Cuộc đời Đặng Nguyên Cẩn là cuộc đời của một nhà nho đứng giữa hai thời đại. Ông bước ra từ khoa cử truyền thống nhưng không để danh vị trói buộc mình. Ông từng làm quan nhưng không lấy quan trường làm nơi an thân. Ông hiểu giá trị của đạo học cũ, đồng thời can đảm nhìn thấy những giới hạn của nó. Từ đó, ông tìm đến tân thư, giáo dục mới, thực nghiệp và việc tổ chức lực lượng cứu nước.