Tổ hợp ga Ngọc Hồi: Định hình đầu mối đường sắt phía Nam Thủ đô
Được quy hoạch trở thành đầu mối đường sắt lớn ở cửa ngõ phía Nam Hà Nội, Tổ hợp ga Ngọc Hồi sẽ tích hợp với đường sắt quốc gia, đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam và mạng lưới đường sắt đô thị.

Phối cảnh Tổ hợp ga Ngọc Hồi.
Hoàn thiện quy hoạch đầu mối đường sắt quy mô lớn
Cục Đường sắt Việt Nam vừa góp ý với Sở Xây dựng Hà Nội về phương án quy hoạch chi tiết tỷ lệ 1/500 Tổ hợp ga Ngọc Hồi. Cơ quan này đề nghị giữ quy mô nghiên cứu khoảng 260ha, bao gồm cả khu vực bố trí các tuyến đường sắt và khu đô thị định hướng giao thông công cộng (TOD), bảo đảm phù hợp với quy hoạch mạng lưới đường sắt quốc gia và các quy hoạch cấp trên.
Đáng chú ý, Cục đề nghị nghiên cứu bố trí ga đường sắt quốc gia khổ 1.000mm tại Ngọc Hồi để thay thế ga Hà Nội hiện hữu trong thời gian chờ các dự án đường sắt mới hoàn thành, tránh gián đoạn vận tải khi các tuyến hiện hữu được điều chỉnh, di dời.
Ga thay thế cần có năng lực khai thác tương ứng ga Hà Nội hiện nay, gồm 11 đường đón gửi, tập kết xe; 6 đường chỉnh bị toa xe khách và 23 đường phục vụ sửa chữa đầu máy, toa xe, cùng hệ thống nhà ga, nhà xưởng, trạm cấp nhiên liệu, cầu quay đầu máy và Trung tâm điều hành vận tải.
Với hệ thống đường sắt quốc gia, Cục đề nghị tách riêng đường sắt khổ 1.000mm và 1.435mm, không bố trí đường sắt khổ lồng để tránh phát sinh chi phí, phức tạp trong quản lý, vận hành và tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn.
Đối với đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam, quy hoạch cần dành đủ quỹ đất cho nhà ga, đề-pô, đường kết nối, công trình bảo trì và cứu hộ. Riêng các tuyến đường sắt đô thị dự kiến đi ngầm, cần so sánh hiệu quả kinh tế - kỹ thuật với phương án trên mặt đất và trên cao trước khi lựa chọn. Cục cũng đề nghị bổ sung kết nối đường sắt khổ 1.000mm qua ga Ngọc Hồi với tuyến Bắc Hồng - Văn Điển để duy trì vận tải trong giai đoạn chuyển tiếp.
Trước đó, Sở Xây dựng Hà Nội đã đề nghị Cục Đường sắt Việt Nam, Tập đoàn Đường sắt Việt Nam và các đơn vị liên quan tham gia ý kiến đối với hồ sơ quy hoạch. Theo đề xuất của Hà Nội, tổ hợp ga nằm tại xã Ngọc Hồi, có diện tích nghiên cứu khoảng 267ha, gồm khu ga rộng 152,2ha và khu phát triển đô thị theo định hướng giao thông công cộng (TOD) rộng 114,9ha; quy mô dân số dự kiến khoảng 56.720 người.
Trọng tâm của đồ án là hình thành đầu mối giao thông đa phương thức phía Nam Thủ đô, tích hợp đường sắt quốc gia, đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam và 5 tuyến đường sắt đô thị gồm các tuyến số 1, 3, 6, 12 và 13.
Theo phương án kiến trúc, các nhà ga metro dự kiến bố trí tại tầng hầm; không gian mặt đất tổ chức thành hành lang công cộng, kết nối quảng trường phía Đông và phía Tây. Các tầng nổi dành cho dịch vụ hành khách, ke ga đường sắt quốc gia, đường sắt tốc độ cao và các chức năng dịch vụ, hành chính.
Khu ga dự kiến dành khoảng 109ha cho đầu mối hạ tầng kỹ thuật, gần 15ha cây xanh cảnh quan, 11ha bãi đỗ xe và gần 14ha giao thông.
Khu TOD rộng khoảng 114ha được định hướng phát triển nhà ở, thương mại, trường học, y tế, văn hóa, thể thao và cây xanh công cộng; trong đó, đất chung cư và chung cư hỗn hợp khoảng 43ha, công trình cao tối đa 35 tầng. Tổ hợp ga được định hướng kết nối với quốc lộ 1, Vành đai 3,5, Vành đai 4 và cao tốc Pháp Vân - Cầu Giẽ.

