Tiết kiệm điện: 'Nguồn năng lượng đầu tiên' cho tăng trưởng bền vững

Tiết kiệm điện có vai trò đặc biệt quan trọng trong việc giảm áp lực đầu tư cho ngành điện. Ảnh minh họa

Tiết kiệm điện trở thành yêu cầu chiến lược

Tại Tọa đàm “Tiết kiệm điện mùa cao điểm: Trách nhiệm và giải pháp” do Cổng Thông tin điện tử Chính phủ tổ chức, các đại biểu nhận định, bài toán điện hiện nay không còn đơn thuần là vấn đề cung ứng năng lượng mà đã gắn trực tiếp với năng lực cạnh tranh quốc gia, thu hút đầu tư và mục tiêu phát triển bền vững.

Bộ Công Thương cho biết, công suất cực đại của hệ thống điện thời gian gần đây đã vượt 58.000 MW, trong khi sản lượng điện có những ngày đạt trên 1 tỷ kWh. Những con số này phản ánh rõ tốc độ gia tăng mạnh mẽ của nhu cầu điện cùng với đà phát triển của nền kinh tế.

Theo Phó Cục trưởng Cục Đổi mới sáng tạo, Chuyển đổi xanh và Khuyến công (Bộ Công Thương) Đặng Hải Dũng, tốc độ tăng trưởng năng lượng luôn gắn chặt với tăng trưởng kinh tế. Khi Việt Nam đặt mục tiêu tăng trưởng cao trong giai đoạn tới, nhu cầu điện chắc chắn sẽ tiếp tục gia tăng.

Tuy nhiên, hệ thống điện cũng đang đối mặt với nhiều thách thức từ biến động địa chính trị, giá nhiên liệu, nguy cơ gián đoạn chuỗi cung ứng và tác động của biến đổi khí hậu. Bên cạnh đó, nguy cơ El Nino trong những tháng tới có thể ảnh hưởng tới nguồn thủy điện và làm gia tăng nhu cầu sử dụng điện trong mùa nắng nóng.

“Khi chuỗi cung ứng bị đứt gãy, chi phí năng lượng có thể tăng từ 15 - 20%, thậm chí cao hơn” - ông Dũng nhận định.

Trong bối cảnh đó, tiết kiệm điện đang được nhìn nhận theo một cách tiếp cận mới. Nếu trước đây, tiết kiệm điện chỉ được xem là giải pháp tình thế trong những giai đoạn cao điểm hoặc thiếu điện thì hiện nay, vấn đề này đã được đặt ở tầm chiến lược quốc gia.

Nghị quyết số 70-NQ/TW của Bộ Chính trị về bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 đặt mục tiêu tiết kiệm khoảng 8 - 10% tổng tiêu thụ năng lượng cuối cùng so với kịch bản phát triển thông thường. Nhiều quốc gia và tổ chức năng lượng quốc tế hiện cũng coi phần năng lượng tiết kiệm được là “nguồn năng lượng đầu tiên”, bởi chi phí thấp hơn rất nhiều so với đầu tư nguồn điện mới.

“Tiết kiệm điện có vai trò đặc biệt quan trọng trong việc giảm áp lực đầu tư cho ngành điện” - Phó Tổng Giám đốc Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) Ngô Sơn Hải nhấn mạnh.

Theo ông Hải, mỗi năm hệ thống điện quốc gia cần bổ sung khoảng 4.000 - 5.000 MW công suất mới để đáp ứng nhu cầu phát triển. Trong khi đó, việc đưa vào vận hành khoảng 1.000 MW điện gió ngoài khơi hoặc điện khí LNG có thể mất từ 3 - 4 năm triển khai. Ngược lại, nếu giảm được khoảng 2% công suất tiêu thụ điện thì hiệu quả mang lại tương đương với việc giảm nhu cầu đầu tư khoảng 1.000 MW nguồn điện mới. Điều này cho thấy tiết kiệm điện là giải pháp nhanh hơn, hiệu quả hơn và ít tốn kém hơn rất nhiều.

Giới chuyên gia cũng cho rằng, cần thay đổi nhận thức rằng tiết kiệm điện đồng nghĩa với việc giảm sử dụng điện hoặc cắt giảm sản xuất. “Tiết kiệm điện không có nghĩa là ngừng hoặc giảm tiêu thụ một cách máy móc” - Tổng Giám đốc Schneider Electric Việt Nam và Campuchia Đặng Nguyễn Ngữ khẳng định.

