Tòa án bác bỏ thuế quan, ông Trump vẫn còn 'vũ khí' dự phòng để phản công?

Ngày 20/2, Tòa án Tối cao Mỹ ra phán quyết cho rằng Tổng thống Donald Trump đã vi phạm luật liên bang khi đơn phương áp đặt các mức thuế quan quy mô lớn trên toàn cầu. Chánh án John Roberts đã viết bản án với tỷ lệ 6 phiếu thuận và 3 phiếu chống. Theo đó, Tòa án Tối cao Mỹ kết luận rằng các biện pháp thuế quan đã vượt quá thẩm quyền theo luật định.

Ảnh minh họa: Reuters

Tuy nhiên, giới quan sát nhận định, các bên liên quan "đừng vội ăn mừng quá sớm". Phán quyết của Tòa án sẽ không thể ngay lập tức khôi phục vị thế của Mỹ như một đối tác đáng tin cậy trong nền kinh tế toàn cầu. Họ cho rằng, cấu trúc kinh tế dựa trên luật lệ vốn là nền tảng cho sự hội nhập thế giới suốt nhiều thập kỷ sau Thế chiến II hiện vẫn đang rạn nứt.

Quyết định của Tòa án là một tin tốt, dựa trên thực tế rằng Đạo luật Quyền hạn Kinh tế Khẩn cấp Quốc tế (IEEPA) mà ông Trump viện dẫn thực chất không trao cho Tổng thống quyền tăng thuế. Thuế quan là một hình thức thuế, mà theo Hiến pháp, chỉ có Quốc hội mới có thẩm quyền duy nhất.

Phán quyết này trực tiếp đề cập đến các loại thuế được biện minh bằng lý do “khủng hoảng sức khỏe cộng đồng” do ma túy bất hợp pháp từ Canada, Mexico và Trung Quốc, cũng như các loại thuế nhằm chống lại thâm hụt thương mại mà chính quyền ông Trump cho là dẫn đến việc ngành sản xuất của Mỹ bị "rút ruột". Phán quyết cũng sẽ chấm dứt tất cả các mức thuế khác được cho là dựa trên “tình trạng khẩn cấp quốc gia”, bao gồm cả mức thuế mà ông Trump quy cho việc chính phủ Brazil tranh chấp với nền tảng X của tỷ phú Elon Musk và việc nước này bỏ tù cựu tổng thống Jair Bolsonaro vì âm mưu đảo chính.

Theo ước tính từ tổ chức Cảnh báo Thương mại Toàn cầu có trụ sở Thụy Sĩ, phán quyết của Tòa án Tối cao sẽ giúp giảm mức thuế quan trung bình của Mỹ (tính theo trọng số thương mại) từ 15,3% xuống còn 8,3%. Đây là tin tích cực cho người tiêu dùng Mỹ đang gặp khó khăn cũng như các doanh nghiệp phụ thuộc vào linh kiện nhập khẩu.

Trừ khi Nhà Trắng có biện pháp đối phó, nếu không thì mức thuế trung bình đối với hàng nhập khẩu từ Trung Quốc sẽ giảm từ 36,8% xuống còn 21,2% (tính theo trọng số thương mại). Mức thuế đối với hàng nhập khẩu từ Brazil sẽ giảm từ 26,3% xuống 6,8% và đối với hàng hóa từ Nhật Bản sẽ giảm từ 14,9% xuống 9,9%.

"Gót chân Achilles" của hệ thống pháp lý

Tuy nhiên, trước khi coi đây là một thắng lợi hoàn toàn, cần lưu ý rằng mức thuế 8,3% vẫn là con số cao bất thường so với tiêu chuẩn gần đây. Quan trọng hơn, Tòa án gần như không đề cập đến bản chất cốt lõi của cuộc chiến thương mại này.

