'Tiếp sức' cho nông sản xanh

Để tận dụng cơ hội này, cần đồng bộ các giải pháp từ chuẩn hóa nguyên liệu, áp dụng tiêu chuẩn quốc tế đến phát triển hệ sinh thái sản xuất - tiêu dùng bền vững, qua đó đưa sản phẩm xanh, hữu cơ thuần Việt tiếp cận thị trường và nâng cao năng lực cạnh tranh.

Sản phẩm xanh, thân thiện môi trường của Hợp tác xã Hà Nội Xanh ngày càng đến gần hơn với người tiêu dùng.

Nông sản Việt chuyển mình theo hướng xanh

Những năm gần đây, thị trường ghi nhận sự chuyển dịch rõ nét từ sản xuất nông sản thô sang chế biến sâu, đặc biệt trong nhóm doanh nghiệp “thuần Việt”. Nhiều đơn vị đã chủ động ứng dụng công nghệ, xây dựng quy trình sản xuất an toàn nhằm gia tăng giá trị và đáp ứng xu hướng tiêu dùng bền vững.

Một trong những mô hình tiêu biểu là Công ty Cổ phần Nghệ Sành INVEST với hướng đi khác biệt từ sản phẩm nghệ tươi ủ lên men trong chum sành suốt 6 tháng. Theo ông Nguyễn Trọng Hùng, Giám đốc công ty, phương pháp này tạo ra hệ lợi khuẩn và enzyme tự nhiên, giúp cơ thể hấp thu curcumin hiệu quả hơn. Đáng chú ý, toàn bộ quy trình không sử dụng nhiệt, không phát thải CO₂, vừa bảo tồn hoạt chất quý từ nghệ đỏ Chí Tân (Hưng Yên), vừa giảm thiểu tác động đến môi trường.

Cách tiếp cận này cho thấy sự kết hợp giữa tri thức bản địa và công nghệ hiện đại. Từ một nguyên liệu quen thuộc, doanh nghiệp đã tạo ra các sản phẩm có giá trị gia tăng cao, phục vụ nhu cầu chăm sóc sức khỏe và làm đẹp, đặc biệt trong nhóm khách hàng trẻ.

Trong khi đó, Hợp tác xã Hà Nội Xanh lựa chọn khai thác cây bưởi Diễn - một đặc sản mang đậm bản sắc văn hóa Hà Nội, theo hướng ứng dụng công nghệ cao, tận dụng tối đa giá trị từ hoa, quả non đến quả chín. Trước thực tế giá trị kinh tế của cây bưởi suy giảm theo thời gian, thậm chí nhiều vườn lâu năm bị chặt bỏ, việc chuyển sang chế biến sâu đã mở ra hướng đi mới.

Hiện hợp tác xã đã phát triển hơn 10 dòng sản phẩm từ mỹ phẩm chăm sóc da, chăm sóc tóc đến thực phẩm, đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế như Halal, FDA, qua đó mở rộng cơ hội xuất khẩu. Theo bà Bá Thị Nguyệt Thu, Chủ tịch Hội đồng quản trị Hợp tác xã Hà Nội Xanh, sản phẩm xanh, chất lượng cao không còn là xu hướng mà đã trở thành tiêu chuẩn của thị trường, khi người tiêu dùng ngày càng ưu tiên sản phẩm an toàn, minh bạch nguồn gốc và thân thiện môi trường.

Ở phân khúc mỹ phẩm hữu cơ, Công ty Cổ phần Sản phẩm Thiên nhiên và Hữu cơ ONA Global với thương hiệu “Cỏ Cây Hoa Lá” đang khai thác các nguyên liệu bản địa như gừng, sả, nghệ, trà xanh theo tiêu chuẩn hữu cơ quốc tế. Sản phẩm đạt các chứng nhận quốc tế và đã được xuất khẩu sang nhiều thị trường như Nhật Bản, Mỹ, Thái Lan.

Các doanh nghiệp đã tập trung vào nguồn nguyên liệu rõ ràng, quy trình sản xuất thân thiện môi trường và định hướng dài hạn theo xu hướng tiêu dùng xanh. Đây là nền tảng quan trọng để nông sản Việt thoát khỏi định vị “thô, giá rẻ”, từng bước xây dựng hình ảnh sản phẩm chất lượng cao gắn với tiêu dùng bền vững, hoàn toàn có khả năng cạnh tranh với hàng ngoại nhập.

