Tiếp sức cho doanh nghiệp lớn lên

Nguồn lực hỗ trợ phải bám sát nhu cầu doanh nghiệp

Chính sách đối với DNNVV đang được định hướng chuyển từ hỗ trợ từng phần sang tạo điều kiện để doanh nghiệp nâng năng lực và lớn lên. Trong quá trình xây dựng luật mới, nhiều cơ chế được đề xuất nhằm tháo gỡ các điểm nghẽn về vốn, công nghệ, nhân lực, tiêu chuẩn và thị trường; hỗ trợ đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, xây dựng thương hiệu, đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị.

Công nhân Công ty Cổ phần Cơ khí Chế tạo Đại Dũng Vũng Tàu làm việc tại nhà máy ở Khu công nghiệp Đông Xuyên, phường Rạch Dừa, TPHCM. Ảnh: MAI HOA

Điểm cần thay đổi là các nguồn lực này phải được nối theo quá trình phát triển của doanh nghiệp. Tại hội nghị góp ý dự thảo Luật Hỗ trợ DNNVV (sửa đổi) do Bộ Tài chính tổ chức, ông Đinh Hồng Kỳ, Phó Chủ tịch Liên đoàn Doanh nghiệp TPHCM, cho rằng, chính sách cần chuyển từ hỗ trợ rời rạc sang hỗ trợ theo hành trình nâng cấp doanh nghiệp, từ chẩn đoán năng lực, cải tiến quản trị, đáp ứng tiêu chuẩn, số hóa đến tiếp cận vốn và thị trường.

Hiệu quả hỗ trợ cũng cần được đo bằng kết quả thực chất như doanh thu, đơn hàng, năng suất, xuất khẩu, mức độ số hóa, xanh hóa và khả năng tham gia chuỗi giá trị.

Theo ông Phan Hoàng Tuấn, Phó Chủ tịch Hiệp hội DNNVV TPHCM, để bước vào chuỗi cung ứng, doanh nghiệp thường phải đồng thời đáp ứng yêu cầu về công nghệ, tiêu chuẩn, nhân lực và thị trường.

Vì vậy, những nguồn lực có chi phí lớn như phòng kiểm nghiệm, R&D, phát triển mẫu, tư vấn tiêu chuẩn, truy xuất nguồn gốc, dữ liệu thị trường hay xúc tiến thương mại cần được tổ chức theo hướng dùng chung.

Từ đó, doanh nghiệp có thể giảm chi phí nâng chuẩn và rút ngắn con đường từ sản phẩm đến thị trường mà không phải tự đầu tư toàn bộ những lĩnh vực vượt quá khả năng của mình.

Bên cạnh tạo thêm nguồn lực, “đường băng” cho DNNVV phải được mở rộng bằng cách giảm chi phí của quá trình lớn lên. Luật sư Nguyễn Thị Kim Oanh, Hội DNNVV TPHCM, cho rằng các quy định về thuế, kế toán còn nhiều và phức tạp, trong khi chi phí thuê tư vấn pháp lý là gánh nặng với không ít doanh nghiệp nhỏ.

Việc xây dựng chế độ kế toán cho DNNVV theo hướng tinh gọn tài khoản, báo cáo, tăng sử dụng phần mềm và kết nối dữ liệu cần hướng trực tiếp đến giảm thời gian và chi phí tuân thủ.

Với DNNVV, phần chi phí tiết giảm được cũng chính là nguồn lực có thể dành cho sản xuất, công nghệ và mở thị trường. Một thủ tục kéo dài có thể làm tăng chi phí, thậm chí khiến doanh nghiệp lỡ đơn hàng hoặc cơ hội đầu tư. Do đó, cải cách phải đi đến khâu thực thi, làm rõ trách nhiệm, thẩm quyền, thời gian xử lý và kết quả.

Gỡ nút thắt về vốn

Đến ngày 28-8-2026, dư nợ tín dụng DNNVV đạt trên 4,1 triệu tỷ đồng, tăng khoảng 12,4% so với cuối năm 2025, cao hơn mức tăng 10,24% của tín dụng toàn nền kinh tế. Hơn 100 tổ chức tín dụng có dư nợ đối với DNNVV, doanh số giải ngân lũy kế vượt 3,8 triệu tỷ đồng. Tuy nhiên, khu vực chiếm trên 98% số doanh nghiệp vẫn chỉ chiếm khoảng 20% tổng dư nợ.

