đơn ca và tốp ca Kachiusa của đoàn nhận được sự cổ vũ của các đại biểu quốc tế.

Một số thành viên Ban liên lạc Hội truyền thống Vàng Anh gặp mặt ôn lại kỷ niệm qua những tấm ảnh.

Bà Thoa chia sẻ: “Những ca khúc được học và biểu diễn trong thời gian sinh hoạt tại Đội đã giúp chúng tôi thêm tự tin, yêu quê hương, đất nước. Với vai trò đội trưởng, tôi cùng các đồng đội từng tham gia phục vụ văn nghệ trong các chuyến thăm của Tổng Bí thư Lê Duẩn năm 1977, Đại tướng Võ Nguyên Giáp năm 1978, Tổng Bí thư Trường Chinh năm 1980 và nhiều lãnh đạo Đảng, Nhà nước.”

Các thành viên Hội truyền thống Đội Vàng Anh biểu diễn các tiết mục làm nên tên tuổi của đội.

Cùng với hoạt động của Hội truyền thống, Liên hoan tiếng hát Vàng Anh vẫn được duy trì hằng năm, trở thành sân chơi văn hóa, văn nghệ quen thuộc của thiếu nhi và nhân dân. Trước khi sáp nhập, Liên hoan được tổ chức tại thành phố Nam Định; từ khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, hoạt động tiếp tục được tổ chức tại phường Nam Định. Qua từng kỳ Liên hoan, những giai điệu gắn với Vàng Anh tiếp tục được cất lên, cùng với đó là sự góp mặt của những gương mặt mới trong phong trào văn hóa, văn nghệ.

Vừa qua, Liên hoan tiếng hát Vàng Anh phường Nam Định năm 2026 quy tụ hơn 400 diễn viên, ca sĩ, nhạc công đến từ 32 tổ dân phố, trình diễn 76 tiết mục. Kết quả, cả 32 đơn vị tham gia đều được trao giải toàn đoàn; Tổ dân phố Trần Đăng Ninh 1 giành giải Nhất, 2 đơn vị giải Nhì, 5 đơn vị giải Ba và 24 đơn vị giải Khuyến khích.

Sự tiếp nối được thể hiện qua những gương mặt thiếu nhi tham gia sân khấu Vàng Anh. Các cháu Thảo Nhi và Thùy Nhi, học sinh lớp 4 Trường Tiểu học Trần Quốc Toản, cùng Mai Trang, học sinh lớp 6 Trường THCS Nguyễn Viết Xuân, đại diện Tổ dân phố Ngô Quyền 2 tham gia Liên hoan và giành giải A. Trong đó, Thảo Nhi và Thùy Nhi là cháu của bà Nguyễn Phương Tính, còn Mai Trang là cháu của bà Trần Thị Xuyến, đều là thành viên Ban liên lạc Hội truyền thống Đội Vàng Anh. Từ những gia đình có thành viên từng gắn bó với Vàng Anh, thế hệ thiếu nhi hôm nay tiếp tục bước lên sân khấu, góp thêm những gương mặt mới cho phong trào văn hóa, văn nghệ.

Tiết mục H'ren lên rẫy do Thảo Nhi hát đơn ca, Thùy Nhi và Mai Trang múa phụ họa đoạt giái A liên hoan Tiếng hát Vàng Anh phường Nam Định năm 2026.

Đồng chí Phạm Duy Hùng, Giám đốc Trung tâm Dịch vụ sự nghiệp công phường Nam Định, cho biết: “Việc duy trì Liên hoan tiếng hát Vàng Anh là hoạt động góp phần phát huy truyền thống văn hóa, văn nghệ của địa phương. Thông qua liên hoan, các em thiếu nhi có thêm sân chơi giao lưu, thể hiện năng khiếu, rèn luyện sự tự tin; đồng thời tạo điều kiện để những ca khúc gắn với truyền thống Vàng Anh tiếp tục được biết đến trong thế hệ trẻ. Trung tâm sẽ tiếp tục phối hợp với các đơn vị, tổ dân phố tổ chức các hoạt động phù hợp, tạo môi trường để phong trào văn hóa, văn nghệ thiếu nhi phát triển, đáp ứng nhu cầu sinh hoạt tinh thần của nhân dân”.

Từ những cuộc gặp gỡ của các thành viên từng sinh hoạt trong Đội đến những sân khấu dành cho thiếu nhi, truyền thống Vàng Anh đang được tiếp nối bằng những hoạt động cụ thể. Những bài hát từng gắn bó với nhiều thế hệ vẫn được cất lên, những em nhỏ mới tiếp tục được rèn luyện và biểu diễn trên sân khấu. Từ đó, những giá trị về tình yêu âm nhạc, quê hương, đất nước, ý thức rèn luyện và tinh thần đoàn kết tiếp tục được gìn giữ, trở thành một phần trong đời sống văn hóa của thiếu nhi hôm nay.