Tình báo Mỹ cảnh báo Iran có thể đóng cửa eo biển Hormuz bất cứ lúc nào

Các cơ quan tình báo Mỹ đánh giá Iran có khả năng phong tỏa eo biển Hormuz bất cứ lúc nào, một năng lực được cho là đã trở thành đòn bẩy chiến lược mới của Tehran sau cuộc xung đột vừa qua.

Theo ba nguồn tin am hiểu các báo cáo tình báo, dù Mỹ và Iran dự kiến ký chính thức thỏa thuận khung vào thứ Sáu (19/6) nhằm khôi phục hoàn toàn hoạt động hàng hải qua eo biển Hormuz, giới chức Washington vẫn tin rằng Iran đã chứng minh năng lực kiểm soát tuyến đường vận tải năng lượng quan trọng bậc nhất thế giới và có thể tái sử dụng "công cụ" này trong tương lai.

"Chúng ta đã trao cho Iran quyền kiểm soát trên thực tế đối với eo biển - một vũ khí mạnh hơn bất kỳ quả bom hạt nhân nào", một trong những nguồn tin quen thuộc với các đánh giá tình báo của Mỹ nói với CNN, nhấn mạnh rằng cuộc chiến đã thay đổi căn bản tư duy của Tehran về việc sử dụng các chiến thuật tương tự trong tương lai.

Nguồn tin thứ hai cho biết, Iran đã rút ra nhiều bài học từ các cuộc tấn công nhằm vào cơ sở hạ tầng năng lượng của các quốc gia vùng Vịnh. Washington cho rằng những năng lực tác chiến bất đối xứng này có thể tiếp tục được Tehran sử dụng để gia tăng ảnh hưởng trong tương lai.

Một quan chức cấp cao Mỹ cho biết Iran sẽ chỉ được hưởng các lợi ích từ thỏa thuận nếu duy trì việc mở cửa eo biển Hormuz và tuân thủ các cam kết đã đạt được. Theo quan chức này, việc Mỹ nới lỏng phong tỏa sẽ được thực hiện từng bước tương ứng với mức độ thực hiện cam kết của Tehran.

"Nếu Iran thực hiện đúng cam kết, thì lệnh phong tỏa sẽ được nới lỏng và Mỹ sẽ duy trì ảnh hưởng của mình trong suốt quá trình", quan chức này nhấn mạnh.

Theo các quan chức ngành vận tải biển và các chuyên gia theo dõi hoạt động vận chuyển hàng hải, sự không chắc chắn về nội dung thỏa thuận và các rủi ro khác cũng có thể khiến lưu lượng giao thông qua điểm nghẽn quan trọng này bị hạn chế nghiêm trọng trong nhiều tuần hoặc nhiều tháng.

Các nguồn tin cho biết đã có những cuộc thảo luận về việc một số quốc gia đồng minh của Mỹ có thể sẽ tuần tra eo biển Hormuz sau khi mở lại, nhưng hiện tại vẫn chưa rõ điều đó sẽ được thực hiện như thế nào và các đánh giá tình báo mới nhất cũng đã tính đến khả năng này.

Ngay cả khi hai bên dường như đã ký một thỏa thuận nhằm mở lại eo biển và chấm dứt cuộc xung đột hiện tại, nhiều nguồn tin cho biết Iran đang lên kế hoạch cho một "phương án hạt nhân" về kinh tế nếu các cuộc đàm phán với Mỹ thất bại: Đó là thúc đẩy lực lượng Houthi, lực lượng ủy nhiệm chính của Iran ở Yemen, đóng cửa eo biển Bab-el-Mandeb - một điểm nghẽn thương mại toàn cầu khác đóng vai trò là huyết mạch vận chuyển hàng hóa trong bối cảnh Iran đóng cửa eo biển Hormuz suốt nhiều tháng.

Phó Tổng thống JD Vance hôm thứ Hai (15/6) cho biết, ông tin một trong những lý do Iran sẵn sàng đạt được thỏa thuận khung với Mỹ là "họ nhận ra rằng họ đang mất đi lợi thế đàm phán đối với eo biển Hormuz".

Tổng thống Trump nói rằng eo biển Hormuz "đã được mở một phần" và sẽ mở hoàn toàn vào thứ Sáu, khi Mỹ và Iran dự kiến ký kết một bản ghi nhớ chính thức.

Quân bài mặc cả

Theo các nguồn tin, Iran vẫn đang cân nhắc thận trọng các bước đi tiếp theo và chưa rõ thỏa thuận khung dự kiến được ký chính thức tại Geneva sẽ tác động như thế nào đến tính toán chiến lược của Tehran.

Giới chức Iran được cho là nhận thức rõ khả năng sử dụng ảnh hưởng đối với lực lượng Houthi ở Yemen để gây sức ép lên eo biển Bab-el-Mandeb, tuyến hàng hải nối Biển Đỏ với Ấn Độ Dương. Tuy nhiên, Tehran cũng hiểu rằng một động thái quyết liệt như vậy có thể làm gián đoạn tiến trình ngoại giao đúng thời điểm các cuộc đàm phán hạt nhân với Mỹ sắp bắt đầu.

Các nguồn tin nhận định, việc đồng thời làm gián đoạn hoạt động tại cả eo biển Hormuz và Bab-el-Mandeb sẽ gây tác động nghiêm trọng đến thương mại toàn cầu, chuỗi cung ứng và thị trường năng lượng quốc tế.

Theo đánh giá của tình báo Mỹ, Iran hiện mới chỉ tạm thời kiềm chế việc thúc đẩy Houthi leo thang căng thẳng nhằm tránh làm đổ vỡ các cuộc đàm phán hòa bình đang diễn ra. Tuy nhiên, đây vẫn được xem là một trong những "quân bài" gây sức ép quan trọng mà Tehran có thể cân nhắc sử dụng nếu các nỗ lực ngoại giao thất bại và Mỹ quay trở lại các hoạt động quân sự quy mô lớn trong khu vực.