Điểm nghẽn vì vậy không chỉ nằm ở quy mô nguồn vốn mà còn ở khả năng đưa vốn đến những doanh nghiệp có phương án khả thi nhưng thiếu tài sản bảo đảm. Quyết định 1809/QĐ-TTg ngày 18-9-2026 của Thủ tướng Chính phủ mở thêm hướng tiếp cận khi yêu cầu các tổ chức tín dụng cải tiến phương thức cho vay dựa trên phương án sản xuất kinh doanh, khả năng mở rộng thị trường đầu ra, chuỗi giá trị, chuỗi cung ứng, dữ liệu thanh toán và dòng tiền.

Cùng với đó là xây dựng cơ sở dữ liệu DNNVV về doanh thu, lợi nhuận, dòng tiền, nghĩa vụ thuế, bảo hiểm xã hội và các dữ liệu hoạt động khác, tạo thêm căn cứ đánh giá năng lực doanh nghiệp. Cách tiếp cận này mở rộng khả năng nhận diện doanh nghiệp đủ điều kiện vay vốn nhưng không đồng nghĩa với hạ chuẩn tín dụng.

Thực tế, hướng tiếp cận vốn theo dòng tiền và chuỗi giá trị đã được triển khai tại một số ngân hàng. Ông Bạch Thành Long, Phó Tổng Giám đốc Ngân hàng TMCP Ngoại thương Việt Nam, cho rằng một DNNVV có thể có ít tài sản bảo đảm nhưng lại là nhà cung cấp quan trọng cho doanh nghiệp đầu chuỗi, có đơn hàng ổn định.

Nếu chỉ đánh giá riêng doanh nghiệp, khả năng tiếp cận vốn sẽ hạn chế. Khi dòng tiền và quan hệ thương mại trong cả chuỗi được đưa vào đánh giá, năng lực trả nợ được nhận diện đầy đủ hơn. Trong 8 tháng năm 2026, tín dụng DNNVV tại Vietcombank tăng 13,5%, cao hơn mức tăng 7,8% của tín dụng chung.

Nguồn vốn hỗ trợ cũng cần hướng tới tạo năng lực mới cho doanh nghiệp. Theo ông Nguyễn Ngọc Hòa, Chủ tịch HĐTV Công ty Đầu tư Tài chính nhà nước TPHCM (HFIC), cơ chế hỗ trợ lãi suất giúp doanh nghiệp giảm chi phí vốn khi đầu tư vào các lĩnh vực ưu tiên. Với DNNVV, nguồn vốn này có thể hướng vào máy móc, công nghệ, nhà xưởng và các hạng mục trực tiếp nâng năng lực sản xuất.

Hiệu quả hỗ trợ vì vậy cần nhìn vào năng lực được tạo ra sau đầu tư, thay vì chỉ dừng ở số vốn đã giải ngân. Ở chiều ngược lại, muốn tiếp cận vốn theo dòng tiền và chuỗi giá trị, doanh nghiệp cũng phải minh bạch tài chính, chuẩn hóa dữ liệu và nâng năng lực quản trị.

TS Cấn Văn Lực cho rằng, phát triển khu vực kinh tế tư nhân cần đồng thời hoàn thiện thể chế, cải thiện môi trường đầu tư - kinh doanh, thúc đẩy chuyển đổi xanh, chuyển đổi số và nâng khả năng tiếp cận các nguồn lực, trong đó khâu thực thi có ý nghĩa quan trọng. Với DNNVV, chính sách cũng cần được phân nhóm để nguồn lực đi đúng nhu cầu và khả năng tạo giá trị của từng nhóm doanh nghiệp.

Khi thị trường, vốn, công nghệ, nhân lực và thể chế được nối lại, mỗi bước phát triển sẽ tạo nền tảng cho bước tiếp theo. Đơn hàng tạo cơ sở để doanh nghiệp đầu tư và tiếp cận vốn; vốn được chuyển thành máy móc, công nghệ và năng lực đáp ứng tiêu chuẩn; năng lực sản xuất tốt hơn lại mở đường vào chuỗi giá trị và những thị trường lớn hơn. “Đường băng” chính sách vì vậy phải tạo được dòng dịch chuyển từ tồn tại sang tích lũy, từ nhỏ lên vừa, từ sản xuất đơn lẻ thành nhà cung ứng và từ gia công lên những công đoạn có giá trị cao hơn.