Tìm cách thích nghi với già hóa dân số - Bài 1: Chủ động đối mặt với xã hội nhiều người già

Chăm sóc sức khỏe cho người cao tuổi theo tinh thần Nghị quyết 72/NQ-TW. Ảnh: TTXVN

Nhu cầu cho người già tăng lên

Tại buổi sinh hoạt Câu lạc bộ Chăm sóc sức khỏe người cao tuổi phường Cầu Giấy (Hà Nội), các cụ cao tuổi cùng nhau tham gia văn nghệ, giao lưu vui vẻ, ai cũng như khỏe ra, trẻ ra. Buổi sinh hoạt thu hút đông đảo hội viên với nhiều tiết mục văn nghệ do chính người cao tuổi biểu diễn. Những lời ca, điệu múa và phút giây giao lưu, gặp gỡ không chỉ mang lại niềm vui mà còn giúp người cao tuổi tăng cường kết nối xã hội, duy trì tinh thần lạc quan và lối sống tích cực.

Đại diện Trạm Y tế phường Cầu Giấy chia sẻ: “Đối với người cao tuổi, chăm sóc sức khỏe không chỉ dừng ở khám, phát hiện và điều trị bệnh. Duy trì vận động phù hợp, dinh dưỡng hợp lý, tinh thần vui vẻ, thường xuyên giao tiếp và tham gia các hoạt động xã hội cũng là những yếu tố quan trọng góp phần duy trì sức khỏe và nâng cao chất lượng cuộc sống. Thông qua các hoạt động ngay tại khu dân cư, cán bộ y tế có thể nắm bắt nhu cầu chăm sóc sức khỏe, phát hiện những yếu tố nguy cơ và hướng dẫn người cao tuổi chủ động theo dõi sức khỏe. Những trường hợp có dấu hiệu bất thường được tư vấn thăm khám, theo dõi và quản lý phù hợp”.

Sự đồng hành của Trạm Y tế, gia đình và cộng đồng góp phần để người cao tuổi được chăm sóc toàn diện hơn, hướng tới sống vui, sống khỏe, sống chủ động và có chất lượng.

Thời gian gần đây, hoạt động chăm sóc người cao tuổi đang được củng cố, mở rộng tại các địa phương. Đây cũng là một trong những hoạt động hướng tới chăm sóc người cao tuổi, thích ứng với già hóa dân số theo tinh thần Nghị quyết 72/NQ-TW.

Việt Nam chính thức bước vào giai đoạn già hóa dân số từ năm 2011 với tốc độ tương đối nhanh, dự báo sẽ trở thành quốc gia có dân số già trong vài thập niên tới. Sự gia tăng nhanh chóng của nhóm người cao tuổi không chỉ tạo áp lực đối với ngân sách nhà nước, hệ thống bảo hiểm xã hội và bảo hiểm y tế mà còn đặt ra yêu cầu cấp thiết các chính sách an sinh xã hội chăm sóc sức khoẻ, bảo đảm an toàn cho người cao tuổi.

Đánh giá về tình hình già hóa dân số của Việt Nam, ông Lê Thanh Dũng, Cục trưởng Cục Dân số (Bộ Y tế) cho biết: “Năm 2024, số lượng người cao tuổi chiếm khoảng 14% dân số và dự báo sẽ tăng lên 16,66% vào năm 2029, khoảng 20,2% vào năm 2039. Việt Nam là một trong những quốc gia có tốc độ già hóa dân số nhanh nhất thế giới. Tuổi thọ tăng là một trong những thành tựu quan trọng về phát triển kinh tế - xã hội và chăm sóc sức khỏe; tuy nhiên, già hóa dân số đặt ra yêu cầu đổi mới hệ thống an sinh xã hội, lao động, việc làm và đặc biệt là hệ thống chăm sóc sức khỏe người cao tuổi.

Trong bối cảnh hiện nay, việc đầu tư cho chăm sóc người cao tuổi là để thích ứng với già hóa dân số. Khi người cao tuổi được chăm sóc tốt hơn, sống khỏe mạnh và độc lập lâu hơn, không chỉ giúp giảm áp lực lên hệ thống y tế và an sinh xã hội mà còn phát huy được kinh nghiệm, trí tuệ và vai trò của người cao tuổi trong gia đình và cộng đồng.

Tuy nhiên, các chính sách chăm sóc sức khỏe đối với người cao tuổi vẫn còn tồn tại một số hạn chế nhất định như: Công tác chăm sóc người cao tuổi tại một số địa phương vẫn còn hạn chế về cơ sở vật chất, nguồn nhân lực cũng như các dịch vụ y tế chuyên biệt; sự phối hợp giữa gia đình, cộng đồng và các tổ chức xã hội trong việc chăm sóc người cao tuổi chưa thật sự đồng bộ và hiệu quả. Vì vậy, việc thực hiện chính sách đối với người cao tuổi, xây dựng hệ thống chăm sóc sức khỏe cho người cao tuổi một cách đồng bộ là yêu cầu cần thiết trong bối cảnh hiện nay.

