Tín dụng học sinh, sinh viên cần theo kịp mặt bằng chi phí mới

Cán bộ Phòng giao dịch Ngân hàng Chính sách xã hội Ba Vì trao vốn tín dụng chính sách ưu đãi cho gia đình học sinh, sinh viên tại xã Bất Bạt. Ảnh: Khương Tuấn

“Điểm tựa” của nhiều sinh viên khó khăn

Chương trình tín dụng đối với học sinh, sinh viên triển khai từ năm 2007 theo Quyết định số 157/2007/QĐ-TTg, ngày 29-7-2007 của Thủ tướng Chính phủ. Chính sách này sau đó được sửa đổi, bổ sung bởi Quyết định số 05/2022/QĐ-TTg, ngày 23-3-2022, nâng mức cho vay tối đa 4 triệu đồng/tháng/sinh viên. Tính đến ngày 31-5-2026, tổng doanh số cho vay lũy kế của toàn chương trình đạt 92.532 tỷ đồng.

Bên cạnh chính sách tín dụng này, ngày 28-8-2025, Thủ tướng Chính phủ còn ban hành Quyết định số 29/2025/QĐ-TTg về tín dụng đối với học sinh, sinh viên, học viên thạc sĩ, nghiên cứu sinh học các ngành khoa học, công nghệ, kỹ thuật và toán. Theo đó, người học đủ điều kiện có thể được vay toàn bộ phần học phí còn phải đóng sau khi đã trừ các khoản học bổng, hỗ trợ khác; đồng thời được vay thêm tối đa 5 triệu đồng/tháng để trang trải chi phí sinh hoạt.

Làm nghề nông, gia đình chị Khương Thị Chín, thôn Khê Thượng, xã Bất Bạt (Hà Nội) đang nuôi 2 con trai học đại học cùng lúc. Thấu hiểu hoàn cảnh của gia đình, qua sự kết nối của Hội Liên hiệp phụ nữ xã Bất Bạt với Ngân hàng Chính sách xã hội, gia đình chị được vay 60 triệu đồng vốn học sinh, sinh viên cho con thứ hai theo học tại Trường Đại học Tài Nguyên và Môi trường Hà Nội.

“Số tiền được vay tuy không lớn nhưng cũng giúp gia đình chúng tôi trang trải phần nào tiền học phí cho con trai. Hơn nữa, thời gian trả là 1 năm sau khi con trai tốt nghiệp, có việc làm. Điều này vừa giúp gia đình đỡ áp lực trả nợ, đồng thời khiến con sống có trách nhiệm hơn vì biết rằng bố mẹ đã vất vả nuôi con ăn học”, chị Khương Thị Chín chia sẻ.

Còn với gia đình anh Nguyễn Triệu Sơn, ở xã Hà Bắc (thành phố Hải Phòng), vừa qua gia đình đón tin vui khi con trúng tuyển Đại học Bách khoa Hà Nội. Tuy nhiên, niềm vui “ngắn chẳng tày gang” bởi ngay sau đó là nỗi lo chi phí học tập, sinh hoạt tại Thủ đô. Sau khi tìm hiểu thông tin, anh Nguyễn Triệu Sơn đã làm thủ tục vay vốn theo Quyết định số 29/2025/QĐ-TTg, tổng cộng 475 triệu đồng, thời hạn 129 tháng, giải ngân theo từng giai đoạn phù hợp với quá trình học tập. Trường hợp của gia đình anh Nguyễn Triệu Sơn cho thấy, chính sách vay dành cho nhóm ngành STEM (khoa học - công nghệ - kỹ thuật - toán học) cho phép người học tiếp cận nguồn vốn lớn hơn, phù hợp hơn với đặc thù chi phí đào tạo.

Để tín dụng theo kịp thực tế

Từ năm học 2026-2027, học phí tại các cơ sở giáo dục đại học công lập khoảng 17-87,5 triệu đồng/năm, tùy ngành đào tạo và cơ sở. Trong khi đó, chi phí sinh hoạt cơ bản của sinh viên học xa nhà có thể vào khoảng 3-5 triệu đồng/tháng. Như vậy, đối với nhóm ngành và cơ sở đào tạo có mức học phí cao, tổng chi phí học tập và sinh hoạt có thể lên tới hàng chục triệu đồng mỗi học kỳ. Trong khi theo quy định hiện hành, mức vay tối đa 4 triệu đồng/tháng chưa đáp ứng toàn bộ nhu cầu tài chính của người học. Chính vì vậy, để phù hợp với thực tiễn, các cơ quan chức năng đang hoàn thiện dự thảo về tín dụng đối với học sinh, sinh viên, trình Thủ tướng Chính phủ xem xét, ban hành.

Về nội dung này, theo PGS.TS Trần Mạnh Huy, Ủy viên Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội, việc xem xét để nâng mức vay từ 4 triệu đồng lên 8 triệu đồng là cần thiết, nhưng về bản chất đó vẫn chỉ là điều chỉnh một tham số của chính sách cũ. Điều đáng cân nhắc hơn là liệu đã đến lúc cần xây dựng một thế hệ chính sách mới về tín dụng sinh viên, thống nhất về hạ tầng vận hành, phân tầng theo đối tượng, liên thông dữ liệu, phối hợp được tín dụng với học bổng và miễn giảm học phí, đồng thời có cơ chế đánh giá hiệu quả đầu tư sau khi người học tốt nghiệp?

TS Hoàng Ngọc Vinh, nguyên Vụ trưởng Vụ Giáo dục chuyên nghiệp (trước đây thuộc Bộ Giáo dục và Đào tạo) cho rằng, chính sách tín dụng cần đi cùng các giải pháp bảo đảm chất lượng đào tạo. Người học vay vốn để đầu tư cho việc học, nâng cao năng lực nghề nghiệp và cơ hội có việc làm. Nếu chất lượng đào tạo không bảo đảm, họ có thể khó tìm được việc làm hoặc có thu nhập không đủ để trả nợ. Khi đó, người học vừa mất thời gian, công sức, vừa mang gánh nặng khoản vay; tổ chức tín dụng cũng đối mặt với nguy cơ khó thu hồi vốn.

Về định hướng ưu tiên tín dụng cho các ngành học STEM, TS Hoàng Ngọc Vinh cho rằng, đây là hướng đi cần thiết để đáp ứng nhu cầu nhân lực phục vụ phát triển khoa học, công nghệ. Tuy nhiên, chính sách cũng cần quan tâm nhu cầu nhân lực của các lĩnh vực khác, bảo đảm cơ hội tiếp cận vốn vay cho người học.

Bộ Giáo dục và Đào tạo trong quá trình xin ý kiến, góp ý dự thảo quyết định mới về tín dụng đối với học sinh, sinh viên với các bộ, ngành, địa phương để trình Chính phủ, cũng đề nghị xem xét việc điều chỉnh kỳ hạn trả nợ hoặc gia hạn nợ theo quy định, bảo đảm phù hợp bối cảnh nhiều sinh viên sau khi tốt nghiệp, cần thời gian tìm việc làm, ổn định thu nhập trước khi có khả năng trả nợ. Đề xuất này cho thấy áp lực điều chỉnh chính sách không chỉ nằm ở đầu vào (mức vay, đối tượng thụ hưởng) mà còn ở đầu ra - cách chính sách đồng hành với người vay sau khi rời giảng đường.