Tin giả gây 'nhiễu' trên không gian mạng: Nêu cao trách nhiệm khi chia sẻ

Những thông tin bịa đặt, cắt ghép, thổi phồng không chỉ gây hoang mang dư luận, mà còn trực tiếp ảnh hưởng đến đời sống dân sinh, môi trường làm ăn và trật tự xã hội. Thực trạng này đặt ra yêu cầu cấp thiết về kỷ cương thông tin trong không gian số.

Cán bộ Công an thành phố Hà Nội làm việc với người đăng tải thông tin giả, sai sự thật trên mạng xã hội. Ảnh: VGP

Bịa đặt để "câu view"

Dư luận những ngày qua chấn động trước bài đăng lan truyền trên Facebook với nội dung: “Tin buồn: Lại thêm 3 chiến sĩ Cảnh sát giao thông hy sinh vì tai nạn trên cao tốc”. Bài viết mô tả chi tiết tên tuổi, cấp bậc, nguyên nhân tai nạn, kèm hình ảnh xe chuyên dụng hư hỏng nặng, khiến nhiều người tin rằng đây là sự việc vừa xảy ra.

Qua xác minh, Công an thành phố Hà Nội khẳng định toàn bộ thông tin này là bịa đặt. Hình ảnh và nội dung thực chất liên quan đến một vụ tai nạn giao thông xảy ra từ năm 2014 trên cao tốc Pháp Vân - Cầu Giẽ. Việc cố tình “đào lại” thông tin cũ, thay đổi mốc thời gian rồi tung lên mạng vào dịp cận Tết là hành vi "câu view" trắng trợn khiến nhiều người hoang mang, dư luận nhiễu loạn, niềm tin bị tổn thương.

Hay mới đây (ngày 5-2), cộng đồng cư dân Khu đô thị Times City (phường Vĩnh Tuy) rúng động bởi tin đồn hai cháu bé bị bắt cóc giữa ban ngày. Chỉ trong vài giờ, thông tin lan truyền với tốc độ “bão mạng”, kéo theo hàng trăm nghìn lượt chia sẻ. Nhiều gia đình hoảng sợ, siết chặt sinh hoạt, trẻ em bị hạn chế ra ngoài. Phải đến cuối ngày, với sự vào cuộc của cơ quan chức năng, Ban quản lý tòa nhà mới khẳng định đây là thông tin sai sự thật.

Tại tỉnh Vĩnh Long, vào thời điểm các nhà vườn chuẩn bị vận chuyển hoa cảnh phục vụ Tết Nguyên đán Bính Ngọ 2026 thì xuất hiện tin đồn: Nếu không có giấy xác nhận xuất xứ sẽ bị chặn xe. Thông tin vô căn cứ này khiến nhiều hộ dân chần chừ vận chuyển, phát sinh chi phí, làm gián đoạn chuỗi tiêu thụ hàng hóa dịp cao điểm. Sáng sớm ngày 5-2, hàng trăm hộ dân chuyên trồng hoa, cây cảnh đã mang theo căn cước công dân và mẫu giấy xác nhận đến UBND xã để làm thủ tục xin xác nhận nguồn gốc xuất xứ sản phẩm.

Để kịp thời xử lý tình hình, ngày 6-2, Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Vĩnh Long đã ra Thông báo số 1148/SNN&BVMT thông tin cụ thể về vấn đề này, khẳng định “chưa có quy định việc mua bán hoa, cây cảnh phải có giấy xác nhận nguồn gốc trong quá trình vận chuyển”.

Điểm chung của các vụ việc là đánh vào nỗi lo rất thật của xã hội, đó là an ninh, an toàn và sinh kế. Khi cảm xúc bị kích động, lý trí dễ bị lấn át, người dùng mạng vô tình trở thành “kênh phát tán” cho những thông tin độc hại.

Không thể dung thứ cho sự vô trách nhiệm

Tin giả làm suy giảm niềm tin xã hội, làm méo mó nhận thức, tạo môi trường cho kẻ xấu trục lợi và gây bất ổn tâm lý cộng đồng. Công an thành phố Hà Nội cho biết, đang xác minh các tài khoản phát tán thông tin sai sự thật và sẽ xử lý nghiêm theo quy định.

Theo phân tích của luật sư Đào Trung Kiên, Giám đốc Công ty Luật TNHH Công lý toàn dân, hành vi đăng tải, lan truyền thông tin bịa đặt trên không gian mạng trong nhiều trường hợp có thể bị xử lý hình sự. Điều 288 Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017) quy định người đưa thông tin sai sự thật lên mạng gây hoang mang dư luận, xâm hại quyền lợi của tổ chức, cá nhân hoặc gây thiệt hại kinh tế có thể bị phạt tiền đến 200 triệu đồng, phạt tù từ 6 tháng đến 3 năm; trường hợp nghiêm trọng có thể bị phạt tù đến 7 năm.

Ngoài ra, tùy tính chất vụ việc, người tung tin giả còn có thể bị xem xét theo Điều 156 về tội vu khống hoặc Điều 331 về tội lợi dụng các quyền tự do dân chủ xâm phạm lợi ích của Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân. Nếu chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự, người vi phạm vẫn bị xử phạt hành chính theo Nghị định số 15/2020/NĐ-CP, với mức phạt đến 20 triệu đồng.

Điều đáng lo ngại là nhiều người vẫn xem việc chia sẻ tin chưa kiểm chứng như một hành vi vô hại. Thực tế, trong môi trường số, người lan truyền tin giả cũng phải chịu trách nhiệm như người tạo ra nó. Trong thời điểm nhạy cảm của thị trường và tiêu dùng, tin giả còn có thể tác động tiêu cực đến kinh tế, làm đứt gãy chuỗi cung ứng và gây thiệt hại thực tế.

Trước thực trạng này, yêu cầu đặt ra không chỉ là xử lý vi phạm, mà còn phải xây dựng văn hóa ứng xử trên không gian mạng. Mỗi công dân số cần ý thức rằng, chia sẻ thông tin là một hành vi xã hội có trách nhiệm. Qua các vụ việc kể trên cũng cần cảnh báo người dân không nên nhẹ dạ, cả tin trước thông tin gây nhiễu của kẻ xấu, đồng thời đề nghị các cơ quan chức năng xử lý nghiêm các bài viết xuyên tạc, kích động, gây bất ổn kinh tế, chính trị, nhất là mỗi khi Tết đến xuân về.

Hiền Phương