Tín dụng tăng nhanh hơn huy động, áp lực cân đối vốn gia tăng

Tăng trưởng tín dụng vượt huy động, ngân hàng chịu sức ép nguồn vốn. (Ảnh: Vietnam+)

Tăng trưởng tín dụng tiếp tục vượt tốc độ huy động vốn đang tạo sức ép lên cân đối nguồn vốn của nhiều ngân hàng thương mại. Trong bối cảnh đó, Chính phủ và Ngân hàng Nhà nước đã triển khai đồng bộ nhiều giải pháp nhằm hỗ trợ thanh khoản, cải thiện các chỉ tiêu an toàn và tạo điều kiện để ổn định mặt bằng lãi suất.

Áp lực huy động vốn gia tăng

Lãnh đạo một số ngân hàng thương mại lớn thừa nhận việc huy động vốn hiện gặp nhiều khó khăn khi lượng tiền gửi của người dân và hộ kinh doanh giảm khá mạnh. Điều này làm gia tăng chi phí huy động vốn của ngân hàng, dẫn đến biên lãi ròng (NIM) bị thu hẹp.

Ông Phạm Chí Quang - Vụ trưởng Vụ Chính sách tiền tệ (Ngân hàng Nhà nước) cho biết bình quân 5 năm gần đây, tăng trưởng tín dụng luôn cao hơn tăng trưởng huy động khoảng 3-4%. Tính đến ngày 15/6 năm nay, tín dụng đã tăng 6,38%, trong khi huy động vốn mới tăng khoảng 4,3%, chênh lệch vẫn ở mức khoảng 2 điểm phần trăm.

Theo ông Quang, khoảng cách này khiến tỷ lệ dư nợ cho vay trên tổng tiền gửi (LDR) của nhiều ngân hàng duy trì ở mức rất cao, dao động khoảng 112-117%. Điều này đồng nghĩa với việc cứ 100 đồng huy động được, hệ thống đang cho vay khoảng 112 đồng và phải bù đắp phần thiếu hụt bằng các nguồn vốn khác.

Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam Đào Minh Tú cũng chỉ ra hệ thống các tổ chức tín dụng đang đối mặt với sự mất cân đối cung-cầu vốn. Nhu cầu vốn đầu tư của nền kinh tế hiện nay rất lớn, nhưng khả năng đáp ứng qua kênh tín dụng gặp khó do tỷ lệ huy động vốn tăng trưởng thấp hơn tốc độ tăng trưởng tín dụng.

Thực tế này cho thấy áp lực hiện nay không nằm ở khả năng thanh khoản hay khả năng chi trả của hệ thống (vẫn đáp ứng 100% nhu cầu rút tiền và lãi của người dân), mà chủ yếu là bài toán cân đối nguồn vốn.

Để ứng phó với tình hình căng thẳng nguồn vốn, các ngân hàng đã đồng loạt tăng lãi suất huy động kỳ hạn 6 tháng kết hợp các chương trình ưu đãi riêng, tiêu biểu như Sacombank (áp dụng mức 9%/năm cho khách gửi trên 1 tỷ đồng), Vikki Bank, hay Cake by VPBank.

Bên cạnh đó, các ngân hàng cũng đẩy mạnh phát hành trái phiếu để bổ sung nguồn vốn trung và dài hạn, đẩy lãi suất trái phiếu ngân hàng tăng khoảng 3 điểm phần trăm so với cùng kỳ năm ngoái. Những nhà băng lớn như Vietcombank phải chấp nhận mức lãi suất 7,9%, BIDV vượt mức 8,1%; trong khi MB, OCB hay VPBank phải huy động từ 8,3% đến 8,6%/năm. Thậm chí, một số lô trái phiếu của các ngân hàng nhỏ hơn đã chạm ngưỡng 9%/năm.

(Ảnh: Vietnam+)

Lãnh đạo Hiệp hội Ngân hàng thừa nhận biến động lãi suất là hệ quả tất yếu khi cung cầu vốn mất cân đối. Dù Chính phủ và Ngân hàng Nhà nước chỉ đạo quyết liệt việc giảm lãi suất để hỗ trợ doanh nghiệp, nhưng việc điều hành lúc này còn phải bảo đảm sự an toàn tài chính của hệ thống.

