Tín dụng xanh tăng nhanh nhưng chưa đủ lực tạo chuyển biến lớn cho dòng vốn

Nhiều rào cản khiến tín dụng xanh khó bứt phá

Theo TS Nguyễn Trí Hiếu - Viện trưởng Viện Nghiên cứu và Phát triển thị trường Tài chính và Bất động sản Toàn cầu, tài chính xanh, trong đó có tín dụng xanh, là lĩnh vực còn khá mới tại Việt Nam nhưng có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong bối cảnh nguồn lực cho môi trường còn hạn chế.

Trong khoảng 10 năm qua, tín dụng xanh ghi nhận tốc độ tăng trưởng 20 - 25%/năm, cao hơn mức tăng trưởng tín dụng chung. Tuy nhiên, quy mô vẫn còn nhỏ, chỉ chiếm khoảng 4,1- 4,2% tổng dư nợ, tương đương 780.000 - 850.000 tỷ đồng vào cuối năm 2025.

Số lượng tổ chức tín dụng tham gia cũng tăng mạnh, từ khoảng 15 ngân hàng năm 2017 lên 58 đơn vị vào năm 2025. Dòng vốn này chủ yếu tập trung vào năng lượng tái tạo (khoảng 40%) và nông nghiệp (30 - 33%), trong khi các lĩnh vực như giao thông xanh, công trình xanh hay kinh tế tuần hoàn vẫn còn thiếu vốn. Tín dụng xanh không chỉ dừng ở các dự án lớn mà đã mở rộng sang tiêu dùng như cho vay mua nhà xanh, điện mặt trời áp mái, xe điện.

Dù tăng trưởng nhanh, tín dụng xanh vẫn đối mặt với nhiều hạn chế. Theo TS Nguyễn Trí Hiếu, các ngân hàng hiện bị ràng buộc bởi tỷ lệ cho vay trên huy động (LDR) ở mức 85% để đảm bảo an toàn thanh khoản, trong khi nhu cầu vốn của nền kinh tế rất lớn.

TS Nguyễn Trí Hiếu - Viện trưởng Viện Nghiên cứu và Phát triển thị trường Tài chính và Bất động sản Toàn cầu - chia sẻ tại diễn đàn “Tận dụng nguồn lực thúc đẩy tăng trưởng xanh 2026” ngày 23/4.

Trong bối cảnh mục tiêu tăng trưởng kinh tế cao, tín dụng tăng nhanh hơn huy động, cùng với áp lực nợ xấu gia tăng, nhiều ngân hàng rơi vào tình trạng thiếu thanh khoản, buộc phải tăng lãi suất huy động. Điều này khiến lãi suất cho vay khó giảm.

“Trong bối cảnh hiện nay, các ngân hàng khó có thể giảm lãi suất. Điều này khiến tín dụng xanh, vốn có lãi suất thấp, dễ bị lép vế so với các lĩnh vực khác đang có nhu cầu vốn cấp thiết hơn”, chuyên gia nhận định.

Ngoài ra, đặc thù của các dự án xanh là thời gian hoàn vốn dài, lợi nhuận thấp, trong khi phải đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe như ESG hay Basel III, khiến việc thẩm định tín dụng trở nên phức tạp hơn.

Ở góc độ doanh nghiệp, ông Nguyễn Anh Tuấn - Giám đốc Tài chính Công ty Cổ phần Tập đoàn PAN - cho biết, việc tiếp cận vốn xanh không hề dễ dàng. Doanh nghiệp phải đáp ứng đồng thời các tiêu chí về môi trường, xã hội và quản trị, đồng thời duy trì chế độ báo cáo định kỳ về tác động của nguồn vốn.

“Nếu không có hệ thống quản trị bài bản, minh bạch, doanh nghiệp sẽ không đủ năng lực để tiếp cận nguồn vốn này ngay từ khâu thẩm định”, ông Tuấn nhấn mạnh.

Bên cạnh đó, chi phí vốn xanh chưa chắc đã thấp hơn vốn vay thông thường, đặc biệt trong giai đoạn đầu, khiến nhiều doanh nghiệp còn e ngại.

Cần cơ chế mạnh thúc đẩy dòng vốn xanh

Từ thực tế trên, các chuyên gia cho rằng cần có vai trò điều tiết mạnh mẽ hơn từ phía Nhà nước.

TS Nguyễn Trí Hiếu đề xuất Ngân hàng Nhà nước nên giao chỉ tiêu cụ thể về tỷ trọng tín dụng xanh, chẳng hạn tối thiểu 5% tổng dư nợ đối với mỗi ngân hàng, thay vì chỉ khuyến khích tự nguyện.

Ông Tạ Đình Thi - Phó Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường phát biểu tại hội thảo “Hoàn thiện chính sách tín dụng cho nông nghiệp số, nông nghiệp xanh” ngày 24/4.

Ở góc độ chính sách, ông Tạ Đình Thi – Phó Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường - cho biết, kết quả giám sát của Quốc hội cho thấy cần thúc đẩy doanh nghiệp phát triển theo chuẩn ESG để nâng cao khả năng tiếp cận vốn xanh từ các tổ chức tài chính quốc tế. Điều này đòi hỏi doanh nghiệp phải chủ động thay đổi mô hình quản trị, nâng cao tiêu chuẩn hoạt động.

Nhấn mạnh vai trò kiến tạo của Nhà nước, ông Nguyễn Quang Huy - Giám đốc điều hành Khoa Tài chính - Ngân hàng, Trường Đại học Nguyễn Trãi - cho rằng cần hoàn thiện hệ thống tiêu chuẩn xanh thống nhất trong cấp tín dụng, đồng thời có cơ chế hỗ trợ như tái cấp vốn, ưu đãi lãi suất và room tín dụng cho các ngân hàng tích cực triển khai tín dụng xanh.

Bên cạnh đó, cần phát triển hệ sinh thái hỗ trợ, bao gồm chứng nhận xanh, bảo hiểm và quỹ bảo lãnh tín dụng xanh, đặc biệt trong lĩnh vực nông nghiệp - nơi rủi ro cao nhưng nhu cầu vốn lớn.

Ở phía doanh nghiệp, các đơn vị đầu ngành cần đóng vai trò dẫn dắt chuỗi, chia sẻ rủi ro và hỗ trợ các hợp tác xã, hộ nông dân tiếp cận tín dụng.