Tòa án không đưa ra phán quyết về việc liệu Tổng thống Trump có phải giải thích cách thức thuế quan sẽ khắc phục tình trạng khẩn cấp mà ông tuyên bố hay không. Đáng chú ý, các mức "thuế đối ứng" được áp trong "Ngày Giải phóng" vào tháng 4/2025 không kiềm chế được thâm hụt thương mại, vốn đã tăng 2% vào năm 2025 do kim ngạch nhập khẩu chạm mức kỷ lục 4,33 nghìn tỷ USD.

Trên thực tế, quyết định của Tòa án còn làm gia tăng sự bất ổn kinh tế, khi các thỏa thuận mà ông Trump đã đạt được với những quốc gia khác bị đảo lộn bởi phán quyết này. Ông Trump cần một nguồn thu khác để bù đắp khoản thiếu hụt ngân sách do mất đi nguồn thu từ thuế hải quan. Công ty Capital Economics ước tính rằng số tiền thu được cho đến nay theo lý do “tình trạng khẩn cấp quốc gia” vừa bị vô hiệu hóa đã lên tới 120 tỷ USD, tương đương khoảng 0,5% GDP.

"Vũ khí" thay thế của Nhà Trắng

Như Thẩm phán Brett Kavanaugh đã lưu ý trong ý kiến phản biện, Tòa án Tối cao không hề tước bỏ các vũ khí khác mà ông Trump sở hữu để tiếp tục chiến dịch tấn công.

“Chúng tôi có những lựa chọn thay thế rất mạnh mẽ. Chúng tôi sẽ thu được nhiều tiền hơn", Tổng thống Trump phát biểu trong một cuộc họp báo kéo dài sau phán quyết. Ngay sau đó, ông tuyên bố áp mức thuế toàn cầu 10%, ngoài các mức thuế thông thường đang áp dụng theo Điều 122 của Đạo luật Thương mại năm 1974 - điều khoản cho phép áp thuế tạm thời để xử lý các thâm hụt cán cân thanh toán “lớn và nghiêm trọng”.

Dù vậy, vẫn có lý do để lạc quan. Mục 122 yêu cầu sự chấp thuận của Quốc hội để gia hạn thuế quá 150 ngày và không được phân biệt đối xử giữa các quốc gia. Điều này có nghĩa là ông Trump không thể tùy chỉnh thuế để theo đuổi các thỏa thuận song phương riêng lẻ.

Ông Trump cũng có thể viện dẫn Điều 301 của Đạo luật Thương mại năm 1974, cho phép áp thuế để trả đũa các hành vi thương mại không công bằng - điều ông từng sử dụng đối với Trung Quốc trong nhiệm kỳ đầu. Hoặc ông có thể sử dụng Điều 232 của Đạo luật Mở rộng Thương mại năm 1962, mà ông đã dùng để áp thuế lên thép, nhôm, gỗ, chất bán dẫn và ô tô với lý do an ninh quốc gia. Tuy nhiên, những điều khoản này cũng có các giới hạn riêng.

Trước khi trả đũa theo Điều 301, Đại diện Thương mại Mỹ phải tiến hành một cuộc điều tra, tham vấn với quốc gia liên quan và công bố biện pháp đề xuất cũng như các căn cứ thực tế của quyết định đó. Dù cuối cùng có thể thay thế các loại thuế bị bác bỏ, ông Trump giờ đây không còn có thể sử dụng các tuyên bố đe dọa áp thuế như một công cụ để thúc đẩy các mục tiêu chính sách đối ngoại.

Không ai biết liệu thương mại toàn cầu có thực sự được "tạm yên" hay không. Điều chắc chắn là ông Trump sẽ không đơn giản chấp nhận thất bại này. Nhiều quốc gia trên thế giới giờ đây phải đàm phán các thỏa thuận thương mại mới với Mỹ và hiện vẫn chưa rõ liệu phán quyết của Tòa án Tối cao có khiến quá trình đó trở nên dễ dàng hơn không.

Kiều Anh/VOV.VN Tổng hợp