Ông Ngữ chỉ rõ, mục tiêu của tiết kiệm điện không phải hạn chế hoạt động sản xuất hay làm giảm chất lượng cuộc sống mà là tối ưu hóa việc sử dụng điện để tạo ra hiệu quả cao hơn với mức tiêu thụ thấp hơn. “Thực hành tiết kiệm không còn là chi phí nữa mà là một khoản đầu tư” - ông Ngữ nhấn mạnh.

Thực tế chứng minh, với sự phát triển của công nghệ, nhiều giải pháp tiết kiệm điện hiện đã rút ngắn đáng kể thời gian hoàn vốn, từ mức 5 - 10 năm trước đây xuống chỉ còn khoảng 2 năm.

EVN khuyến nghị cài đặt điều hòa ở mức khoảng 26 độ C, kết hợp sử dụng quạt, đóng kín không gian điều hòa, hạn chế bức xạ nhiệt từ bên ngoài và vệ sinh thiết bị định kỳ. Ảnh: ST

Mở rộng dư địa tiết kiệm từ công nghệ và chuyển đổi xanh

Giới chuyên gia nhận định, trí tuệ nhân tạo (AI), Internet vạn vật (IoT), dữ liệu thời gian thực và chuyển đổi số đang tạo ra những thay đổi lớn trong lĩnh vực năng lượng. Hiện nay, các mô hình nhà máy thông minh, tòa nhà thông minh và lưới điện thông minh cho phép theo dõi, phân tích và tối ưu hóa việc sử dụng điện theo thời gian thực.

Các nghiên cứu quốc tế cho thấy, nếu tối ưu hóa ngay từ giai đoạn thiết kế, các tòa nhà thương mại và công sở có thể giảm khoảng 40 - 60% năng lượng tiêu thụ.

Với ngành điện, EVN cho biết, quá trình chuyển đổi số đã được triển khai trên toàn bộ chuỗi hoạt động từ phát điện, truyền tải, phân phối đến chăm sóc khách hàng. Hiện khoảng 99,9% công tơ điện đã được chuyển sang công tơ điện tử, cho phép thu thập dữ liệu từ xa và hỗ trợ người dân theo dõi mức tiêu thụ điện theo thời gian thực. Sau 10 năm, tỷ lệ tổn thất điện năng của hệ thống cũng đã giảm từ khoảng 8% xuống còn khoảng 6%, tiệm cận nhóm quốc gia tiên tiến trong khu vực.

Không chỉ là câu chuyện bảo đảm nguồn cung, tiết kiệm năng lượng còn gắn chặt với năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp trong bối cảnh chuyển đổi xanh toàn cầu. Các cơ chế như thuế carbon, CBAM, tiêu chuẩn ESG và các hàng rào xanh đang dần trở thành yêu cầu bắt buộc đối với hàng hóa xuất khẩu.

Theo các chuyên gia, tiêu thụ năng lượng hiện chiếm tỷ trọng lớn trong tổng phát thải carbon của sản phẩm. Vì vậy, tiết kiệm năng lượng không chỉ là bài toán chi phí mà còn là vấn đề sống còn đối với khả năng cạnh tranh của doanh nghiệp.

“Tiết kiệm năng lượng bây giờ ở Việt Nam và trên thế giới đã trở thành xu thế bắt buộc” - ông Dũng cho hay.

Thời gian tới, các đại biểu cho rằng, cần tiếp tục hoàn thiện các cơ chế về tín dụng xanh, trái phiếu xanh, quỹ sử dụng năng lượng tiết kiệm hiệu quả và phát triển các mô hình dịch vụ năng lượng nhằm hỗ trợ doanh nghiệp đầu tư công nghệ mới.

Với người dân, EVN khuyến nghị cài đặt điều hòa ở mức khoảng 26 độ C, kết hợp sử dụng quạt, đóng kín không gian điều hòa, hạn chế bức xạ nhiệt từ bên ngoài và vệ sinh thiết bị định kỳ. Người dân cũng nên hạn chế sử dụng đồng thời nhiều thiết bị công suất lớn trong khung giờ cao điểm từ 18h đến 22h - 23h, đồng thời chủ động theo dõi dữ liệu tiêu thụ điện qua các ứng dụng điện lực để điều chỉnh thói quen sử dụng phù hợp.

Các ý kiến đồng thuận rằng, bảo đảm đủ điện cho phát triển nhanh và bền vững là trách nhiệm của cả hệ thống chính trị, cộng đồng doanh nghiệp và toàn xã hội. “Tiết kiệm điện phải trở thành trách nhiệm, ý thức và hơn nữa phải trở thành văn hóa” - ông Hải đặc biệt nhấn mạnh./.