Tình bạn giữa ông Trump và Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ 'cứu' hội nghị NATO

Tổng thống Mỹ Donald Trump bắt tay Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ Recep Tayyip Erdogan trong lễ đón chính thức tại Phủ Tổng thống, bên lề Hội nghị Thượng đỉnh NATO ở Ankara, Thổ Nhĩ Kỳ, ngày 7/7. Ảnh: Reuters.

Theo New York Times, khi Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ Recep Tayyip Erdogan đón các nhà lãnh đạo NATO đến thủ đô Ankara dự hội nghị thượng đỉnh, ông Erdogan đại diện cho một quốc gia có lực lượng quân đội thường trực quy mô lớn thứ hai trong NATO, chỉ đứng sau Mỹ.

Với công tác tổ chức hội nghị lần này, Thổ Nhĩ Kỳ đang đóng vai trò quan trọng đối với tương lai của liên minh. Đồng thời, ông Erdogan cũng được xem là một trong số ít lãnh đạo trong NATO vẫn đang nắm giữ khả năng tạo dựng mối quan hệ gần gũi với ông Trump.

Điều này được chính ông Trump xác nhận khi có mặt tại Thổ Nhĩ Kỳ. Ông Trump cho biết ông có thể đã không dự hội nghị thượng đỉnh NATO lần này, nếu không có mối quan hệ tốt đẹp với nhà lãnh đạo Thổ Nhĩ Kỳ.

"Nếu hội nghị không được tổ chức tại Thổ Nhĩ Kỳ và do Tổng thống Erdogan chủ trì, có lẽ tôi đã không đến. Tôi cảm thấy mình buộc phải có mặt vì ông ấy đã dốc toàn lực cho sự kiện này", ông Trump phát biểu tại Phòng Bầu dục của Nhà Trắng và tiếp tục nhắc lại điều này khi có mặt tại Ankara.

Ông Trump cũng cho biết Washington muốn bán tiêm kích F-35 cho Thổ Nhĩ Kỳ. Động thái này cho thấy tiến triển trong việc gỡ bỏ những vướng mắc kéo dài trong quan hệ song phương.

Với những diễn biến ngay đầu sự kiện, ông Erdogan có thể xem việc ông Trump xuất hiện tại Ankara đã là một thành công ghi điểm cho công tác tổ chức của nước chủ nhà.

Vai trò của Thổ Nhĩ Kỳ trong NATO

"Đang có sự nhìn nhận mới" về vai trò của Thổ Nhĩ Kỳ trong NATO, Ngoại trưởng Thổ Nhĩ Kỳ Hakan Fidan nói trong cuộc phỏng vấn với New York Times ngay trước khi hội nghị diễn ra.

Đây là hội nghị thượng đỉnh NATO đầu tiên được tổ chức tại Thổ Nhĩ Kỳ kể từ năm 2004. Ankara đã chuẩn bị kỹ lưỡng để hội nghị thượng đỉnh NATO trở thành cơ hội quảng bá vị thế của một cường quốc đang lên.

Các nhà lãnh đạo trong NATO đến Ankara, Thổ Nhĩ Kỳ, dự hội nghị thượng đỉnh. Ảnh: Reuters.

Các phái đoàn hạ cánh xuống đường băng mới được nâng cấp, đi qua nhà ga VIP mới xây. Hội nghị diễn ra trong khu phức hợp Phủ Tổng thống của ông Erdogan.

Tại diễn đàn công nghiệp quốc phòng diễn ra song song với hội nghị thượng đỉnh, các doanh nghiệp Thổ Nhĩ Kỳ đang giới thiệu máy bay không người lái và nhiều loại vũ khí do nước này sản xuất.

Thổ Nhĩ Kỳ gia nhập NATO năm 1952, nhưng quan hệ với các đồng minh trong NATO không phải lúc nào cũng thuận lợi.

Trong nhiều năm, Thổ Nhĩ Kỳ cho rằng các đồng minh trong NATO không quan tâm đúng mức tới vấn đề an ninh của Thổ Nhĩ Kỳ, hợp tác quốc phòng chưa tương xứng, NATO cũng chưa đánh giá đúng những sức ép địa chính trị của Thổ Nhĩ Kỳ, khi nước này nằm giữa châu Âu, châu Á và Trung Đông.