Tổ hợp ga Ngọc Hồi sẽ tích hợp đường sắt quốc gia, đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam và mạng lưới đường sắt đô thị. Ảnh minh hoạ
Tính toán đồng bộ từ hạ tầng đến vận hành
Theo PGS.TS Nguyễn Hồng Thái, Phó Chủ tịch Hội Kinh tế và vận tải đường sắt Việt Nam, nếu được quy hoạch và tổ chức khai thác đồng bộ, ga Ngọc Hồi sẽ trở thành đầu mối giao thông chiến lược ở cửa ngõ phía Nam, góp phần tăng cường kết nối giữa vận tải liên vùng với giao thông đô thị.
“Điểm quan trọng ở ga Ngọc Hồi không chỉ nằm ở quy mô là 260ha mà là khả năng kết nối tổ chức giữa đường sắt quốc gia với đường sắt tốc độ cao, đường sắt đô thị và phương thức vận tải khác”, ông Nguyễn Hồng Thái nhấn mạnh.
Theo chuyên gia này, ngay từ khâu quy hoạch cần xác định lưu lượng hành khách theo từng giai đoạn, hướng tiếp cận nhà ga và nhu cầu trung chuyển. Trên cơ sở đó, phải bố trí đồng bộ không gian đón trả khách, bến xe buýt, điểm trung chuyển taxi, xe công nghệ, đường đi bộ, xe đạp, bãi đỗ xe cá nhân và các tuyến đường kết nối.
Đặc biệt, cần xây dựng phương án tổ chức giao thông tổng thể, tính đến lưu lượng giờ cao điểm và thời điểm nhiều chuyến tàu đến hoặc đi gần nhau. Các luồng xe buýt, taxi, xe công nghệ, phương tiện trung chuyển và xe cá nhân phải được phân tách hợp lý, hạn chế giao cắt đồng mức tại khu vực cửa ga để tránh ùn tắc cục bộ.
Ông Nguyễn Hồng Thái cũng cho rằng cần quản lý ga Ngọc Hồi như một chương trình tổng thể có tính liên kết, thay vì triển khai các dự án thành phần theo những kế hoạch riêng biệt. Hà Nội cần xác định cơ quan đầu mối điều phối, phân định trách nhiệm của từng chủ đầu tư, đơn vị quản lý; đồng thời gắn phát triển nhà ga với quy hoạch sử dụng đất và đô thị xung quanh, bảo đảm phù hợp năng lực giao thông công cộng.
Yêu cầu này càng đáng lưu ý khi khu vực nghiên cứu hiện có khoảng 40% diện tích là đất nông nghiệp và 27% là ao hồ, đầm. Quá trình triển khai sẽ phải tính toán xử lý nền đất yếu tại các vùng trũng, bảo đảm tiêu thoát nước và tổ chức giải phóng mặt bằng. Theo phương án, UBND thành phố Hà Nội dự kiến chịu trách nhiệm giải phóng mặt bằng, hoàn thành thủ tục giao đất, cho thuê đất; các nhà đầu tư hoặc doanh nghiệp dự án tổ chức đầu tư, quản lý và kinh doanh công trình.
Theo quy hoạch mạng lưới đường sắt, ga Ngọc Hồi và ga Gia Lâm được xác định là hai đầu mối hành khách của Thủ đô. Các tuyến đường sắt tốc độ cao và đường sắt quốc gia sẽ không đi vào trung tâm Hà Nội; hành khách từ các tỉnh xuống tàu tại hai ga sẽ tiếp tục di chuyển bằng đường sắt đô thị và phương tiện giao thông công cộng. Hành khách đi xuyên tuyến Bắc - Nam được trung chuyển qua đường sắt vành đai phía Đông, kết nối ga Gia Lâm với ga Ngọc Hồi.
Đánh giá về định hướng này, ông Trần Thiện Cảnh, Cục trưởng Cục Đường sắt Việt Nam, cho rằng: “Đây sẽ là nơi tích hợp ga hành khách, depot và trung tâm bảo dưỡng, kết nối đường sắt quốc gia, đường sắt tốc độ cao với mạng lưới đường sắt đô thị, đồng thời đóng vai trò hạt nhân định hình không gian phát triển mới của khu vực phía Nam Hà Nội”.
Quy mô và hệ thống công trình là điều kiện ban đầu để hình thành tổ hợp ga Ngọc Hồi. Hiệu quả của đầu mối này phụ thuộc vào khả năng kết nối các loại hình vận tải, tổ chức trung chuyển thuận tiện và sự phối hợp trong đầu tư, quản lý, khai thác. Đây là những yêu cầu cần được tính toán đầy đủ khi hoàn thiện quy hoạch, để Ngọc Hồi thực sự đảm nhiệm vai trò cửa ngõ đường sắt phía Nam Thủ đô.