Gỡ “điểm nghẽn” cho sản phẩm xanh

Theo các chuyên gia, chiến lược phát triển sản phẩm xanh tại Việt Nam đang dần định hình theo hướng bền vững, xoay quanh ba trụ cột chính: Chế biến sâu, chuẩn hóa quốc tế và xây dựng hệ sinh thái xanh. Tuy nhiên, để hiện thực hóa các trụ cột này, thị trường vẫn đối mặt với nhiều rào cản cần tháo gỡ.

Trước hết, nâng cao hàm lượng công nghệ trong chế biến sâu tiếp tục là yếu tố then chốt. Các doanh nghiệp đang chuyển mạnh từ xuất khẩu thô sang phát triển sản phẩm tinh chế như tinh dầu, thực phẩm chức năng hay mỹ phẩm từ dược liệu. Công nghệ lên men, chiết xuất không chỉ kéo dài thời hạn sử dụng mà còn giúp gia tăng giá trị kinh tế, đồng thời góp phần giải quyết bài toán đầu ra cho nông sản.

Song song với đó, chuẩn hóa chất lượng theo tiêu chuẩn quốc tế là yêu cầu bắt buộc. Tuy nhiên, theo bà Bá Thị Nguyệt Thu, khó khăn lớn nhất hiện nay không phải là sản xuất mà là chuẩn hóa và đưa sản phẩm ra thị trường. Nhiều đơn vị còn hạn chế về tài chính, kiến thức tiêu chuẩn và thiếu hệ sinh thái liên kết thương mại, khiến sản phẩm khó mở rộng quy mô. “Sản phẩm xanh muốn đi xa phải đi cùng tiêu chuẩn, niềm tin và thị trường. Khi ba yếu tố này được kết nối tốt, sản phẩm Việt Nam hoàn toàn có thể cạnh tranh ở quy mô toàn cầu” - bà Bá Thị Nguyệt Thu nói.

Ở góc độ thị trường, Chuyên gia kinh tế Lê Quốc Phương cho rằng, rào cản lớn nhất là giá thành. Sản phẩm xanh thường có chi phí cao do yêu cầu khắt khe về quy trình và nguyên liệu, trong khi người tiêu dùng vẫn nhạy cảm với giá. Dù vậy, dư địa tăng trưởng sản phẩm xanh vẫn rất lớn khi người tiêu dùng ngày càng quan tâm đến sức khỏe và môi trường. Trong dài hạn, khi thu nhập tăng và công nghệ giúp giảm chi phí, khả năng tiếp cận sản phẩm xanh sẽ được cải thiện rõ rệt.

Một định hướng quan trọng khác là chuyển từ cạnh tranh về giá sang cạnh tranh bằng giá trị gia tăng. Doanh nghiệp cần phát triển các sản phẩm chất lượng cao, minh bạch nguồn gốc và an toàn cho sức khỏe, thay vì tập trung vào phân khúc giá rẻ.

Để củng cố niềm tin thị trường, việc minh bạch thông tin, áp dụng chứng nhận uy tín và công bố chiến lược phát triển bền vững là yếu tố then chốt. Đồng thời, cần tăng cường truyền thông về tiêu dùng xanh để thay đổi hành vi người tiêu dùng.

Ở góc độ chính sách, vai trò của Nhà nước mang tính quyết định trong việc thúc đẩy thị trường. Các giải pháp như ưu đãi thuế cho doanh nghiệp đầu tư công nghệ sạch, hỗ trợ chi phí chứng nhận, phát triển quỹ đầu tư xanh hay thúc đẩy mua sắm công xanh sẽ tạo động lực quan trọng.

“Việc hoàn thiện hệ thống tiêu chuẩn kỹ thuật, kiểm soát chặt nhãn sinh thái và hạn chế tình trạng “xanh hóa hình thức” sẽ giúp xây dựng môi trường cạnh tranh minh bạch, bền vững”, chuyên gia Lê Quốc Phương nhấn mạnh.