Toan tính đổi chác trong cuộc gặp thượng đỉnh Trung - Mỹ tại Thiên Đàn

Bước vào bàn đàm phán trong trong cuộc gặp thượng đỉnh Trung Quốc - Mỹ kéo dài ba ngày, cả ông Trump và người đồng cấp là Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình đều đang mang trên vai những gánh nặng vĩ mô khổng lồ. Nếu như người đứng đầu Nhà Trắng đang mất ăn mất ngủ với cuộc đối đầu quân sự căng thẳng tại Iran, thì nhà lãnh đạo Trung Quốc lại đau đầu tìm cách vực dậy một nền kinh tế đang chững lại rõ rệt so với thời kỳ hoàng kim. Cuộc hội ngộ đỉnh cao tại Di sản Thế giới Thiên Đàn không chỉ là một sự kiện mang tính lễ nghi, mà thực chất là một cuộc "ngã giá" chiến lược, nơi hai siêu cường buộc phải thỏa hiệp để duy trì lệnh ngừng bắn thương mại, phục vụ cho những lợi ích cốt lõi mang tính sống còn của mỗi quốc gia.

Hai nhà lãnh đạo có cuộc tiếp xúc tại Thiên Đàn - Ảnh: Xinhua

Cuộc gặp thượng đỉnh Trung - Mỹ và những toan tính đổi chác

Một trong những điểm yếu lớn nhất của Bắc Kinh hiện tại chính là sự suy giảm kéo dài của nền kinh tế, tạo ra một sự tương phản vô cùng gay gắt so với những năm tháng tăng trưởng rực rỡ trước đại dịch. Trung Quốc hiện vẫn đang chìm sâu trong vũng lầy của cuộc khủng hoảng bất động sản toàn diện. Hệ lụy từ sự sụp đổ của thị trường nhà đất đã kéo theo tình trạng tiêu dùng ảm đạm, tỷ lệ thất nghiệp ở giới trẻ neo ở mức cao đáng lo ngại, đồng thời đẩy hàng loạt chính quyền địa phương vào tình cảnh cạn kiệt ngân sách và gánh nặng nợ nần chồng chất.

Số liệu thống kê cho thấy, nền kinh tế lớn thứ hai thế giới chỉ đạt mức tăng trưởng thực tế 5% trong năm 2025, thấp hơn 1,9 điểm phần trăm so với thời điểm ông Trump đến thăm Bắc Kinh vào năm 2017. Thậm chí, giới chuyên gia kinh tế độc lập tại Trung Quốc còn đánh giá mức tăng trưởng trên thực tế có thể thấp hơn đáng kể so với những con số chính thức được công bố.

Trong hoàn cảnh ngột ngạt đó, nền kinh tế Trung Quốc sẽ hứng chịu một đòn giáng không thể đo đếm nếu "lệnh ngừng bắn" tạm thời trong cuộc chiến thương mại với Mỹ bị phá vỡ. Việc gia hạn thỏa thuận đình chiến thuế quan không còn là một lựa chọn, mà là yêu cầu bắt buộc để Bắc Kinh có thể giữ vững sự ổn định kinh tế vĩ mô.

Ở bên kia bờ Thái Bình Dương, Tổng thống Trump cũng đang đứng trước những áp lực khổng lồ từ sân nhà. Với cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ của Mỹ đang đến rất gần vào tháng 11, ông Trump khát khao giành được những chiến thắng kinh tế mang tính biểu tượng để củng cố triển vọng chiến thắng cho Đảng Cộng hòa. Những thỏa thuận thương mại lớn, điển hình như việc ép Trung Quốc cam kết mua thêm hàng triệu tấn đậu nành từ nông dân Mỹ, hay việc mở đường cho các tập đoàn Mỹ mở rộng hoạt động kinh doanh tại thị trường tỉ dân... chính là những quân bài chính trị đắt giá nhất. Đó cũng là lý do giải thích vì sao một phái đoàn hùng hậu gồm các CEO quyền lực nhất nước Mỹ đã tháp tùng ông Trump trong chuyến đi này.

Việc cả hai siêu cường đều đang có những điểm yếu chí mạng đã tạo ra một lực đẩy tự nhiên, buộc họ phải quản lý cẩn trọng mối quan hệ song phương để tránh một cuộc va chạm trực diện. Theo lẽ tất yếu, việc ông Trump và ông Tập đạt được thỏa thuận kéo dài lệnh ngừng bắn thương mại là một kết cục gần như đã được định đoạt, bởi nó mang lại lợi ích thực dụng và giải quyết được bài toán cấp bách cho cả hai bên.

Bàn cờ địa chính trị: Từ chảo lửa Trung Đông đến eo biển Đài Loan

Không chỉ gói gọn trong các vấn đề kinh tế, chuyến đi của Tổng thống Trump còn bị chi phối nặng nề bởi sức nóng từ các điểm nóng địa chính trị toàn cầu. Ông Trump hạ cánh xuống Bắc Kinh vào tối thứ Tư trong tâm thế vẫn chưa thể tháo gỡ được thế bế tắc quân sự với Iran. Đây chính là lỗ hổng mà Bắc Kinh có thể tận dụng triệt để. Trung Quốc hiện duy trì một tầm ảnh hưởng cực kỳ sâu rộng tại Iran, cả về mặt ngoại giao lẫn kinh tế.

