Tính toán mới của Iran

Theo các nhà phân tích, Iran đã bước ra khỏi cuộc xung đột kéo dài 40 ngày không phải với tư cách một bên suy yếu, mà là một quốc gia vẫn giữ được năng lực kiểm soát và chủ động trên thực địa.

Trong bối cảnh đó, Iran cho rằng ưu thế hiện tại, cả về quân sự lẫn chính trị đang nghiêng về phía mình. Điều này đồng nghĩa với việc các điều khoản của bất kỳ kịch bản đối đầu nào trong tương lai, không thể chỉ do Washington định hình, mà phải phản ánh tương quan lực lượng thực tế.

Sau khi bế tắc trong đàm phán, Washington được cho là đã chuyển sang chiến tranh tâm lý. Tuy nhiên, phía Iran cho rằng những nỗ lực này không tạo ra tác động thực chất và không làm thay đổi được các diễn biến trên thực địa.

Bất chấp các biện pháp gây sức ép, bao gồm phong tỏa hải quân, lập trường của Iran được khẳng định là không thay đổi. Ngược lại, Tehran nhấn mạnh họ đang củng cố vị thế, duy trì sự chủ động và sẵn sàng triển khai các phương án chưa được sử dụng nếu cần thiết.

Kiểm soát vững chắc eo biển Hormuz

Yếu tố then chốt trong thực tế mới này là sự quyết đoán của lực lượng vũ trang Iran trong việc kiểm soát hoàn toàn eo biển Hormuz - điểm nghẽn chiến lược giữa Vịnh Ba Tư và Vịnh Oman mà nhiều chuyên gia quân sự gọi là "quả bom hạt nhân kinh tế" của Iran.

Iran khẳng định đã thiết lập sự kiểm soát vững chắc tại khu vực này và tuyên bố sẽ không cho phép bất kỳ tàu thuyền nào vi phạm các quy định do Tehran đặt ra đi qua. Đây không phải là một công cụ gây sức ép mang tính đàm phán, mà là một thực tế chiến lược đã được xác lập.

Nhiều nhà phân tích quốc tế từng mô tả eo biển Hormuz là "điểm nghẽn" có thể tạo ra tác động lớn đối với kinh tế toàn cầu. Trong bối cảnh đó, việc Iran siết chặt kiểm soát khu vực này đồng nghĩa với việc gia tăng đòn bẩy chiến lược của mình.

Ở chiều ngược lại, Mỹ được cho là vẫn duy trì các biện pháp phản ứng, bao gồm hiện diện quân sự và các nỗ lực hạn chế hoạt động hàng hải của Iran. Tuy nhiên, theo đánh giá từ phía Tehran, những động thái này chưa đạt được hiệu quả rõ rệt, đặc biệt trong việc ngăn chặn dòng chảy dầu mỏ.

Chuyến thăm Islamabad của Ngoại trưởng Araghchi

Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi đã đến Islamabad vào thứ Sáu (24/4), với mục tiêu chính là làm rõ lập trường của Tehran với Pakistan về khả năng hợp tác ngoại giao liên quan tới Mỹ trong thời gian tới.

Tuy nhiên, chuyến đi này không nhằm mở ra đàm phán với Washington. Iran khẳng định hiện không có kế hoạch đối thoại trực tiếp, không tồn tại kênh liên lạc bí mật hay bất kỳ động thái hậu trường nào. Các lập trường nguyên tắc của Tehran, đặc biệt là vấn đề chương trình hạt nhân, tiếp tục được giữ nguyên và được coi là không thể thương lượng.

Sau giai đoạn xung đột vừa qua, lập trường của Iran không những không suy yếu mà còn trở nên cứng rắn hơn. Tehran cho rằng các chiến dịch gây sức ép hay từ phía Mỹ không làm thay đổi cách tiếp cận của họ.

Điều này thể hiện rõ nhất trong vấn đề eo biển Hormuz. Iran khẳng định quyết tâm kiểm soát và quản lý tuyến hàng hải chiến lược này là không thay đổi. Theo Tehran, đây không phải là "quân bài" để mặc cả mà là vấn đề chủ quyền, và sẽ không có bất kỳ nhượng bộ nào được đưa ra.

Bên cạnh đó, Iran tiếp tục đưa ra các yêu cầu mà họ cho là chính đáng, bao gồm bồi thường thiệt hại chiến tranh, đền bù cho các lệnh trừng phạt kéo dài và hoàn trả tài sản bị đóng băng. Những vấn đề này, theo lập trường của Tehran, không phải là nội dung để thương lượng mà là các quyền lợi cần được đáp ứng.

Iran vẫn còn những "quân bài" chưa sử dụng

Một điểm then chốt trong chiến lược của Iran là việc duy trì các “quân bài” chưa được triển khai. Theo cách tiếp cận này, việc chưa sử dụng toàn bộ nguồn lực không phải là dấu hiệu của sự hạn chế, mà là biểu hiện của tính toán chiến lược dài hạn.

Các yếu tố này có thể bao gồm cả công cụ quân sự lẫn đòn bẩy chính trị - ngoại giao. Việc giữ lại các lựa chọn cho phép Iran linh hoạt hơn trong việc ứng phó với các diễn biến tiếp theo.

Một trong những con "át chủ bài" đó là tư cách thành viên của Iran trong Hiệp ước Không phổ biến vũ khí hạt nhân (NPT). Cho đến nay, Iran đã hành động khá kiềm chế, tuân thủ các nghĩa vụ của mình theo hiệp ước bất chấp áp lực không ngừng và những cáo buộc thiếu thiện chí.

Dù hiện tại Iran vẫn tuân thủ các nghĩa vụ liên quan, nhưng trong nước đã xuất hiện các ý kiến kêu gọi đánh giá lại lợi ích của việc duy trì tư cách thành viên nếu không nhận được các lợi ích tương xứng.

Theo cách lý giải này, việc cân nhắc lại NPT không phải là một quyết định mang tính đối đầu, mà là một lựa chọn chiến lược dựa trên tính toán chi phí - lợi ích, tương tự như cách tiếp cận của nhiều quốc gia khác trong các vấn đề an ninh.

Iran khẳng định sẽ không tham gia bất kỳ cuộc đàm phán nào với Mỹ nếu các điều kiện cơ bản chưa được đáp ứng. Những điều kiện này bao gồm việc chấm dứt phong tỏa, đáp ứng các yêu cầu mà Tehran đưa ra và các điều khoản tham gia được Tehran đặt ra, chứ không phải Washington.