Tiêu thụ điện chạm đỉnh: Điện Mặt Trời mái nhà 'chia lửa' cùng hệ thống quốc gia

Mặc dù nắng nóng cao điểm, cán bộ EVN vẫn bám tuyến, kiểm tra thiết bị, phát hiện và xử lý kịp thời các nguy cơ sự cố để dòng điện không gián đoạn. (Nguồn: EVN)

Ngày 25/5, thời tiết cực đoan với mức nhiệt tiệm cận 40 độ C tại nhiều tỉnh thành khiến nhu cầu tiêu thụ điện trên toàn quốc tiếp tục tăng mạnh, buộc hệ thống điện phải huy động cả các tổ máy chạy dầu chi phí cao để bảo đảm cung ứng.

Trong bối cảnh đó, tiết kiệm điện và phát triển điện Mặt Trời mái nhà đang được xem là “bộ đôi” giải pháp quan trọng, vừa giảm áp lực vận hành hệ thống, vừa giúp người dân, doanh nghiệp chủ động hơn về chi phí năng lượng.

Nắng nóng cực đoan và áp lực "nghẹt thở" lên hệ thống điện

Theo nhận định từ Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn Quốc gia, ngày 25/5, một đợt nắng nóng gay gắt và đặc biệt gay gắt tiếp tục bao trùm diện rộng. Tại các khu vực từ Thanh Hóa đến Thành phố Đà Nẵng và phía Đông tỉnh Quảng Ngãi, nhiệt độ cao nhất phổ biến từ 38-40 độ C, có nơi vượt ngưỡng 40 độ C. Thời gian nắng nóng kéo dài từ 9 giờ sáng đến 18 giờ chiều.

Khu vực Bắc Bộ cũng không nằm ngoài chảo lửa, duy trì tình trạng nắng nóng gay gắt với nhiệt độ phổ biến 36-39 độ C. Riêng Thủ đô Hà Nội, thời tiết không mưa, nắng nóng hầm hập với nhiệt độ 37-39 độ C, vùng trung tâm có nơi tiệm cận ngưỡng 40 độ C. Đến đêm, không khí vẫn oi bức ở mức 29-32 độ C.

Thời tiết khắc nghiệt lập tức phản ánh lên biểu đồ tiêu thụ năng lượng. Công ty Vận hành Hệ thống điện và Thị trường điện Quốc gia (NSMO) dự kiến, sản lượng tiêu thụ điện của hệ thống điện Quốc gia trong ngày 25/5 chạm mức 1,136 tỷ kWh. Trong đó, miền Bắc tiêu thụ 581 triệu kWh, miền Trung 106 triệu kWh và miền Nam 447 triệu kWh. Đáng chú ý, công suất lớn nhất của hệ thống điện Quốc gia dự kiến rơi vào cao điểm 21h30, đạt mức khổng lồ 53.503 MW (riêng miền Bắc là 27.960 MW).

Để đối phó với sức ép này và đảm bảo không để xảy ra tình trạng thiếu điện, NSMO đã phải phát lệnh khởi động các tổ máy chạy dầu đắt tiền. Cụ thể, các tổ máy S1, S2 Ô Môn I (chạy dầu FO) đã được hòa lưới trước 7h sáng ngày 25/5. Các tổ máy chạy dầu dự phòng khác như S1-3, GT4-5 Thủ Đức (DO), S4 Cần Thơ (FO), GT1-4 Cần Thơ (DO) cũng đang trong trạng thái sẵn sàng, liên tục theo dõi diễn biến phụ tải để huy động bất cứ lúc nào.

(Nguồn: EVN)

Song song với việc huy động tối đa nguồn phát, Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) đã chỉ đạo quyết liệt các Tổng công ty Điện lực đảm bảo cung cấp điện an toàn, ổn định. Một nguyên tắc được EVN đưa ra trong mùa nắng nóng là: Tuyệt đối không thực hiện ngừng, giảm cung cấp điện để phục vụ công tác sửa chữa, cải tạo đối với những ngày có nhiệt độ trên 35 độ C (ngoại trừ trường hợp sự cố bất khả kháng).

Bên cạnh đó, EVN khuyến khích khách hàng sử dụng các ứng dụng chăm sóc khách hàng để chủ động theo dõi mức tiêu thụ điện hàng ngày, kịp thời phát hiện sản lượng tăng bất thường.

Điện Mặt Trời mái nhà: Nguồn cung "xanh" và tự chủ

Theo dự báo, đợt nắng nóng tại miền Bắc và Bắc Trung Bộ kéo dài từ 23-27/5 sẽ có mức độ rất gay gắt, đẩy nhu cầu điện lên cao hơn cả đợt kỷ lục giữa tháng 5/2026 vừa qua. Trong bối cảnh nhu cầu điện liên tục xác lập đỉnh mới và nền kinh tế đặt mục tiêu tăng trưởng GDP trên 10%, áp lực không chỉ nằm ở việc vận hành an toàn mà còn ở bài toán nguồn cung và giá thành huy động.

