Tin vào năng lực đổi mới của Quốc hội

Trước khi làm đại biểu Quốc hội (ĐBQH), tôi có hơn 15 năm làm công tác tham mưu, phục vụ tại Văn phòng QH. Đây là quãng thời gian rất quý báu đã cho tôi có cơ hội được hiểu, được “thấm dần” hoạt động nghị trường, đủ để hiểu quy trình từ bên trong QH. Tuy nhiên, khi trở thành ĐB, điều làm nên sự khác biệt giữa một cán bộ tham mưu, phục vụ với một ĐBQH đó là tính đại diện và phải chịu trách nhiệm trước nhân dân, cử tri. Phía sau chữ ĐB là một chữ có nội dung và trách nhiệm rất nặng đó là đại diện.

Chúng ta thấy QH khóa XV thông qua rất nhiều luật, con số có thể nói là kỷ lục nhưng đó không phải là tất cả. Quan trọng hơn là sự thay đổi trong chất lượng tranh luận trước khi bấm nút. Tôi chứng kiến không ít phiên thảo luận mà ĐB lập luận, tranh luận với nhau đến cùng và ban soạn thảo phải tiếp thu, chỉnh sửa trước khi đưa ra biểu quyết. Thực tế nhiều dự thảo luật khi trình ra QH đã qua nhiều vòng soạn thảo, thẩm định nhưng vẫn còn điểm chưa ổn và chính nghị trường, các phiên thảo luận tại tổ và hội trường mới là nơi những điểm đó được phát hiện, xử lý.

Khóa XV đã làm tốt hơn điều này so với trước, nhất là ở các luật phức tạp, đa ngành như Luật Đất đai, Luật Các tổ chức tín dụng, hay Luật Tổ chức TAND sửa đổi… Tôi muốn nhấn mạnh thêm về tính phản biện trong hoạt động nghị trường, đây là điểm quan trọng, quyết định đến chất lượng chính sách. Phản biện không chỉ dừng lại ở tranh luận, mổ xẻ vấn đề mà thường đi cùng các giải pháp, nói cách khác các ĐBQH đã phản biện có tính xây dựng, vì mục đích chung.

Khóa XV đánh dấu bước tiến trong cách QH xử lý tình huống khẩn cấp. Từ các nghị quyết chống dịch giai đoạn đầu nhiệm kỳ đến chuỗi quyết sách về kinh tế tư nhân, sắp xếp đơn vị hành chính, tinh gọn bộ máy…, QH đã học cách ra quyết định nhanh, đúng thẩm quyền và đáp ứng yêu cầu của thực tiễn. Đây là năng lực thể chế, không phải chỉ dừng ở quyết tâm chính trị.

Hiện nay, trong mỗi dự án luật về kinh tế - xã hội, đầu tư, quy hoạch, đều phải có sự thẩm tra từ góc độ quốc phòng và an ninh (QPAN). Không phải để cản trở, mà nhằm bảo đảm việc phát triển kinh tế không tạo ra lỗ hổng an ninh, gắn kinh tế với QPAN và ngược lại. Khóa XV, QH đã làm tốt hơn điều này.

Chẳng hạn, khi QH thảo luận về quy hoạch tổng thể quốc gia, về phân vùng kinh tế, về hạ tầng chiến lược, tiếng nói của Ủy ban QPAN được lắng nghe thực chất hơn. Tôi đã đề nghị mọi vùng phát triển kinh tế - xã hội đều phải có nội dung cụ thể về bảo đảm QPAN, không thể tách rời hai mục tiêu này. Quan điểm đó sau này đã được tiếp thu trong các nghị quyết quy hoạch.

Một điểm nữa mà tôi theo dõi sát là an ninh phi truyền thống, an ninh mạng, an ninh kinh tế, an ninh năng lượng, đang trở thành thách thức lập pháp. Tình hình thế giới và thực tiễn thay đổi nhanh hơn tốc độ làm luật. Do vậy, làm chính sách phải dự liệu, dự tính được cho cả những vấn đề tương lai, kiến tạo cho sự tiến bộ và phát triển, trong đó có bảo đảm QPAN.

Luật Công nghiệp QPAN và động viên công nghiệp là một trong những luật được tiếp cận như vậy, nhiều vấn đề về khoa học công nghệ, cơ chế tài chính, đầu tư, nguồn nhân lực chất lượng cao… đã được luật dự liệu.

Làm ĐBQH không chỉ là đi tiếp xúc cử tri, ghi nhận kiến nghị rồi chuyển về các bộ, ngành. Quan trọng hơn là phải chuyển hóa những vấn đề của thực tiễn thành đề xuất chính sách và theo đuổi đến khi nó thành luật, nghị quyết, thể chế. Tức là phải đưa hơi thở cuộc sống vào chính sách và biến chính sách thành động lực để phục vụ cuộc sống, phục vụ nhân dân và doanh nghiệp.

Khóa XV có nhiều ĐB làm được điều đó nhưng còn khoảng cách giữa năng lực và yêu cầu, nhất là khi tốc độ lập pháp tăng lên, khối lượng văn bản cần đọc, nghiên cứu ngày càng lớn, trong khi bộ máy hỗ trợ ĐB vẫn còn hạn chế.

Đây là bài toán mà QH khóa XVI cần lời giải, không chỉ bằng cách tăng số lượng ĐB chuyên trách, mà phải nâng chất lượng hỗ trợ nghiên cứu, phân tích chính sách cho từng người.

Bối cảnh đã thay đổi căn bản: Đất nước đang ở ngưỡng cửa kỷ nguyên mới, với mục tiêu phát triển đòi hỏi tốc độ và chất lượng thể chế cao hơn so với trước. Và tôi tin tưởng vào năng lực tự đổi mới của QH - một QH và các ĐBQH luôn đặt lợi ích của nhân dân, lợi ích quốc gia, dân tộc cho mọi quyết sách của mình.

ĐB TRỊNH XUÂN AN, Đoàn ĐBQH tỉnh Đồng Nai