Ông Đào Minh Tú nhấn mạnh: "Bài toán cân đối giữa đầu vào, đầu ra, biên lợi nhuận và an toàn hệ thống là vấn đề rất khó nhưng bắt buộc phải xử lý. Do đó, cần có các chính sách hỗ trợ doanh nghiệp mang tính trung và dài hạn thay vì để các ngân hàng thương mại tự gánh toàn bộ chi phí".

Chính sách hỗ trợ giảm áp lực cho ngân hàng

Để tháo gỡ nút thắt cân đối vốn, Chính phủ và Ngân hàng Nhà nước đã triển khai đồng bộ nhiều giải pháp quan trọng. Mới đây, Chính phủ đã ban hành Nghị quyết 168/NQ-CP, cho phép Bộ Tài chính nâng tỷ lệ tiền gửi của Kho bạc Nhà nước tại các ngân hàng thương mại nhà nước lên trên mức 50%. Trước đó, theo quy định hiện hành, Kho bạc Nhà nước chỉ được gửi tối đa 50% tiền gửi tại các ngân hàng thương mại nhà nước, phần còn lại gửi tại Ngân hàng Nhà nước.

Song song với đó, Ngân hàng Nhà nước cũng đã ban hành Thông tư 25, cho phép tính 20% số dư tiền gửi của Kho bạc Nhà nước vào tỷ lệ LDR (tỷ lệ dư nợ cho vay trên tổng tiền gửi).

Theo ông Phạm Chí Quang, những điều chỉnh này giúp các ngân hàng có thêm nguồn vốn tính vào các chỉ tiêu an toàn, đặc biệt là cải thiện tỷ lệ LDR, từ đó giảm đáng kể áp lực huy động trên thị trường. Trong thời gian tới, nếu cần thiết, Ngân hàng Nhà nước sẽ tiếp tục nghiên cứu, điều chỉnh các quy định nhằm hỗ trợ tốt hơn các tỷ lệ an toàn của hệ thống.

Điều này giúp các ngân hàng có thêm nguồn vốn tính vào các chỉ tiêu an toàn, qua đó giảm áp lực huy động trên thị trường.

Doanh nghiệp dệt may tận dụng cơ hội thị trường, thúc đẩy sản xuất-kinh doanh. (Ảnh: Vietnam+)

Về điều hành chính sách tiền tệ, lãnh đạo Ngân hàng Nhà nước cho biết luôn duy trì hai "cửa sổ" cung ứng thanh khoản là thị trường mở (OMO) và nghiệp vụ hoán đổi ngoại tệ (Swap) hoạt động kịp thời, linh hoạt và áp sát thị trường. Nhờ đó, mặt bằng lãi suất thị trường liên ngân hàng được giữ ổn định, lan tỏa tích cực đến thị trường 1.

Mặc dù gặp nhiều khó khăn trong cân đối vốn, ngành ngân hàng đã có dấu hiệu giảm lãi suất: Lãi suất huy động giảm 0,04% so với thời điểm trước ngày 9/4 (thời điểm Thống đốc chỉ đạo) và lãi suất cho vay giảm khoảng 0,1%. Khi tốc độ tăng trưởng huy động vốn tốt hơn, mặt bằng lãi suất sẽ trở lại ổn định và có thể giảm tiếp.

Từ thực tiễn hoạt động, Tổng Thư ký Hiệp hội Ngân hàng đề xuất cần phát triển mạnh thị trường vốn trung và dài hạn (đặc biệt là thị trường chứng khoán, trái phiếu và các quỹ đầu tư) để giảm áp lực cung ứng vốn cho hệ thống ngân hàng.

Ngoài ra, các chính sách tín dụng ưu đãi của Nhà nước cần xây dựng phù hợp thực tiễn, có sự tham gia của Ngân hàng Nhà nước ngay từ đầu, đồng thời cần có chính sách rõ ràng, cụ thể hơn đối với tín dụng dành cho doanh nghiệp nhỏ và vừa để các ngân hàng thương mại có cơ sở mạnh dạn cho vay.

Về dài hạn, các chuyên gia đồng tình rằng việc phát triển đồng bộ thị trường vốn cùng với điều hành linh hoạt chính sách tiền tệ sẽ góp phần giảm áp lực huy động cho hệ thống ngân hàng, qua đó tạo dư địa ổn định lãi suất và hỗ trợ tăng trưởng kinh tế bền vững./.