Tìm mốc khởi đầu cho Hưng Yên sau hợp nhất

Các đại biểu tham dự hội thảo. (Nguồn Báo Hưng Yên)

Chiều 14/9, tại trụ sở Tỉnh ủy Hưng Yên, Ban Tuyên giáo và Dân vận Tỉnh ủy phối hợp với Viện Lịch sử Đảng, Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh và Viện Sử học, Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam tổ chức hội thảo khoa học về việc xác định ngày thành lập tỉnh Hưng Yên và Đảng bộ tỉnh sau hợp nhất. Hội thảo có sự tham dự của nhiều chuyên gia, nhà khoa học, nhà nghiên cứu cùng đại diện các cơ quan, đơn vị trong tỉnh.

Ông Trần Quốc Toản, Phó Bí thư Thường trực Tỉnh ủy, Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam tỉnh dự và chỉ đạo hội thảo.

Chủ trì hội thảo gồm các ông Nguyễn Văn Chiến, Ủy viên Ban Thường vụ Tỉnh ủy, Trưởng ban Tuyên giáo và Dân vận Tỉnh ủy; PGS, TS Trần Trọng Thơ, Phó Viện trưởng Viện Lịch sử Đảng; TS Lê Quang Chắn, Phó Viện trưởng Viện Sử học.

Tìm một mốc đủ căn cứ lịch sử

Phát biểu tại hội thảo, ông Trần Quốc Toản cho rằng, sau khi hai tỉnh Hưng Yên và Thái Bình hợp nhất, việc xác định ngày thành lập tỉnh cần được thực hiện thận trọng, dựa trên tài liệu lịch sử và căn cứ pháp lý rõ ràng.

Theo ông, đây không chỉ là câu chuyện lựa chọn một ngày để kỷ niệm. Điều quan trọng hơn là phải xác định được đâu là điểm khởi đầu hợp lý của một đơn vị hành chính đã trải qua nhiều lần thay đổi về địa giới và tổ chức bộ máy.

Việc lựa chọn mốc thời gian cũng phải bảo đảm thể hiện được sự kế thừa lịch sử của cả Hưng Yên và Thái Bình trước khi hợp nhất. Một yêu cầu khác được đặt ra là phải phân biệt rõ giữa các khái niệm thành lập, tái lập, hợp nhất hay điều chỉnh địa giới. Những khái niệm này không hoàn toàn giống nhau về nội hàm và cơ sở pháp lý.

Hội thảo được tổ chức trên cơ sở Hướng dẫn số 28-HD/BTGDVTW ngày 9/7/2026 của Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương về xác định, lựa chọn ngày truyền thống, ngày thành lập, ngày tái lập, ngày giành chính quyền, ngày giải phóng sau khi sắp xếp tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị.

Ông Trần Quốc Toản đề nghị các cơ quan chuyên môn tiếp tục rà soát tư liệu, nhất là những nội dung còn có cách hiểu khác nhau, trước khi hoàn thiện hồ sơ trình cấp có thẩm quyền xem xét.

Không thể chọn mốc lịch sử một cách cơ học

Phát biểu đề dẫn, ông Nguyễn Văn Chiến, Trưởng ban Tuyên giáo và Dân vận Tỉnh ủy, cho rằng việc xác định ngày thành lập tỉnh Hưng Yên cần được nhìn từ nhiều góc độ, từ lịch sử hành chính, lịch sử Đảng đến pháp lý và quá trình tổ chức bộ máy qua từng thời kỳ.

Theo ông Nguyễn Văn Chiến, nếu chỉ dựa vào một sự kiện hành chính gần nhất thì khó phản ánh đầy đủ chiều dài lịch sử của địa phương. Ngược lại, một mốc quá xa nhưng không có đủ chứng cứ về mặt tổ chức hành chính cũng khó tạo được sự thuyết phục. Vì vậy, mốc được lựa chọn phải có khả năng lý giải bằng tư liệu, đối chiếu được với văn bản và phù hợp với tiến trình lịch sử của địa phương.

Đây cũng là lý do Ban Tổ chức không chỉ xem xét thời điểm hợp nhất hiện nay mà còn đặt vấn đề trong toàn bộ quá trình hình thành và biến đổi của đơn vị hành chính Hưng Yên qua các thời kỳ.