Đầu tư bài bản, có hệ thống

Theo Cục Dân số, Chương trình chăm sóc sức khỏe người cao tuổi đến năm 2030 đã đặt ra mục tiêu phấn đấu từ năm 2026 người cao tuổi được khám sức khỏe hoặc sàng lọc ít nhất mỗi năm một lần, được lập hồ sơ quản lý sức khỏe; đến năm 2030, 90% xã, phường, đặc khu có câu lạc bộ và đội tình nguyện viên chăm sóc người cao tuổi, 20% địa phương phát triển mô hình chăm sóc ban ngày; 100% tỉnh, thành phố có cơ sở chăm sóc người cao tuổi theo hình thức xã hội hóa và có bệnh viện hoặc chuyên khoa lão khoa…

Thời gian qua, Nhà nước đang từng bước hoàn thiện hệ thống chính sách an sinh xã hội đối với người cao tuổi, trong đó mở rộng diện thụ hưởng trợ cấp xã hội, bảo hiểm y tế và các dịch vụ chăm sóc sức khỏe, góp phần cải thiện đời sống vật chất và tinh thần của người cao tuổi.

Đặc biệt, Nghị quyết số 72-NQ/TW về một số giải pháp đột phá, tăng cường bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân của Bộ Chính trị đã đặt ra yêu cầu “Phát triển các cơ sở chăm sóc người cao tuổi. Tiếp tục hoàn thiện hệ thống dịch vụ phục hồi chức năng; kết hợp hiệu quả giữa các cơ sở y tế và các cơ sở chăm sóc người cao tuổi”, nhiều chính sách, chương trình hành động đã được ban hành nhằm bảo vệ, chăm lo và phát huy vai trò của người cao tuổi, tạo tiền đề cho việc phát triển các mô hình chăm sóc mới.

Đặc biệt, hệ thống cơ sở chăm sóc người cao tuổi đang được mở rộng mạnh mẽ. Vừa qua, các mô hình phức hợp y tế - dưỡng lão hiện đại đã được xây dựng như dự án Khu phức hợp y tế - chăm sóc sức khỏe người cao tuổi Đại học Y Hà Nội vừa được phê duyệt với mức đầu tư hơn 16.000 tỷ đồng; các mô hình mô hình “bán trú” dành cho người cao tuổi do các trạm y tế địa phương triển khai tại các xã, phường ở các thành phố lớn như Hà Nội, TP Hồ Chí Minh…

Tại các địa phương cũng lan tỏa các hoạt động văn hóa, thể thao, sinh hoạt cộng đồng, câu lạc bộ dưỡng sinh, văn nghệ cho người cao tuổi; giúp người cao tuổi tăng cường giao lưu, giữ gìn sức khỏe; cải thiện đáng kể sức khỏe và đời sống tinh thần của người cao tuổi. Tại các địa phương cũng triển khai các mô hình câu lạc bộ Liên thế hệ tự giúp nhau; mô hình chăm sóc người cao tuổi dựa vào cộng đồng… qua đó phát huy vai trò của gia đình và xã hội trong việc chăm lo cho người cao tuổi.

Bên cạnh đó, người cao tuổi hiện nay cũng được nhiều ưu đãi về chính sách bảo hiểm xã hội như những người đủ từ 75 tuổi trở lên không có lương hưu hoặc trợ cấp bảo hiểm xã hội được hưởng 500.000 đồng/tháng; người từ 70 đến dưới 75 tuổi thuộc hộ nghèo hoặc cận nghèo và không có lương hưu cũng có thể được hưởng trợ cấp; tỷ lệ người cao tuổi được cấp thẻ bảo hiểm y tế ngày càng tăng, tạo điều kiện thuận lợi được khám, chữa bệnh và chăm sóc sức khỏe thường xuyên.

Đặc biệt, vừa qua triển khai công tác khám sức khỏe miễn phí toàn dân, nhiều địa phương đã tổ chức các chương trình khám sức khỏe định kỳ, lập hồ sơ theo dõi sức khỏe và tư vấn phòng bệnh cho người cao tuổi tại cộng đồng.

Theo các chuyên gia, trong thời gian tới, hệ thống chính sách về người cao tuổi cần tiếp tục được hoàn thiện, nâng cao hiệu quả thực thi và tăng cường sự phối hợp giữa Nhà nước, gia đình và xã hội trong việc chăm sóc và phát huy vai trò của người cao tuổi. Việc bảo đảm an sinh xã hội cho người cao tuổi không chỉ là trách nhiệm của Nhà nước mà còn là nhiệm vụ chung của toàn xã hội; là thước đo quan trọng phản ánh sự phát triển bền vững, nhân văn của đất nước trong tiến trình già hóa dân số.

Bài cuối: Xây dựng tinh thần chuẩn bị tốt cho tuổi già