Tiểu thuyết 'Jane Eyre' thành sách bắt buộc ở trường Trung Quốc

Jane Eyre, tiểu thuyết kinh điển của văn học Anh, từ lâu đã được yêu thích tại Trung Quốc và nằm trong danh sách sách khuyến đọc cho học sinh. Tuy nhiên, từ mùa thu năm nay, học sinh lớp 9 trên cả nước được yêu cầu đọc trọn vẹn tác phẩm này, theo truyền thông nhà nước Trung Quốc.

Một bài viết trên báo nhà nước còn giới thiệu đây là câu chuyện tình yêu không đề cao vật chất mà người trẻ có thể học hỏi.

Vì sao ‘Jane Eyre’ phù hợp với giá trị gia đình ở Trung Quốc?

Cuốn sách kể về Jane Eyre, một cô gái mồ côi trẻ tuổi làm gia sư tại nhà của ông Rochester, một người đàn ông giàu có nhưng kín đáo và khó đoán. Tại Trung Quốc, tác phẩm được đánh giá cao từ lâu bởi những chủ đề về sự độc lập và bình đẳng giữa phụ nữ và nam giới.

Bản dịch tiếng Trung của Jane Eyre xuất hiện từ năm 1925. Kể từ đó, tác phẩm đã có nhiều bản dịch khác cũng như được chuyển thể lên sân khấu và màn ảnh. Năm 1979, một phiên bản điện ảnh của Anh được công chiếu tại các rạp chiếu phim Trung Quốc, thời kỳ Trung Quốc bắt đầu mở cửa trở lại với văn hóa nước ngoài.

Ping Zhu, Giáo sư văn học tại Đại học California (Mỹ), chuyên nghiên cứu về nữ quyền và văn học Trung Quốc, cho rằng cuốn tiểu thuyết phù hợp với quan điểm của chính phủ Trung Quốc về bình đẳng giới - một góc nhìn tôn trọng sự độc lập của phụ nữ nhưng vẫn duy trì các giá trị gia đình truyền thống.

Bà Zhu phân tích việc đưa tác phẩm vào chương trình giảng dạy diễn ra trong bối cảnh Trung Quốc nỗ lực ứng phó với tình trạng suy giảm dân số và khuyến khích người trẻ lập gia đình.

“Jane Eyre kể về một người phụ nữ độc lập, nhưng cô ấy không đi quá xa trong việc thách thức quyền lực của chế độ phụ quyền”, bà Zhu nói. Đến cuối tiểu thuyết, Jane kết hôn với ông Rochester và có một người con.

Một số cảnh trong bộ phim Jane Eyre (2011) được chuyển thể từ tiểu thuyết cùng tên. Ảnh: Focus Features.

Xuất bản tại Anh năm 1847, Jane Eyre gây chú ý bởi cách khắc họa một cô gái trẻ nghèo khẳng định quyền được sống độc lập, giữ gìn phẩm giá và đòi hỏi sự bình đẳng trong một xã hội mà phụ nữ, đặc biệt là phụ nữ đã kết hôn, bị hạn chế nghiêm trọng về quyền tự chủ pháp lý và kinh tế.

Tại Trung Quốc, tiểu thuyết từ lâu được ca ngợi bởi những tư tưởng nữ quyền. Truyền thông nhà nước thường trích lại lời Jane nói với ông Rochester: “Ông nghĩ rằng vì tôi nghèo, vô danh, xấu xí và nhỏ bé, nên tôi không có tâm hồn và trái tim sao? Ông đã nhầm! Tôi có một tâm hồn chẳng kém gì ông và một trái tim cũng tràn đầy như ông!”.

Theo Giáo sư Zhu, tư tưởng giải phóng phụ nữ trong Jane Eyre mang tính tiến bộ ở thế kỷ 19 và phù hợp với góc nhìn nữ quyền truyền thống tại Trung Quốc, dù có những điểm khác biệt so với các trào lưu hiện đại.

Khác với những câu chuyện tình yêu hời hợt

Trong những năm gần đây, Trung Quốc tăng cường định hướng nội dung văn hóa đại chúng, khuyến khích các sản phẩm truyền tải góc nhìn lành mạnh về tình yêu và hôn nhân.

Những dòng phim ngắn hay truyện ngôn tình bị đánh giá là thực dụng, đề cao lối sống dựa dẫm vào người giàu có dần bị hạn chế.

Trong bối cảnh đó, các tác phẩm kinh điển như Jane Eyre được kỳ vọng giúp giới trẻ hình thành hệ giá trị sống cân bằng và thực chất hơn.

Báo Beijing Daily nhận định việc đưa tiểu thuyết này vào nhà trường mang lại lựa chọn ý nghĩa, thay thế cho những câu chuyện tình yêu hời hợt.

Những tiểu thuyết như Jane Eyre có thể mang đến cho độc giả trẻ một lựa chọn khác thay cho những câu chuyện tình yêu mà họ gọi là hời hợt. Ảnh: New York Times.

Nhiều thế hệ độc giả Trung Quốc từ lâu đã tìm thấy những ý nghĩa riêng trong câu chuyện về Jane.

Bà Vicky Li (46 tuổi) chia sẻ đã đọc tác phẩm từ trẻ và tiếp tục khuyến khích hai con gái tìm đọc để học tính độc lập, bản lĩnh. Theo bà Li, những lựa chọn của Jane mang tính bứt phá rõ rệt trong bối cảnh xã hội thế kỷ 19.

Bà Li cho biết rất vui khi thấy cuốn tiểu thuyết được đưa vào sách giáo khoa, ngay cả khi một số người cho rằng Jane chưa thể hiện hình mẫu một người phụ nữ mạnh mẽ theo quan niệm hiện đại.

“Xét trong bối cảnh lịch sử mà cô ấy sống, những lựa chọn cô ấy đưa ra thực sự mang tính đột phá. Đó là một hành động phản kháng mạnh mẽ”, bà nói với New York Times.

Bản thân cuốn tiểu thuyết cũng khiến cách hiểu rằng cuối cùng Jane đã khuất phục trước những khuôn phép truyền thống trở nên phức tạp hơn. Cô rời bỏ ông Rochester thay vì trở thành tình nhân của ông và chỉ quay trở lại sau khi được thừa hưởng một gia tài. Khi ấy, ông Rochester đã mất đi trang viên và thị lực, làm thay đổi đáng kể cán cân quyền lực giữa hai người.

Wang Sirui, 30 tuổi, nhấn mạnh việc Jane từ chối trở thành tình nhân dù điều đó có thể khiến cô phải chết đói là một khoảnh khắc then chốt cho thấy nhân vật này kiên định với sự độc lập của mình.

“Cốt lõi của tác phẩm nằm ở thông điệp rằng một người phụ nữ phải đưa ra lựa chọn dựa trên ý chí và những giá trị của chính mình, thay vì khuất phục trước đủ loại cám dỗ”, bà Wang, người đọc cuốn sách lần đầu khi 13 tuổi, nói.