Tòa án Tối cao Mỹ trước tuần phán quyết lịch sử: Quyền lực của ông Trump đến đâu?

Ảnh minh họa: Axios

Theo Axios, trong số tám vụ việc còn chờ được Tòa án Tối cao Mỹ giải quyết, có những vụ liên quan trực tiếp đến việc xác định Tổng thống đương nhiệm, và cả các đời tổng thống tương lai, được phép làm gì khi nắm quyền. Các thẩm phán sẽ phải trả lời những câu hỏi cốt lõi: Ai được công nhận là công dân Mỹ? Tổng thống có thể sa thải lãnh đạo các cơ quan độc lập đến mức nào? Và đâu là giới hạn quyền lực của người đứng đầu Nhà Trắng?

Những vấn đề này đặc biệt thu hút sự chú ý trong bối cảnh ông Donald Trump, người trở lại Nhà Trắng từ tháng 1/2025, từ lâu được biết đến với quan điểm mở rộng quyền lực hành pháp. Trong một cuộc phỏng vấn gần đây với Axios, ông Trump thậm chí cho rằng quyền lực của Tổng thống trong một số trường hợp có thể không bị giới hạn.

Tuy nhiên, trong hệ thống chính trị Mỹ, các tòa án liên bang từ lâu đóng vai trò xác định và kiểm soát những giới hạn đó. Chính vì vậy, các phán quyết sắp tới được xem là phép thử quan trọng đối với tham vọng mở rộng quyền lực của Nhà Trắng.

Tâm điểm là quyền công dân theo nơi sinh

Vụ việc được chú ý nhất liên quan đến nỗ lực của chính quyền Tổng thống Donald Trump nhằm chấm dứt hoặc thu hẹp nguyên tắc cấp quyền công dân theo nơi sinh - quy định cho phép hầu hết trẻ em sinh ra trên lãnh thổ Mỹ tự động trở thành công dân Mỹ.

Các tổ chức bảo vệ người nhập cư và nhiều học giả luật hiến pháp cho rằng nguyên tắc này đã được bảo đảm bởi Tu chính án thứ 14 của Hiến pháp Mỹ cũng như hàng loạt tiền lệ pháp lý kéo dài hơn một thế kỷ.

Nếu Tòa án Tối cao đứng về phía chính quyền Tổng thống Trump, tác động có thể rất sâu rộng. Những người phản đối cảnh báo nước Mỹ có thể đối mặt với tình trạng áp dụng các quy định công dân khác nhau giữa các bang, kéo theo nguy cơ xuất hiện những trẻ em không có quốc tịch và các tranh chấp pháp lý phức tạp liên quan đến quyền cư trú, giáo dục và phúc lợi xã hội.

Trong các phiên điều trần trước đó, nhiều thẩm phán tỏ ra hoài nghi đối với lập luận của chính quyền. Tuy nhiên, giới quan sát cho rằng kết quả cuối cùng vẫn khó dự đoán.

Cuộc tranh luận về quyền sa thải của Tổng thống

Một vụ việc quan trọng khác liên quan đến quyền của Tổng thống trong việc cách chức lãnh đạo các cơ quan độc lập của liên bang.

Trong nhiều thập kỷ, các cơ quan như Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) hay Ủy ban Thương mại Liên bang (FTC) được thiết kế nhằm hoạt động tương đối độc lập với áp lực chính trị từ Nhà Trắng. Điều này được xem là yếu tố bảo đảm tính khách quan trong điều hành chính sách tiền tệ, giám sát cạnh tranh và thực thi pháp luật.

Tuy nhiên, chính quyền Tổng thống Trump cho rằng Tổng thống cần có quyền kiểm soát rộng hơn đối với các cơ quan thuộc nhánh hành pháp.

Nếu Tòa án Tối cao mở rộng quyền sa thải của Tổng thống, điều đó có thể làm thay đổi đáng kể mối quan hệ giữa Nhà Trắng và các cơ quan độc lập. Ngược lại, nếu tòa giữ nguyên các tiền lệ hiện hành, đây sẽ là một giới hạn quan trọng đối với quyền lực của Tổng thống.

Những vấn đề lớn khác

Ngoài các vụ việc liên quan đến quyền lực Tổng thống, Tòa án Tối cao còn phải giải quyết nhiều tranh cãi có ảnh hưởng rộng khắp nước Mỹ.

Một trong số đó là tranh chấp về luật bầu cử tại bang Mississippi. Luật hiện hành cho phép kiểm đếm các lá phiếu gửi qua đường bưu điện nếu được nhận trong vòng năm ngày sau Ngày Bầu cử. Nếu quy định này bị bác bỏ, nhiều bang khác có cơ chế tương tự cũng có thể phải điều chỉnh luật.

Tòa án cũng đang xem xét một vụ kiện của Đảng Cộng hòa liên quan đến giới hạn chi tiêu của các đảng chính trị trong việc phối hợp với ứng cử viên tranh cử. Phán quyết có thể ảnh hưởng đến cách thức vận động tranh cử và huy động tài chính trong các cuộc bầu cử liên bang.

Bên cạnh đó, các thẩm phán còn phải đưa ra quyết định đối với các lệnh cấm vận động viên chuyển giới tham gia thi đấu thể thao tại Idaho và West Virginia.

Phán quyết định hình nước Mỹ trong nhiều năm tới

Những ngày cuối cùng của nhiệm kỳ xét xử thường là thời điểm Tòa án Tối cao Mỹ công bố các phán quyết quan trọng nhất. Năm nay, điều đó càng trở nên đáng chú ý khi nhiều vụ việc liên quan trực tiếp đến những tranh luận lớn nhất của xã hội Mỹ: nhập cư, quyền cá nhân, bầu cử và vai trò của Chính phủ liên bang.

Dù kết quả cuối cùng ra sao, các quyết định sắp được công bố nhiều khả năng sẽ tác động sâu rộng đến hệ thống chính trị Mỹ, đồng thời xác định rõ hơn đâu là giới hạn quyền lực của Tổng thống Donald Trump trong nhiệm kỳ thứ hai cũng như của các đời Tổng thống tương lai.