Tìm sinh kế phù hợp giữa vùng rừng đặc dụng

Tổ quản lý bảo vệ rừng thôn Bản Loàn (xã Yên Thịnh) tuần tra, kiểm tra diện tích rừng được giao quản lý.

Hằng tháng, ông Mai Tiến Đình, Tổ trưởng Tổ quản lý, bảo vệ rừng ở bản Loàn, đều cùng các thành viên đi tuần tra, kiểm tra diện tích rừng được giao. Bên cạnh công việc bảo vệ rừng, gia đình ông phát triển một số hoạt động sản xuất được phép như trồng rừng, nuôi cá, chăn nuôi gia súc.

Theo ông Đình, phần lớn đất ở đây là rừng tự nhiên nên diện tích đất sản xuất của người dân không nhiều. Muốn mở rộng chăn nuôi, làm mô hình lớn cũng khó.

Yên Thịnh có diện tích tự nhiên trên 16.580ha, trong đó đất lâm nghiệp trên 15.260ha, diện tích rừng gần 15.000ha, độ che phủ rừng trên 89%. Địa hình miền núi, dân cư phân tán cũng khiến việc hình thành các vùng sản xuất hàng hóa quy mô lớn gặp nhiều khó khăn.

Đặc biệt, người dân sống trong vùng lõi và vùng đệm phải tuân thủ các quy định về bảo vệ rừng, không được mở rộng sản xuất theo hướng tác động đến rừng tự nhiên. Trong khi đó, diện tích đất trồng lúa chỉ có 264,47ha, đất trồng cây lâu năm 21,16ha; tỷ lệ hộ nghèo đa chiều vẫn chiếm gần 15%. Sản xuất nông nghiệp, chăn nuôi chủ yếu ở quy mô hộ gia đình, phần lớn chỉ đáp ứng nhu cầu sinh hoạt. 

Từ thực tế đó, các chính sách hỗ trợ sản xuất, giảm nghèo, bảo vệ rừng đang được địa phương triển khai theo hướng phù hợp với điều kiện của từng hộ, từng khu vực, thay vì mở rộng diện tích sản xuất.

Năm 2025, sau khi rà soát nhu cầu và điều kiện thực tế, xã Yên Thịnh triển khai 4 dự án cộng đồng hỗ trợ chăn nuôi trâu, bò, dê và gà thịt, với 28 hộ tham gia, tổng kinh phí giải ngân trên 900 triệu đồng. Các mô hình bước đầu cho kết quả tích cực.

Người dân vùng lõi Khu Bảo tồn loài - sinh cảnh Nam Xuân Lạc phát triển chăn nuôi lợn bản địa.

Cùng với hỗ trợ con giống, địa phương chú trọng hướng dẫn kỹ thuật, từ làm chuồng trại, trồng cỏ đến chăm sóc gia súc. Cách làm này nhằm tận dụng diện tích, lao động sẵn có, hạn chế nhu cầu mở rộng đất sản xuất vào khu vực rừng tự nhiên.

Theo ông Nông Thanh Hoài, Phó Chủ tịch UBND xã Yên Thịnh, các nguồn lực hỗ trợ đang giúp hộ nghèo, cận nghèo có thêm điều kiện phát triển kinh tế. Năm 2025, trên 4.800ha rừng được thực hiện chính sách hỗ trợ bảo vệ, trong đó trên 2.750ha do hộ gia đình, cá nhân quản lý, với 447 lượt hộ tham gia. Mức hỗ trợ từ 500.000-600.000 đồng/ha/năm tùy chương trình; tổng kinh phí hỗ trợ bảo vệ rừng trong năm trên 1,7 tỷ đồng.

Dù chưa thể trở thành nguồn thu nhập chính, chính sách hỗ trợ bảo vệ rừng đang tạo mối liên kết rõ hơn giữa trách nhiệm giữ rừng và lợi ích trực tiếp của người dân. Đây cũng là một hướng sinh kế gắn với lợi thế lớn nhất của Yên Thịnh.

Về lâu dài, địa phương còn tính đến việc khai thác hợp lý giá trị cảnh quan và hệ sinh thái để phát triển du lịch sinh thái, du lịch trải nghiệm. Khu Bảo tồn loài - sinh cảnh Nam Xuân Lạc có diện tích trên 3.980ha rừng tự nhiên, đa dạng sinh học phong phú, trong đó có nhiều loài quý hiếm.

Cùng với đó là địa hình núi đá vôi, hang động, khe suối, thác nước và khí hậu mát mẻ. Khu vực Phja Khao có cảnh quan còn khá nguyên sơ. Nếu được đầu tư hạ tầng, xây dựng sản phẩm và kết nối phù hợp, người dân có thể tham gia các dịch vụ lưu trú, ăn uống, giới thiệu văn hóa, sản phẩm địa phương.

Cùng với các chính sách hỗ trợ sản xuất, khoán bảo vệ rừng và chương trình mục tiêu quốc gia, Sở Nông nghiệp và Môi trường cũng đang nghiên cứu hướng khai thác phù hợp giá trị cảnh quan, đa dạng sinh học để phát triển du lịch sinh thái tại những khu vực rừng đặc dụng khi đủ điều kiện và được cấp có thẩm quyền cho phép.

Ông Triệu Đức Văn, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường, nhấn mạnh yêu cầu đặt ra là vừa bảo vệ nghiêm nguồn tài nguyên rừng, vừa từng bước nâng cao đời sống người dân sống trong và xung quanh rừng đặc dụng.