TOE là gì? Vì sao chỉ số TOE được dùng để xác định cơ sở phát thải khí nhà kính
TOE là gì, được tính như thế nào và vì sao chỉ số này lại trở thành căn cứ quan trọng để quản lý phát thải khí nhà kính tại Việt Nam và trên thế giới?
Trong các báo cáo năng lượng, kiểm kê phát thải khí nhà kính hay danh mục doanh nghiệp phải thực hiện kiểm kê bắt buộc, thuật ngữ TOE xuất hiện với tần suất rất cao. Vậy TOE là gì, được tính như thế nào và vì sao chỉ số này lại trở thành căn cứ quan trọng để quản lý phát thải khí nhà kính tại Việt Nam và trên thế giới?
TOE là gì?
TOE là viết tắt của Tonne of Oil Equivalent – tấn dầu quy đổi.
Đây là đơn vị đo lường năng lượng chuẩn, dùng để quy đổi các dạng năng lượng khác nhau (điện, than, khí, xăng dầu, sinh khối…) về một chuẩn chung dựa trên năng lượng tương đương với 1 tấn dầu thô.
Nói cách khác, TOE không phải là dầu, mà là đơn vị quy đổi năng lượng.
Theo định nghĩa được sử dụng phổ biến bởi International Energy Agency (IEA):
1 TOE ≈ 41,868 gigajoule (GJ) ≈ 11.630 kWh điện
Vì sao cần dùng TOE thay vì kWh, m³ khí hay tấn than?
Trong thực tế, một cơ sở sản xuất có thể sử dụng nhiều loại năng lượng khác nhau cùng lúc, ví dụ:
• Điện lưới
• Than
• Khí tự nhiên
• Dầu FO/DO
• Sinh khối
Nếu chỉ dùng từng đơn vị riêng lẻ (kWh, m³, tấn…), rất khó so sánh và đánh giá tổng mức tiêu thụ năng lượng. TOE ra đời để giải quyết vấn đề này, bằng cách quy đổi tất cả về một “ngôn ngữ chung”.
Nhờ TOE, cơ quan quản lý có thể:
• So sánh mức tiêu thụ năng lượng giữa các ngành
• Xếp hạng các cơ sở tiêu thụ năng lượng lớn
• Xác định cơ sở phát thải khí nhà kính trọng điểm
Quy đổi các dạng năng lượng sang TOE như thế nào?
Một số hệ số quy đổi phổ biến:
• 1 TOE ≈ 11.630 kWh điện
• 1 TOE ≈ 1,5 tấn than đá
• 1 TOE ≈ 1.200 m³ khí tự nhiên
• 1 TOE ≈ 1.000 lít dầu FO
Các hệ số này được sử dụng thống nhất trong thống kê năng lượng quốc gia và quốc tế, bao gồm hướng dẫn của Bộ Công Thương và các tổ chức quốc tế như IEA, UNIDO.
TOE và mối liên hệ với phát thải khí nhà kính
Mỗi đơn vị năng lượng tiêu thụ đều gắn với phát thải khí nhà kính, chủ yếu là CO₂. Vì vậy:
• Tiêu thụ TOE càng lớn tiềm năng phát thải càng cao
• TOE trở thành chỉ số đầu vào quan trọng nhất để ước tính phát thải
Trong các mô hình kiểm kê khí nhà kính:
• TOE được dùng để tính phát thải Scope 1 (đốt nhiên liệu)
• Và Scope 2 (điện năng tiêu thụ)
Theo IPCC, khu vực công nghiệp và năng lượng là nguồn phát thải CO₂ lớn nhất toàn cầu, và kiểm soát tiêu thụ năng lượng là chìa khóa giảm phát thải.
TOE trong quy định kiểm kê khí nhà kính tại Việt Nam
Tại Việt Nam, TOE được sử dụng làm ngưỡng kỹ thuật để xác định:
• Doanh nghiệp nào thuộc diện cơ sở phát thải khí nhà kính
• Doanh nghiệp nào phải kiểm kê khí nhà kính bắt buộc
Theo các văn bản quản lý hiện hành:
• Những cơ sở có mức tiêu thụ năng lượng từ ngưỡng TOE nhất định trở lên sẽ phải:
o Thực hiện kiểm kê khí nhà kính
o Báo cáo định kỳ
o Tiến tới tham gia thị trường carbon
Điều này lý giải vì sao trong danh mục các cơ sở phát thải khí nhà kính, TOE luôn là tiêu chí xếp hạng và phân loại quan trọng nhất.
TOE có phải là phát thải không?
Không.
TOE không phải là lượng khí thải, mà là lượng năng lượng tiêu thụ.
Tuy nhiên:
• TOE là đầu vào bắt buộc để tính phát thải
• Phát thải = TOE × hệ số phát thải (phụ thuộc loại nhiên liệu)
Ví dụ:
• 1 TOE từ than đá phát thải CO₂ cao hơn
• 1 TOE từ điện tái tạo gần như không phát thải
Vì sao TOE là nền tảng của thị trường carbon?
Trong các cơ chế thị trường carbon:
• Doanh nghiệp cần biết mình tiêu thụ bao nhiêu năng lượng
• Từ đó xác định phát thải thực tế
• So sánh với hạn ngạch phát thải được phân bổ
TOE giúp:
• Chuẩn hóa dữ liệu đầu vào
• Đảm bảo tính minh bạch
• Tránh gian lận trong báo cáo năng lượng và phát thải
Theo IEA, chỉ cần cải thiện 1–2% hiệu suất năng lượng tại các cơ sở tiêu thụ TOE lớn đã có thể mang lại hiệu quả giảm phát thải rất đáng kể.
Vì sao cần hiểu rõ TOE là gì?
Hiểu đúng TOE là gì không chỉ giúp đọc hiểu báo cáo năng lượng, mà còn giúp:
• Nhận diện cơ sở phát thải khí nhà kính trọng điểm
• Hiểu logic của chính sách kiểm kê phát thải
• Chuẩn bị cho thị trường carbon và lộ trình Net Zero
Trong tương lai, TOE sẽ tiếp tục là đơn vị nền tảng trong quản lý năng lượng, phát thải và chuyển dịch xanh của nền kinh tế Việt Nam.