Tuy nhiên, đến thời điểm này, NATO đang nhìn nhận khác về vai trò của Thổ Nhĩ Kỳ trong liên minh. Thổ Nhĩ Kỳ duy trì quan hệ ngoại giao rộng khắp với các cường quốc phương Đông và phương Tây, các quốc gia ở Balkan, châu Phi và Trung Đông. Ankara đã tận dụng mạng lưới quan hệ đó để đóng vai trò trung gian trong việc xử lý nhiều cuộc khủng hoảng trên thế giới.

Hiện Thổ Nhĩ Kỳ được xem là một mắt xích quan trọng trong quá trình tái cấu trúc NATO. Nước này sở hữu lực lượng quân đội lớn thứ hai trong NATO, chỉ sau Mỹ, kiểm soát lối ra vào Biển Đen và có lãnh thổ tạo thành phần sườn phía nam của liên minh.

Ngoài ra, Thổ Nhĩ Kỳ còn có ngành công nghiệp quốc phòng phát triển nhanh, đạt kim ngạch xuất khẩu hơn 10 tỷ USD trong năm 2025, với các sản phẩm đa dạng, từ máy bay không người lái đến đạn pháo.

Các doanh nghiệp quốc phòng Thổ Nhĩ Kỳ được đánh giá có tốc độ sản xuất nhanh và chi phí thấp hơn nhiều nhà sản xuất phương Tây.

Tình bạn giữa ông Erdogan và ông Trump

Ngoại trưởng Thổ Nhĩ Kỳ Hakan Fidan khẳng định trong cuộc phỏng vấn với New York Times rằng nước này sẽ tận dụng mối quan hệ tốt đẹp giữa Tổng thống Erdogan và Tổng thống Trump, để thu hẹp những khác biệt trong NATO tại hội nghị thượng đỉnh diễn ra ở Ankara.

Lãnh đạo 32 quốc gia thành viên NATO nhóm họp tại thủ đô Ankara trong ngày 7-8/7, hội nghị lần này được đánh giá có ý nghĩa quan trọng đối với tương lai của liên minh.

Những tuyên bố của ông Trump về khả năng thu hẹp vai trò của Mỹ trong NATO, hoặc thậm chí rút Washington khỏi liên minh, khiến nhiều nước thành viên lo ngại.

Ông Trump khẳng định có mặt tại hội nghị thượng đỉnh NATO lần này là vì ông Erdogan. Ảnh: Reuters.

Dù công khai chỉ trích một số lãnh đạo NATO, ông Trump vẫn duy trì quan hệ thân thiện với Tổng thống Erdogan. Ngoại trưởng Fidan cho rằng mối quan hệ giữa hai nhà lãnh đạo có thể góp phần làm giảm căng thẳng trong NATO. "Đối với ông Trump, vấn đề là sự tin tưởng và tình bạn", ông Fidan nói. Ông Fidan cho biết Thổ Nhĩ Kỳ sẵn sàng "hành động vì lợi ích chung, vì NATO".

Từng giữ cương vị Giám đốc Cơ quan Tình báo Quốc gia Thổ Nhĩ Kỳ và đảm nhiệm chức Ngoại trưởng từ năm 2023, ông Fidan là người trực tiếp điều phối chính sách đối ngoại của Ankara, khi Thổ Nhĩ Kỳ tham gia xử lý các cuộc khủng hoảng quốc tế, gồm cuộc xung đột tại Syria, Gaza, Iran và Ukraine.

Với vị trí địa lý nằm giữa Trung Đông, châu Âu và châu Á cùng chính sách ngoại giao linh hoạt, ông Fidan duy trì quan hệ với nhiều đối tác quốc tế.

Ông Fidan là ngoại trưởng hiếm hoi nếu không muốn nói là duy nhất trong NATO có thể trực tiếp trao đổi với các quan chức cấp cao của Mỹ, Iran, Nga, Ukraine và lực lượng Hamas.

Ông Fidan cho biết dù ông Trump liên tục đưa ra các cảnh báo với NATO, ông tin rằng các cuộc thảo luận kỹ thuật sẽ diễn ra thuận lợi. "Tôi không thấy có vấn đề gì. Có rất nhiều phát biểu được đưa ra. Nhưng trên thực tế, không có điều gì thay đổi. Các lực lượng vẫn hiện diện”, ông Fidan nói.

Ông Trump tuyên bố thất vọng vì NATO ngay trước thềm hội nghị Trong cuộc gặp Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ Recep Tayyip Erdogan trước thềm hội nghị thượng đỉnh NATO, ông Trump cho biết ông cảm thấy thất vọng về các đồng minh NATO.