Sức mạnh này đã được Bắc Kinh công khai phô diễn vào ngày 6/5 vừa qua khi họ trải thảm đỏ đón tiếp Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi. Nói một cách dễ hiểu, một trong những thế mạnh chiến lược của Trung Quốc lúc này lại chính là điểm yếu lớn nhất khiến chính quyền Mỹ phải bận tâm. Trung Quốc hoàn toàn có thể sử dụng "lá bài Iran" để làm đòn bẩy, tạo áp lực buộc Mỹ phải nhượng bộ trên bàn đàm phán thương mại.

Tuy nhiên, Tổng thống Trump, vốn là một nhà đàm phán lão luyện cũng chuẩn bị sẵn những "vũ khí" của riêng mình. Vấn đề Đài Loan chắc chắn sẽ là một trong những tâm điểm nóng bỏng nhất của hội nghị thượng đỉnh lần này. Phát biểu trước các phóng viên tại Nhà Trắng vào hôm thứ hai, ông Trump không ngần ngại tuyên bố sẽ đặt vấn đề bán vũ khí của Mỹ cho Đài Loan lên bàn nghị sự. Khi được hỏi về sự hỗ trợ của Washington đối với hệ thống phòng thủ của hòn đảo này, ông Trump thẳng thắn khẳng định: "Tôi sẽ có cuộc thảo luận đó với Chủ tịch Tập. Ông ấy chắc chắn không muốn chúng tôi làm vậy, nhưng tôi sẽ đưa vấn đề này ra. Đó là một trong rất nhiều điều mà tôi sẽ đề cập".

Bằng cách tung ra lá bài Đài Loan ngay trước thềm chuyến thăm, ông Trump muốn gửi đi một thông điệp rõ ràng rằng Mỹ sẵn sàng chạm vào những "lằn ranh đỏ" nhạy cảm nhất của Bắc Kinh nếu không đạt được những thỏa hiệp tương xứng. Cuộc đấu trí giữa hai nhà lãnh đạo tại Bắc Kinh, vì thế, sẽ là một màn "đi dây" nghệ thuật, nơi cả hai bên đều cố gắng tối đa hóa lợi ích quốc gia trong khi phải liên tục thăm dò và kiểm soát những rủi ro địa chính trị có thể châm ngòi cho một cuộc khủng hoảng lớn.

Đàn tế trời và tham vọng "Ngoại giao nước lớn"

Để định hình lại mối quan hệ trong kỷ nguyên mới, ông Trump và ông Tập Cận Bình đã thống nhất về kế hoạch trao đổi các chuyến thăm cấp nhà nước trong năm nay, một thỏa thuận được chốt lại khi hai nhà lãnh đạo gặp nhau tại hội nghị thượng đỉnh Hợp tác Kinh tế Châu Á - Thái Bình Dương (APEC) ở Hàn Quốc hồi tháng 10 năm ngoái.

Đối với Bắc Kinh, chuyến công du của ông Trump mang một ý nghĩa ngoại giao vĩ mô. Nếu ông Tập có thể thành công trong việc chốt hạ lệnh ngừng bắn với Mỹ, đồng thời mở đường cho một chuyến thăm chính thức tới Washington vào cuối năm nay và tổ chức thành công hội nghị thượng đỉnh APEC tại Thâm Quyến vào tháng 11, Trung Quốc sẽ giành được một chiến thắng ngoại giao vang dội. Chuỗi thành tựu này sẽ giúp Bắc Kinh phô diễn vị thế siêu cường, phần nào đánh lạc hướng sự chú ý của dư luận khỏi tình trạng trì trệ của nền kinh tế nội địa.

Sự sắp xếp tỉ mỉ và thông điệp quyền lực của Trung Quốc được thể hiện rõ nhất qua việc lựa chọn địa điểm hội đàm. Điểm nhấn quan trọng nhất trong lịch trình của ông Trump là chuyến tham quan Thiên Đàn (Đàn tế Trời Đất) cùng ông Tập vào hôm qua. Được xây dựng vào nửa đầu thế kỷ 15 dưới thời Minh Thành Tổ (Chu Đệ), Thiên Đàn từng là nơi các hoàng đế Trung Hoa cử hành các nghi lễ tế trời, cầu xin quốc thái dân an và những vụ mùa bội thu. Kiến trúc của quần thể di sản thế giới này được thiết kế dựa trên triết lý vũ trụ quan truyền thống của phương Đông: "trời tròn đất vuông".

Lùi lại quá khứ vào 9 năm trước, trong chuyến thăm Trung Quốc đầu tiên, ông Trump đã được tiếp đón tại Tử Cấm Thành, nơi ở của các hoàng đế Trung Hoa. Khi đó, ông Trump đã ví von và gọi ông Tập là một "nhà vua", một nhận xét phản ánh cái nhìn của nhà lãnh đạo Mỹ về sự tập trung quyền lực tuyệt đối tại Bắc Kinh.

Lần này, với việc chuyển địa điểm từ hoàng cung trần thế sang một đàn tế mang tính tâm linh và biểu tượng của quyền lực vũ trụ, ông Tập muốn phô diễn một tầm vóc mới của chính sách "ngoại giao nước lớn". Câu hỏi lớn đặt ra là: Liệu sự đón tiếp trọng thị tại một di sản thấm đẫm yếu tố lịch sử này có đủ sức làm dịu đi những khác biệt gay gắt, giúp Bắc Kinh giành được những cam kết có lợi từ phía Tổng thống Mỹ hay không? Vẫn còn phải chờ xem liệu Đàn tế Trời Đất có đủ sức mạnh để kết nối hai thế giới đang đầy rẫy những hoài nghi và toan tính, hay sẽ còn những kịch bản bất ngờ nào khác đang chờ đợi phía trước.