Tỉnh táo tránh “cạm bẫy số”

Thủ đoạn tinh vi

Đã nhiều ngày trôi qua, ông N.V.V., trú tại phường Bắc Giang, vẫn bàng hoàng vì số tiền nửa tỷ đồng “không cánh mà bay”. Đứng tên chủ hộ kinh doanh, ông bị đối tượng giả danh người quen làm trong lĩnh vực thuế dẫn dụ thực hiện các thủ tục trên eTax, rồi tải thêm một ứng dụng được giới thiệu là của cơ quan nhà nước và chuyển 500 triệu đồng để “kho bạc xác minh”. Khi đối tượng tiếp tục yêu cầu nộp thêm tiền, gia đình nhận ra bất thường thì tài khoản đã bị kiểm soát, số tiền trong tài khoản đã bị chiếm đoạt. Vụ việc cho thấy, chỉ cần thiếu tỉnh táo trước một cuộc gọi được dựng lên tinh vi, người dân có thể phải trả giá bằng khoản tiền lớn.

Cán bộ Công an phường Tân An phổ biến tới người dân biện pháp phòng ngừa lừa đảo trên không gian mạng.

Không dừng ở việc giả danh cán bộ Nhà nước, các đối tượng còn lợi dụng những thủ tục, chính sách đang được người dân quan tâm để lừa đảo. Trong thời gian Nhà nước triển khai đợt cao điểm làm giàu, làm sạch dữ liệu đất đai, các đối tượng mạo danh cán bộ cơ quan chuyên môn, văn phòng đăng ký đất đai, UBND hoặc công an xã, phường yêu cầu người dân “cập nhật thông tin”, “tích hợp sổ đỏ lên hệ thống VNeID” hoặc hoàn thiện thủ tục nhà đất.

Để tạo lòng tin, chúng có thể hỏi thăm hoàn cảnh, tình trạng đất đai, đề nghị hỗ trợ thủ tục thừa kế với lý do nhanh, đơn giản, chi phí thấp. Sau đó hướng dẫn nạn nhân truy cập website giả mạo cổng dịch vụ công, cung cấp số căn cước công dân, số điện thoại, tài khoản ngân hàng, chụp ảnh giấy chứng nhận quyền sử dụng đất hoặc quét mã QR. Một số trường hợp còn bị yêu cầu liên kết tài khoản, chuyển tiền với lý do nộp thuế, phí làm thủ tục. Chỉ một thao tác theo hướng dẫn, người dân có thể vừa mất dữ liệu cá nhân, vừa bị chiếm quyền kiểm soát tài khoản và tài sản.

Dịp Trung thu, trên mạng xã hội xuất hiện nhiều trang giả mạo cơ quan nhà nước, trường học, tổ chức xã hội hoặc doanh nghiệp đăng thông tin “đăng ký nhận quà Trung thu”, “hỗ trợ tiền cho trẻ em”, “nhận trợ cấp Trung thu”... nhằm dẫn dụ người dân đến đường link, mã QR để thu thập thông tin. Có trường hợp bị yêu cầu cung cấp OTP, mật khẩu, cài ứng dụng lạ, chia sẻ màn hình hoặc chuyển tiền với danh nghĩa phí hồ sơ, vận chuyển, xác thực. Trước thực trạng trên, lực lượng công an khuyến cáo người dân chủ động kiểm chứng thông tin về các chương trình tặng quà, hỗ trợ qua kênh chính thức, không làm theo các yêu cầu của kẻ xấu.

Điểm chung của nhiều kịch bản lừa đảo là đối tượng tìm cách khiến nạn nhân hành động nhanh, không có thời gian kiểm tra. Nỗi sợ, lòng tham hoặc sự tin tưởng của người dân đều có thể trở thành “điểm yếu” để kẻ gian khai thác. Những yêu cầu như “chuyển tiền ngay”, “cung cấp mã xác thực”, “bấm vào đường link này” hay “không được nói với ai” là dấu hiệu cần cảnh giác.

Thực hiện nguyên tắc "3 không, 3 phải”

Phòng An ninh mạng và phòng, chống tội phạm công nghệ cao, Công an thành phố khuyến cáo, khi gặp yêu cầu bất thường liên quan đến tiền bạc, tài khoản hoặc thông tin bảo mật, người dân cần dừng lại và xác minh qua kênh chính thức. Nếu người thân gọi điện nhờ chuyển tiền, hãy gọi lại bằng số điện thoại quen thuộc; nếu là ngân hàng, chủ động liên hệ tổng đài hoặc điểm giao dịch chính thức; nếu người gọi tự xưng là cán bộ cơ quan nhà nước, hãy tìm số điện thoại chính thức của cơ quan để kiểm tra. Trong nhiều vụ việc, mục tiêu của đối tượng không chỉ là tiền mà còn là dữ liệu và quyền truy cập. Số căn cước, tài khoản ngân hàng, mật khẩu, mã OTP, mã xác thực hay quyền điều khiển thiết bị đều có thể trở thành “chìa khóa số” để kẻ gian tiếp cận tài sản và danh tính của nạn nhân.

Cùng với đó, trí tuệ nhân tạo đang tạo thêm thách thức trong việc xác thực danh tính. Hình ảnh, giọng nói, video có thể bị làm giả; tài khoản mạng xã hội có thể bị chiếm đoạt hoặc giả mạo. Vì vậy, việc “nghe đúng giọng” hay “nhìn thấy hình ảnh quen thuộc” chưa đủ để xác nhận một người là ai. Khi xuất hiện yêu cầu bất thường, cần chuyển sang một kênh liên lạc khác để kiểm tra. Người dân hãy ghi nhớ nguyên tắc “3 không, 3 phải”: Không cung cấp mật khẩu, mã OTP và thông tin bảo mật; không bấm đường link, cài ứng dụng hoặc cấp quyền điều khiển thiết bị từ nguồn chưa xác thực; không chuyển tiền khi chưa kiểm tra độc lập. Đồng thời, phải dừng lại khi bị thúc ép; phải xác minh bằng kênh chính thức hoặc một kênh liên lạc khác; phải báo ngay cho ngân hàng và cơ quan chức năng khi phát hiện hoặc nghi ngờ giao dịch lừa đảo.

Không gian mạng càng gắn với đời sống, những “cạm bẫy số” càng có thể xuất hiện dưới những hình thức quen thuộc. Vì vậy, mỗi người cần hình thành thói quen “kiểm trước - tin sau”. Một khoảng dừng để kiểm tra, một cuộc gọi xác minh có thể giúp ngăn chặn hậu quả mà đôi khi phải mất rất nhiều thời gian mới khắc phục được.