39 tham luận, cùng đi tìm một điểm khởi đầu

Hội thảo nhận được 39 tham luận của các chuyên gia, nhà khoa học, nhà nghiên cứu và đại diện các sở, ban, ngành, địa phương. Một số tham luận tập trung làm rõ tiêu chí xác định ngày thành lập một đơn vị hành chính cấp tỉnh. Một số khác phân tích lịch sử hành chính Việt Nam, những lần thay đổi địa giới và tổ chức bộ máy của Hưng Yên, Thái Bình qua từng giai đoạn.

Nhiều ý kiến cũng đi sâu vào cơ sở pháp lý của việc hợp nhất hai tỉnh, từ đó xem xét nguyên tắc kế thừa về lịch sử và tổ chức.

Đối với Đảng bộ tỉnh, các nhà nghiên cứu tập trung vào thời điểm xuất hiện những tổ chức cộng sản đầu tiên trên địa bàn để xác định mốc khởi đầu phù hợp.

Bên cạnh những vấn đề về hành chính và tổ chức Đảng, một số tham luận đề cập lịch sử khai hoang, lấn biển, lập làng ở Tiền Hải, cũng như những yếu tố về cộng đồng dân cư và không gian văn hóa của hai địa phương.

Những cách tiếp cận khác nhau này giúp việc lựa chọn mốc lịch sử không bị giới hạn trong một tài liệu hay một sự kiện đơn lẻ.

Vì sao tháng 11/1831 được đề xuất?

Sau quá trình trao đổi, phân tích các luận cứ tại hội thảo, các đại biểu thống nhất cao đề xuất tháng 11/1831 là mốc thành lập tỉnh Hưng Yên. Mốc này được đặt trong bối cảnh cải cách hành chính dưới triều Nguyễn, khi hệ thống tỉnh được tổ chức lại dưới thời vua Minh Mạng.

Điểm cần lưu ý là hội thảo chưa xác định một ngày cụ thể trong tháng 11/1831. Nói cách khác, giới nghiên cứu mới đạt sự thống nhất cao về tháng và năm. Việc chọn một ngày chính thức vẫn cần thêm căn cứ từ tài liệu lịch sử, lưu trữ và văn bản liên quan trước khi trình cấp có thẩm quyền quyết định.

Theo các đại biểu, nội dung này cần tiếp tục được đối chiếu với các nguồn sử liệu, tài liệu lưu trữ và văn bản có liên quan trước khi trình cấp có thẩm quyền quyết định.

Sự thận trọng này là cần thiết, bởi một khi được lựa chọn, ngày thành lập tỉnh sẽ trở thành mốc sử dụng lâu dài trong các văn bản, hoạt động kỷ niệm và giáo dục lịch sử địa phương.

Đề xuất tháng 6/1929 là mốc khởi đầu lịch sử Đảng bộ tỉnh

Đối với Đảng bộ tỉnh Hưng Yên, các đại biểu thống nhất cao đề xuất tháng 6/1929 là thời điểm ra đời các tổ chức cộng sản đầu tiên, đồng thời là mốc khởi đầu lịch sử, truyền thống của Đảng bộ tỉnh.

Cách xác định này dựa trên quá trình hình thành những tổ chức cộng sản đầu tiên trên địa bàn, thay vì chỉ căn cứ vào thời điểm bộ máy Đảng cấp tỉnh được hoàn chỉnh về sau.

Kết luận hội thảo, ông Nguyễn Văn Chiến cho biết Ban Tuyên giáo và Dân vận Tỉnh ủy sẽ tiếp tục tổng hợp ý kiến, rà soát các nguồn tư liệu và hoàn thiện hồ sơ để tham mưu cấp có thẩm quyền xem xét.

Kết quả này sẽ được Ban Tuyên giáo và Dân vận Tỉnh ủy tiếp tục tổng hợp, hoàn thiện hồ sơ, tham mưu cấp có thẩm quyền xem xét, quyết định ngày thành lập tỉnh và ngày truyền thống của Đảng bộ tỉnh theo đúng quy định.

Việc xác lập các mốc lịch sử không chỉ nhằm hoàn thiện hồ sơ về quá trình hình thành tỉnh sau hợp nhất, mà còn tạo một điểm tựa chung về lịch sử và truyền thống, kết nối những giá trị của Hưng Yên và Thái Bình trong không gian phát triển mới.