Tiểu thuyết hậu tận thế đậm màu sắc AI giành giải Booker 2026

Ở tuổi 81, ông Harrison trở thành tác giả cao tuổi nhất từng đoạt giải thưởng văn học danh giá này.

Tiểu thuyết “The End of Everything” lấy bối cảnh vùng bờ biển phía Nam nước Anh trong tương lai gần, xoay quanh nhân vật Phillip Tennent, một người chuyên nhặt nhạnh đồ vật trôi dạt trên bãi biển, và người cô Marnie đã mắc chứng sa sút trí tuệ. Cuộc sống của họ bị đảo lộn sau một thảm họa bí ẩn, đẩy các nhân vật vào thế giới hậu tận thế hỗn loạn, nơi châu Âu dường như đã biến mất và những vật thể kỳ lạ mang tên iGhetti xuất hiện. Các vật thể này có khả năng bắt chước con người, gợi liên tưởng đến những tương tác với AI.

Chủ tịch Hội đồng giám khảo Mary Beard nhận định tác phẩm nổi bật nhờ bút pháp đặc sắc và tham vọng nghệ thuật lớn. Bà cho rằng cuốn sách phản ánh những vấn đề chính trị, xã hội của hiện tại qua lăng kính tương lai, đồng thời đặt ra câu hỏi về cách con người đối diện với một thế giới mà họ không còn khả năng lý giải. Với độ dài 198 trang, tiểu thuyết đan xen những tình tiết mang màu sắc siêu thực, gợi nhắc đến Brexit (sự kiện nước Anh rời Liên minh châu Âu), đại dịch COVID-19 và sự xâm nhập ngày càng sâu rộng của công nghệ vào đời sống thường nhật. Thay vì tập trung vào diễn biến cốt truyện, Harrison chú trọng xây dựng bầu không khí bất an và cảm giác về sự sụp đổ từng bước của trật tự xã hội. Theo Chủ tịch Hội đồng giám khảo Beard, một trong những vấn đề xuyên suốt tác phẩm là tính khó nắm bắt của AI và những giới hạn trong khả năng hiểu biết của con người về công nghệ này. Nhân vật Phillip sở hữu một vật thể bí ẩn, song bản chất và mức độ nhận thức của thực thể đó vẫn không rõ ràng.

Nhà văn Harrison cho biết những sự kiện thời sự là nguồn cảm hứng cho các chủ đề và yếu tố châm biếm trong tác phẩm này. Trước đó, nhà văn từng chia sẻ ông chịu ảnh hưởng từ cuộc khủng hoảng tài chính năm 2008 và muốn viết một cuốn tiểu thuyết về sự bất lực của xã hội trong việc giải thích những gì đang diễn ra.

Sinh năm 1945 tại Rugby (Anh), nhà văn Harrison là gương mặt kỳ cựu của văn học khoa học viễn tưởng nước này. Những sáng tác đáng chú ý nhất của ông gồm loạt truyện “Viriconium” (phát hành trong giai đoạn từ năm 1971-1984) và tiểu thuyết “Light” (2002) – phần mở đầu bộ ba tác phẩm “The Kefahuchi Tract”. Đây là lần đầu tiên cây bút gạo cội này lọt vào danh sách đề cử Booker, sau hơn 6 thập kỷ sáng tác.

Giải Booker 2026 trị giá 50.000 bảng Anh (khoảng 67.000 USD), được trao sau quá trình tuyển chọn kéo dài một năm, với 163 tác phẩm dự thi và 6 cuốn lọt vào vòng chung khảo. Những ứng cử viên nặng ký khác trong danh sách rút gọn năm nay còn có Marlon James, Douglas Stuart, Elizabeth Strout, Luke Kennard và Rebecca Perry, với những tác phẩm khai thác nhiều đề tài nóng trong xã hội hiện nay. Chủ đề AI cũng là một trong những mối quan tâm của hội đồng giám khảo trong quá trình lựa chọn tác phẩm. Bà Beard cho biết các thành viên mong muốn xây dựng danh sách đề cử gồm những cuốn sách mang đậm dấu ấn con người, có giá trị sáng tạo mà AI không thể dễ dàng tái tạo.

Ra đời năm 1969, giải Booker tôn vinh các tác phẩm văn học hư cấu dài xuất sắc viết bằng tiếng Anh, do tác giả thuộc mọi quốc tịch sáng tác và được xuất bản tại Anh hoặc Ireland trong năm xét giải. Năm ngoái, nhà văn người Anh gốc Hungary David Szalay giành giải với tiểu thuyết “Flesh”.