Trong bối cảnh đó, nguồn năng lượng tái tạo, đặc biệt là điện Mặt Trời mái nhà, đang chứng minh giá trị to lớn. Báo cáo của NSMO cho thấy, trong các thời gian cao điểm nắng nóng, nguồn điện Mặt Trời đóng góp từ 8-10% tổng công suất huy động của hệ thống. Chỉ tính từ đầu mùa khô đến nay, điện Mặt Trời mái nhà đã được huy động trung bình khoảng 40-50 triệu kWh/ngày.

Nhìn lại ngày 15/5 - ngày ghi nhận công suất tiêu thụ cao nhất lịch sử ngành điện với 54.600 MW (tương ứng 1,152 tỷ kWh) thì điện Mặt Trời đã đóng góp 8% sản lượng, trong đó gần một nửa (khoảng 44 triệu kWh, tương đương 3,8%) đến từ điện Mặt Trời mái nhà.

Phân tích về lợi thế của nguồn điện này, ông Nguyễn Quốc Trung, Phó Tổng Giám đốc NSMO nhận định: "Điện Mặt Trời mái nhà là nguồn năng lượng xanh, đóng góp rất tốt cho môi trường và có thể xây dựng cực kỳ nhanh chóng. Nếu một nhà máy nhiệt điện tuabin khí mất tới 3 năm hoặc hơn để hoàn thành, thì điện Mặt Trời mái nhà quy mô hộ gia đình chỉ mất khoảng 1 tuần để đưa vào vận hành."

Hơn thế nữa, trong bối cảnh xung đột địa chính trị tại Trung Đông đang làm chao đảo thị trường năng lượng toàn cầu, điện Mặt Trời mái nhà mang lại sự tự chủ chiến lược. "Nguồn cung điện Mặt Trời mái nhà không phụ thuộc vào thị trường thế giới. Trong khi các nguồn nhiên liệu như than, dầu, khí chịu ảnh hưởng mạnh mẽ bởi biến động giá cả quốc tế, làm đội chi phí sản xuất điện, thì điện mặt trời mái nhà hoàn toàn miễn nhiễm với những cú sốc này," ông Trung nhấn mạnh.

Chuyên gia năng lượng Hà Đăng Sơn, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Năng lượng và Tăng trưởng xanh, đánh giá "bộ đôi" tiết kiệm điện và phát triển điện mặt trời mái nhà (đặc biệt khi kết hợp với pin lưu trữ - BESS) là giải pháp trọng tâm cho giai đoạn 2026-2027.

Trong các thời gian cao điểm nắng nóng, nguồn điện mặt trời đóng góp từ 8-10% tổng công suất huy động của hệ thống. (Ảnh: EVN)

Đối với người dân, nắng nóng đồng nghĩa với việc các thiết bị làm mát như điều hòa nhiệt độ phải hoạt động hết công suất. Với biểu giá điện sinh hoạt bậc thang lũy tiến hiện nay, việc sử dụng nhiều điện sẽ đẩy hóa đơn lên các bậc giá rất cao.

"Việc lắp đặt điện Mặt Trời tự sản tự tiêu sẽ giúp hộ gia đình cắt được những bậc thang giá cao, từ đó giảm đáng kể áp lực chi phí tiền điện hàng tháng," ông Sơn phân tích.

Đối với khối doanh nghiệp, đặc biệt là các doanh nghiệp xuất khẩu, điện Mặt Trời mái nhà không chỉ là bài toán tiết kiệm mà còn là "tấm vé thông hành" để bước ra thị trường quốc tế.

Hiện nay, các rào cản kỹ thuật khắt khe như tiêu chuẩn Môi trường-Xã hội-Quản trị (ESG) hay Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM) của châu Âu đòi hỏi doanh nghiệp phải chứng minh nguồn gốc năng lượng sạch. Việc tự chủ một phần điện năng từ điện Mặt Trời mái nhà giúp doanh nghiệp dễ dàng minh chứng cho những nỗ lực xanh hóa chuỗi cung ứng của mình.

Để hiện thực hóa các mục tiêu tại Chỉ thị số 10/CT-TTg ngày 30/03/2026 của Thủ tướng Chính phủ về tăng cường tiết kiệm điện (đạt tối thiểu 3% tổng điện năng tiêu thụ toàn quốc năm nay; tiết kiệm 10% trong các tháng cao điểm) và phát triển điện Mặt Trời mái nhà, hành lang pháp lý đang được gấp rút hoàn thiện. Một trong những nút thắt lớn nhất của điện Mặt Trời mái nhà thời gian qua là cơ chế xử lý lượng điện dư thừa cũng đang được tìm cách tháo gỡ.

Ông Trần Hoài Trang, Phó Cục trưởng Cục Điện lực (Bộ Công Thương) thông tin cơ quan quản lý Nhà nước đang tiếp tục nghiên cứu các quy định về điều độ hệ thống điện để quản lý, khai thác nguồn điện Mặt Trời mái nhà một cách ổn định, bền vững.

Đặc biệt, Bộ Công Thương sẽ sớm đề xuất các chính sách khuyến khích lắp đặt hệ thống lưu trữ điện năng (BESS) đi kèm với điện Mặt Trời mái nhà để tăng tính ổn định hệ thống và sự chủ động cung cấp điện của các hệ thống điện Mặt Trời mái nhà./.